12 Eylül darbesi ve etkileri

11 Eylül'ü 12 Eylül'e bağlayan gece saat 01.00'de operasyon, fiili olarak başlatılmış ve tanklar başta siyasal parti genel merkezleri olmak üzere birçok yeri sarmıştır. Saat 04.00'de ise "Türkiye üçüncü defa 'İleri, Türk ileri' marşıyla" uyandırılıyordu. Dönemin ünlü spikeri Mesut Mertcan'ın tok sesinden Genelkurmay Başkanı Kenan Evren'in kaleme aldığı darbe bildirisi duyuluyordu.

Türk Silahlı Kuvvetleri'nin 12 Eylül 1980 günü gerçekleştirdiği askeri müdahale, 27 Mayıs 1960 darbesi ve 12 Mart 1971 muhtırası ardından silahlı kuvvetlerin yönetime üçüncü açık müdahalesidir.
12 Eylül 1980 ardından partiler kapatıldı. Parti liderleri önce askeri üslerde gözetim altında tutuldu, ardından yargılandı. Bu durum, siyasi partilerin sürekliliği konusunda tarihsel sorunlar yaşayan Türkiye'de siyasi temsilin demokratikleşmesi önünde yeni bir engel oluşturdu, siyasi gelenekler de, geçici de olsa alt-üst edildi.

Adalet Bakanlığı'nın yayınladığı veriler itibariyle; 650.000 kişi gözaltına alındı ve zor koşullarda (işkence) hapsedildi, yaklaşık 100.000 kişi askeri mahkemelerde yargılandı, 517 kişi hakkında idam kararı alındı ancak bunların 50'si uygulandı, 30.000 civarında kişi vatandaşlıktan çıkarıldı, 2 milyon civarında kişi fişlendi ve yakın takibe alındı. "Askeri yönetimde, gözaltında ya da hapishanelerde, doğal olmayan ölüm sayısı 229 oldu. 230 bin kişi yargılandı. 141,142 ve 163. maddelerden 71 bin kişi, yasadışı örgüt üyesi olma iddiasıyla da 98. 404 kişi yargılandı.

TOPLUMA VE SİYASETE YENİ ELBİSE
1980-83 dönemi askerin en uzun iktidar yılları oldu. Bu yıllarda önceki deneylerin ışığında komutanlar yapısal/kalıcı bir hazırlık içinde oldular. Öyle bir sistem kurulmalıydı ki bir daha 12 Eylül öncesine dönülmesin. Bunu sağlamak için de başta anayasa olmak üzere demokrasinin üç sacayağıyla (yasama, yürütme, yargı) ilgili yepyeni uygulamalar ve kanunları yürürlüğe soktular. Bugün Türkiye büyük ölçüde 12 Eylül'de dikilen elbisenin/demokrasinin içinde yaşıyor...

1961 Anayasası'na ilişkin ilginç bir eleştiriyi Devlet Başkanı Kenan Evren, Afyon'da 29 Ağustos 1982 tarihinde yapmıştı: "1961 anayasası bize bol geldi, içinde oynamaya başladık. Oynaya oynaya 12 Eylül'e geldik'' Müdahaleyi yapan ordu, toplumu ve buna bağlı olarak siyaseti yeniden kurmaya yöneldi. Cesaretle fütursuzca siyaset dünyasına girdiler. Bu müdahale, ordunun, toplumun vesayetle olgunlaşacağı, yani modernleşeceği kanaatinin toplum mühendisliğine yöneldiği "Soğuk Savaş mantığı"nın içinde şekillenmiş ve topluma güvensizliğin doruğuna çıkan 1982 Anayasası'nın sözüne ve özüne sinen "milli güvenlik rejimi"yle sonuçlanmıştır.

Haliyle darbenin anayasası da toplum karşısında devleti güçlendirmiş, hak ve özgürlükleri sınırlandırmış, siyasi partilerin kadın ve gençlik kollarının yasaklanması örneğinde görüldüğü gibi demokratik örgütlenmeleri ortadan kaldırmıştır. Günümüzde, bu vatanın mümtaz evlatlarına, 12 Eylül rejiminin kurmuş olduğu dönemin mantığını ortadan kaldırma, Türkiye'nin önünü açma görevi düşmektedir.

DARBEDE ABD'NİN ROLÜ "BİZİM ÇOCUKLAR''
Gerekçeler arasında dış olayların da önemli rolü vardır. Nato Güney kanadının en önemli üyelerinden olan Türkiye'nin siyasi ve ekonomik iktidarsızlığı özellikle ABD tarafından gözleniyordu. 1979 yılında meydana gelen İran İslam devrimi, ardından aynı yıl içinde Sovyetler Birliği'nin Afganistan'ı işgal etmesi üzerine Türkiye'nin ABD politikaları için istikrarlı hale gelmesi önem kazandı.

ABD yönetiminin darbeden haberdar olduğu ve darbe gecesi Başkan Carter'e "bizim çocuklar işi bitirdi" anlamında bir mesajın, bir toplantının ortasında iletildiğinin anlaşılması, 12 Eylül'de ABD'nin rolü konusunu da tartışmalara yol açtı. 12 Eylül Darbesi sırasında dönemin ABD Ulusal Güvenlik Konseyi Türkiye Masası Sorumlusu Paul Henze''in askeri müdahaleyi haber alırken haberi ulaştıran diplomatın "senin çocuklar işi bitirdi" anlamındaki konuşması dikkati çekmiştir.

İÇİNDEKİLER
DARBEYE GİDEN YOLLAR.
ABD'NİN ROLÜ.''BİZİM ÇOCUKLAR''
İHTİLALİN
ARA HÜKÜMETİ NASIL KURULDU? TURHAN FEYZİOĞLU BAŞBAKAN OLACAKTI. ORGENERAL HAYDAR SALTIK NEDEN KARŞI ÇIKTI?
SÜMER ORAL KENAN EVREN'LE NE GÖRÜŞTÜ? BAŞBAKANLIĞI ÖNCE KABUL ETTİ, SONRA NEDEN VAZGEÇTİ?
KAPTANIDERYA BÜLENT ULUSU NASIL BAŞBAKAN OLDU?

TURGUT ÖZAL-KAYA ERDEM İKİLİSİ DEVREDE. HASAN CELAL GÜZEL NE YAPIYORDU? ÖZAL, DPT'DE GELECEĞİN ÇEKİRDEK KADROSUNU OLUŞTURDU.

DANIŞMA MECLİSİ NASIL KURULDU? SADİ IRMAK NASIL BAŞKAN SEÇİLDİ? PROF.ORHAN ALDIKAÇTI KOMİSYONU.12 EYLÜL ANAYASASI NASIL HAZIRLANDI?

1982 ANAYASASI İLE SİVİL TOPLUM YAŞAM ALANLARI BÜYÜK VURGUN YEDİ.
DEMOKRASİ VE ÖZGÜRLÜKLERİN ÖNÜNÜ KAPATAN ANA GÖVDE HALA HAYATTA.

BAŞBAKAN YARDIMCISI BÜLENT ARINÇ, MANİSA'DA NE YAPIYORDU? ARINÇ İL BAŞKANI OLARAK YASAK İÇİNE GİRDİ.

DEMİREL GÜNİZ SOKAK'TA NE YAPIYORDU? DEMİREL, ORGENERAL ALİ FETHİ ESENER'İ PARTİ BAŞKANI OLARAK NEDEN SEÇTİ? HÜSAMETTİN CİNDORUK NASIL GENERALİN YARDIMCISI OLDU? BÜYÜK TÜRKİYE PARTİSİ NASIL KAPATILDI? BÜLENT ECEVİT CHP'DEN NEDEN İSTİFA ETTİ? ERDAL İNÖNÜ DEVREYE NEDEN GİRDİ?

BAŞBAKANLIK'TA ÜÇ ODA, ÜÇ PARTİ DÜŞÜNCESİ. BÜLENT ULUSU PARTİ KURMAKTAN NEDEN ÇEKİNDİ? BAŞBAKANLIK MÜSTEŞARI NECDET CALP'İN PARTİSİ. ASKERİ KONSEY'İN VETO ETTİĞİ PARTİLER. REFAH PARTİSİ, MÇP, SODEP, DYP NEDEN VETO EDİLDİ?

TURGUT ÖZAL KABİNEDEN NEDEN İSTİFA ETTİ? TURGUT ÖZAL AMERİKA'YA NEDEN GİTTİ?
KİMLERLE GÖRÜŞTÜ? NATO KOMUTANI HAİG TURGUT ÖZAL İÇİN NEDEN GELDİ? ÖZAL'A KONSEYDEN KAÇ OY ÇIKTI?
OYLAR MGK'DE( 2 VE 2) İKEN HANGİ KOMUTAN ÖZAL'A DÖNDÜ?

NECDET ÜRUĞ'UN SUNALP BASKISI. TURGUT SUNALP'İN ARKASINDAKİ ÜÇ TRT'Cİ. SUNALP PARTİ KURMADAN KABİNESİ BELLİ İDİ.

EVREN NEDEN TELEVİZYONDA ÖZAL ALEYHİNE KONUŞTU?
ÖZAL NASIL BAŞBAKAN OLDU?