5 günlük hava durumu
10 Eylül 2013 Salı
Osmanlı 400 sene önce Mısır’da çıkan isyanı nasıl yatıştırdı?

Osmanlı 400 sene önce Mısır’da çıkan isyanı nasıl yatıştırdı?

  • yeni haber
  • Giriş Saati: 10.09.2013  13:54
    Güncelleme : 10.09.2013  14:14

Osmanlı’nın kutsal olarak kabul ettiği Mısır’ı kendine bağladıktan sonra çıkan isyanı nasıl yatıştırdığıyla ilgili bundan 400 sene önce yazılmış günümüze ışık tutuyor. Aktüel'den Hasan Hüseyin Kemal çok konuşulacak bir habere imza attı.

Mısır son günlerde ülkeyi ayağa kaldıran ve kanlı saldırılarla bastırılmaya çalışılan isyanla kaosa sürüklenirken, ülkemizde basılan tarihi bir kitap Mısır'daki isyanla oluşan krizin çözümlenme yollarına tarihi örneklerle ışık tutuyor. Mısırlılar bugün olduğu gibi tarihte de her zaman haksızlık ve adaletsizlik karşısında isyan bayrağı açarken, adil yöneticilere karşı son derece müşfik, saygılı, sevgi dolu oldular.. Bunun en bariz örneklerinden biri Osmanlı döneminde yaşandı.


Mısır'ın tarihine, kültürüne, gelenek ve göreneklerine, edebiyatına ışık tutan eserlerin en önemlilerinden biri hiç şüphesiz Kelâmî Rûmî'nin kaleme aldığı "Vekâyi-i Ali Paşa" isimli eser. Osmanlı Devleti'nin önemli paşalarından Yavuz Ali Paşa'nın Mısır Valiliği yaptığı 1601–1603 yıllarını anlatan önemli kaynak eser tarihçi-yazar Soner Demirsoy tarafından günümüz harflerine çevrilerek araştırmacıların ilgisine sunuldu. Çamlıca Basım Yayın tarafından neşredilen eser, Mısır'daki halk ayaklanmalarının yanında günümüz olaylarına ışık tutacak önemli bilgiler içeriyor.

İlk İsyanı Kanuni'nin Veziri Önledi

Yavuz Sultan Selim Han, 1516 yılında Memluk Devleti'ni ortadan kaldırmak üzere Mısır'a sefer düzenler. 1517 yılının ilk ayında ise Mısır ile birlikte Suriye, Filistin ve Hicaz'ı Osmanlı topraklarına katar. Ancak 1520 yılına dek, yani sultanın vefatına kadar geçen kısa zamanda bu topraklarda düzen tam olarak sağlanamaz.

"Vekâyi-i Ali Paşa" isimli esere göre, Yavuz Sultan Selim Han'ın vefatının ardından Kanuni Sultan Süleyman tahta geçtiğinde Mısır'da Osmanlı düzeni bozulur, beylerbeyi olarak atanan ikinci vezir Ahmed Paşa'nın isyanıyla da Mısır bir tehdit oluşturur. Kabe ve Mekke taraflarının zarar görme ihtimalinin doğması üzerine Vezir-i Azam İbrahim Paşa, Mısır'da mali-idari düzenlemeler yapmak ve asayişi sağlamak için görevlendirilir. İbrahim Paşa, Mısır'da yeni bir kanunnâme tanzim ettirerek istikrarlı bir idare kurduktan sonra 1524 yılında İstanbul'a geri döner.

#Sayfa#

Mısırlılardan İstanbul'a şikayet mektupları

Müellif Kelâmî-i Rûmî'ye göre İbrahim Paşa'nın Mısır'da dirlik ve düzeni sağlamasının üzerinden 70 yıl geçtikten sonra işlerde tekrar bozulmalar yaşanır. Tarım yapan köylülere keyfi vergiler ihdas edilmiş, buna karşılık yönetici kesimin ulûfe, sâliyâne, alîk, cerâye ve terakki adı verilen harcamaları artırılmıştır. Bunun yanında, askere alımlarda adil davranılmamış, idarî bozukluklar meydana gelmiş, uygunsuz işler yapılmaya başlanmış, askerler arasında eşkıyalık görülmeye başlanmış, memlekette fitne ve fesat artmıştır. Netice itibariyle Mısır'ın askerî düzeni bozulmuş, isyanlar artmış, memleket harap olmuştur. Mısır halkı, vali ve emirlerinin durumu hakkında sık sık İstanbul'a şikâyet mektupları gönderir. Bu durum padişahı hayli üzer.

Silahtar Ali Ağa nasıl paşa oldu?

Mısır'daki isyanın nereden kaynaklandığı tam olarak bilinmediği için Sultan Üçüncü Mehmed Han, bu işi nasıl çözeceğini ve işi kime havale edeceğini derin derin düşünürken aklına aslen Bosnalı olan ve devşirilen silahtarı Ali Ağa gelir. Silahtar Ali Ağa, padişahın huzuruna kabul edilir. Sultan, her bakımdan ehil olduğunu bildiği Ali Ağa'yı paşa yapıp Mısır Valisi olarak görevlendirir ve adaletten ayrılmaması hususunda kendisine nasihatlerde bulunur.

Mısır'daki isyan nasıl önlendi?

Deniz yolu ile Mısır'a ulaşan Paşa'yı İskenderiye'de karşılayanlar arasında Kelâmî de vardır. Ali Paşa karaya çıktıktan sonra Kara Meydan'da yapılan merasimde padişahın emirleri, devrin meşhur âlimlerinden Altıparmak Efendi tarafından okunur. Yavuz Ali Paşa, fesat ve isyan hâlindeki Mısır askerini nizama bağlar. Hatta Ali Paşa'nın gelişiyle ilgili efsaneler bile üretilir. Bunlardan en bilineni Nil Nehri ile ilgili olanıdır. Efsaneye göre Nil küser ve suyunu azaltırmış. Bu yüzden her yıl kurban olarak suya genç bir kız atma adeti varmış. Bir yıl atılmayınca az su gelmiş ve halk susuz kalmış. Mısır'ın fethinde durum Hz. Ömer'e anlatılınca o bu adeti kaldırmış. Nehrin akmasını emreden bir pusula yazıp suya bırakmış ve bundan sonra nehir azalmaz olmuş. Ali Paşa'nın gelişinde de taşma gününe üç gün kala hâlâ su yokken nehrin birden taşmasını şair Kemali bu berekete bağlamış.

#Sayfa#

Mısır Osmanlı için üçüncü kutsal mekan

Eserde, Mısır'ın Kuran-ı Kerim'de birçok kere adının geçtiği belirtiliyor. Bunun yanında Ebussu'ûd Efendi'nin fetvâsına göre Mekke-i Mükerreme ve Medîne-i Münevvere'ye bütün Osmanlı beldelerinden daha yakın olduğundan İstanbul hariç Osmanlı sultanlarının hükümeti altında bulunan bütün beldelerden daha itibarlı bir memleket olduğu ifade ediliyor. Ayrıca Yusuf Peygamber'in taht merkezi olmasının da bu önemi artırdığı bütün bunlardan dolayı da Mısır beylerbeyliğinin (valiliğinin) bu görevi verilen kişiye de büyük itibar kazandırdığı anlatılıyor.

Ali Paşa'nın Mısır İcraatları

* İskenderiye'ye gelip otağ kurup kaleleri tahrip ettikten sonra halka zulmeden Menûfiyye vilâyeti kâşifi Pervîz adlı eşkıyayı katlettirir.

* Halktan aldığı bilgiler ışığında yersiz yere toplanan 300 bin filori tutarındaki keyfi vergiyi kaldırır. Halka zulmeden hakimleri ve yöneticileri sürer.

* Haremeyn-i Şerîfeyn fakirlerine Mısır'dan gönderilmekte olan buğdayın ihtiyaç sahiplerine düzenli bir şekilde ulaşmasını sağlar.

* Halkla iç içe olur. Gemi ile Nil kenarındaki köylere, kasabalara giderek incelemelerde bulunur.

* Nil'in taştığı günlerde şenlikler düzenler, bu şenliklerde meydanı kandillerle süslettirir, mehteran takımı getirtir, hafızlara Kuran-ı Kerim okutur, göğe şuleler attırır, herkesin davetli olduğu sofralar kurdurarak halkın canlı, neşeli ve moralinin yüksek tutulmasını sağlar.

* Ziraatla uğraşan fellâhların terk etmek zorunda kaldıkları topraklarına yeniden geri dönmelerini sağlar.

kalan karakter 460

ÖNEMLİ NOT: Bu sayfalarda yayınlanan okur yorumları okuyucuların kendilerine ait görüşlerdir. Yazılan yorumlardan SABAH veya sabah.com.tr hiçbir şekilde sorumlu tutulamaz.

Diğer Gündem Haberleri

Vali Mutlu'dan müdahale açıklaması
PKK'ya göre kaç kişi çekildi?
Gezi Parkı kapatıldı
TRT bürosuna baskın
Bunu yapanlar Alevi olamaz
Selahattin Yusuf: “Muktedir” kim?
Emniyet'ten Ahmet Atakan açıklaması
Akşam Gazetesinde sürpriz karar
Melih Gökçek fena sinirlendi
Şener Eruygur gözaltına alındı
Özal davası başlıyor
Ankara'da kritik zirve
Patlayıcı ele geçirildi
Valilikten "Ahmet Atakan" açıklaması
Hatay'ı yasa boğan ölüm
Dünyaca ünlü profesöre şok
F-4'ü vuran üs ilk hedef olacak
36 bin 837 yeni öğretmen
CHP 90. yaşını kutladı
Gurur fotoğrafı
'Erdoğan ilk turda cumhurbaşkanı seçilir'
'Gerekeni yaparız'
Ergenekon yerine Adeviyye Caddesi
Miniklerin ders zili çaldı
YÖK'ten ODTÜ soruşturması
Bombadan kaçıyorlar
Okmeydanı'nda polis müdahalesi
Gökçek'ten suç duyurusu
Hacı adaylarına yeni 'hava koridoru' aranıyor
Hüseyin Çapkın'ın annesi toprağa verildi
'CHP neden iktidara gelemediğini irdelesin'
CHP'li vekilden Obama'ya mektup
Baba için son görev
Erdoğan yerel seçime yoğunlaştı
Çin'de, 'bir arada yaşam' mesajı
Çocuk kaçırıp Mekap istediler
Dokunulmazlıkta partiler uzlaştı
Loğoğlu: Mursi'yle görüşme talebi yok
28 Şubat davasına 481 müştekiden 3'ü geldi
16 Eylül sürprizi
Sosyal Medya' nın En Çok Paylaşılanları
ÜCRETSİZ SABAH BÜLTEN ÜYELİĞİ

Üye olun, son dakika haberleri e-postanıza gelsin.

Adı Soyadı :
E-posta :
Üye Ol