Haberi Dinle

Uyarıcı Moleküller Amacını Aşıyor, Kişilerde Takıntı Meydana Getiriyor

NATALIE ANGIER
09.11.2009

Eğer kemirgenlerle ilgili bir sorununuz varsa ve bir gün uyandığınızda fareleri bir yolunu bulup mutfaktaki yiyecek kutularını kemirirken bulursanız, yemek yeme motivasyonundan yoksun bir laboratuar faresinin ne kadar olağandışı olduğunu takdir edersiniz. Fare, fiziksel olarak yemek yeme yetisine sahip bir hayvan. Yemeğin tadını seviyor. Bilinen bir kemirgen memnuniyeti belirtisi olarak burnunu oynatırken çiğniyor ve yutuyor. Ancak fare, kendi haline bırakıldığında akşam yemeği için uyanmaz. İçinde bulunduğu kafesin bir ucundan diğerine yürürken ve kabındaki yemek tabletlerini kaldırırken içi büyük bir miskinlikle doludur ve bu onu birkaç hafta içinde açlıktan ölüme götürür. Bu kemirgenin can sıkıntısının arkasında, beyne işaret yollayan en önemli moleküllerden biri olan dopaminin ciddi eksikliği yatıyor. Dopamin, bugünün "moda olan" sinir uyarıcısı. Tıpkı serotoninin Prozac katılmış 1990'lı yıllarda moda olduğu gibi. "Dopamin yoğunluğunu" hisseden insanlar; dopamini çikolata, müzik, borsa, BlackBerry'nin kalçadaki titreşimi dâhil, küçük ama hoşa giden heyecanlı şeylerden aldıklarını söylüyor. Kokain, metamfetamin, alkol, nikotin gibi yardımcı etkenler, beynin dopamin devrelerini harekete geçiriyor. Fakat dopamin yoksunu farelerle ilgili yeni araştırma ve ayrıca başka çalışmalar, daha önce serotoninin sinir sisteminde mutlu bir yüz olarak sunulmasında olduğu gibi, dopaminin de beynimizin küçük şarap tanrısı Baküs'ü olarak resmedilmesinin de yanıltıcı olduğunu ortaya koyuyor. Geçenlerde bu konunun tartışıldığı Neröbilim Derneği'nin Chicago'da düzenlenen toplantısında, dopaminin zevk ve mükafat değil, dürtü ve motivasyon ya da yaşamak için ne gerektiğini öğrenmek ve onu yapmakla ilgili olduğu tartışıldı. "Nefes alamadığınızda ve hava almak için zorla soluk almaya çalışırken bunun hoşunuza gittiğini söyleyebilir misiniz?" diye soran Uyuşturucu Kullanımıyla İlgili Ulusal Enstitü'nün yöneticisi ve dopamin araştırmacısı Nora D. Volkow şöyle devam ediyor: "Veya açken mide bulandırıcı bir şey yediğinizde hoşunuza gider mi?" Dr. Volkow, vereceğiniz her iki cevapta da beyne giden dopaminin tam gaz yol aldığını söylüyor. "Beyin tamamen bir kişinin kafa yapısıyla ilgili" diyen Dr. Volkow, "En yoğun dürtü insanın kendisini mahrumiyet durumundan çıkarıp hayatta kalmaya çabalamasıdır" diye ekliyor. Dopamin ayrıca beynin dikkat çekme filtresinin bir parçası. Dr. Volkow, "Odadaki bir sineğin farkına varamayabiliriz ama eğer sinek ışıltılıysa dopamin hücreleri harekete geçiyor" diyor. Dopaminle harekete geçen dikkat detektörleri, olumlu veya olumsuz, çok önem verdiğimiz yani sevdiğimiz ve korktuğumuz nesneler üzerinde odaklanıyor. Çikolata seviyorsak, dopaminli sinir hücrelerimiz, tezgâhın üzerinde duran küçük küstah bir çikolata parçası görüntüsüyle harekete geçmeye başlıyor. Ama hamam böceklerinden korkuyorsak ve tezgâhta duran o "fasulye" sandığımız şeyin 6 tane bacağı olduğunu fark ettiğimizde, aynı sinir hücreleri daha da güçlü harekete geçebilir. Çikolatanın zaten hoş bir tadının olması veya hamam böceği fobisinin yarattığı kaygı, uyuşturucu veya stres hormonları gibi başka uyarıcı moleküllerin eseri olabilir. Dopamin, ilgili olduğunuz bir nesneyi yok saymayı neredeyse imkânsız hale getiriyor.

kalan karakter 460

yorumla

ÖNEMLİ NOT: Bu sayfalarda yayınlanan okur yorumları okuyucuların kendilerine ait görüşlerdir. Yazılan yorumlardan SABAH veya sabah.com.tr hiçbir şekilde sorumlu tutulamaz.

Diğer New York Times Haberleri

Diğer New York Times Haberleri: Modern Hayattan Sıkılan Internette Çiftlik Kuruyor; Sanal Âlemde Ucuz Ve Sınırsız 'Lüküs Hayat'; Hoşgörü Gösteremeyecek Kadar Kötü Ebeveynle Nereye Kadar?; Ölüm Ayini Kurbanları; Gelişmiş Silahlar Sabotaja Daha Çok Açık; New York Borsası Yeni Rakipleriyle Başa Çıkabilecek Mi?; Evliliklerde Para Meseleleri; DVD'lerin Çöküşünden Sonra Stüdyolar Tutunacak Dal Arıyor; Microsoft, Masaüstü Bilgisayarı Aşmaya Çabalıyor; Büyük Yanılgı; Gıda, İnsanlık, Doğal Çevre 2050'ye Nasıl Varacağız?; Asker Değil, Daha Fazla Oku; Rahibelerin Dramatik Öyküsü; Geçmişten Gelen Işık; Mikro işlemciler ve Tekelleşme; Caz Ustasının Gizemi; Anı ve Oyuncak Zengini Bir Koleksiyoncu; Sınır Tanımayan Kelimeler; Sıra Dışı Seçimler, Sıra Dışı Bir Aktör; Memeliler Kulaktan Kazanıyor; Yaşamak İçin Öğrenen Mercan Balıkları; Geleceği Neyin Çizdiğini Yeniden Düşünelim: Bilim Mi, Teknoloji Mi?; Toprağın Ne Zaman Kayacağını Önceden Tahmin Etmek; Çinliler Tersine Gidiyor; Benedikt'in Hamlesi; Brezilya Döndü. Ama Nereye?; Karadziç'i Yargılamak; Daha Fazla İran Adaletsizliği; Örtbas Etmeye Devam; Beyaz Saray Erkekler Kulübüne Mi Döndü?

www..com.tr: Facebook’un en iyi gazetesi
SABAH’ı beğen,
son dakika haberlerini kaçırma facebook.com/Sabah; Son dakika haberlerini
Twitter’ın en iyi gazetesi
Sabah’da takip et twitter.com/sabah