Peru'nun harikalarından biri, geceleri yavaşça yok oluyor.
ICA, Peru - Peru'nun destansı bin yıllık ağaçlarından huarangoların oluşturduğu bir koruluk, bu kentin ucundaki kum tepeciklerinin ortasında bir mucize gibi uzanıyor. Bu ağaçlar, Peru'nun güneyindeki ovalarda yer kabartmaları yapan 2 bin yıl önceki Nazca medeniyetinden önce bile, burada yaşayan insanlara kereste ve yiyecek kaynağı sunuyordu. Huarango, Amerika'nın güneyindeki kurak bölgelerde yetişen "mesquite" ağacının dev cüsseli akrabalarından biri. Bu ağaçlar, yükselen ve çöken Amerikan medeniyetlerini, İspanyol fetihçilerinin talanlarını gördü. İspanyol fetihçiler kendi günlüklerinde, uçsuz bucaksız huarango ormanları ve And Dağları'ndaki garip deve familyasından lamaya benzeyen hayvanları karşısında nasıl hayrete düştüklerini saklamıyordu. Bugün Perulular, ülkenin güneybatı sahili yakınlarındaki huarangoların yaşamasını sağlayan kırılgan ekosistemin sonunu getirecek bir tavır içinde. Bu ağaçlara, yakacak ve mangal kömürü kaynağı olarak göz koyuyorlar. Huarangoların giderek azalması, ekolojistler arasında bir paniğe ve bu ağaçları kurtarmaya yönelik daha yeni olgunlaşan bir çabaya da yol açıyor. Bu bölgede, küçük bir yeniden ağaçlandırma projesine yardım eden Consuelo Borda (34), "Bir huarangoyu yok ederek uzuvlarınızdan birini kestiğimizin farkında değiliz" diyor. Borda, bitki tohumlarının öğütülüp tortu haline getirildiğini veya biraya dönüştürüldüğünü söylüyor. Fakat birçok Perulu, huarango ağaçlarını mangal kömürü kaynağı olarak görüyor ve bununla "tavuk kızartması" (pollo broadster) dedikleri yemeği yapmayı tercih ediyor. Sağlamlığından dolayı gemi yapımında da kullanılan ve uzun süre yanabilen huarango odunu, diğer mangal kömürü türleri arasında en çok arananı. Ica'nın eteklerindeki huarango koruluğunun yakınlarındaki 24 ailenin yaşadığı San Pedro'ya bağlı bir köyde mısır çiftçiliği yapan Reina Juarez (66), "Ağaçları kesenler geceleyin geliyor. Yakalanmamak için elektrikli testere yerine el testeresi kullanıyorlar. Odunları daha sonra eşeklerle taşıyıp satıyorlar" diyor. Arkeolog ve ekolojistlere göre, yüzyıllarca süren sistematik kesimler sonucu, Peru çöllerindeki en eski huarango ormanlarından günümüze sadece yüzde 1'i kalabildi. Pasifik Okyanusu ile And Dağları arasında uzanan Atacama-Sechura Çölü'nün aşırı kurak ekosistemine uyum sağlayan çok az ağaç var. Huarango ağaçları, deniz sisliyken batıdan gelen nemi yakalıyor. Aynı zamanda birer su kanalı işlevi gören ve uzunluğu 50 metreyi bulan kökleriyle huarango, ağaçlar içinde en uzun köklere sahip olanı. İngiliz arkeologların yaptıkları çığır açıcı bir araştırmada, İspanyollar gelmeden bin yıl önce çölde kabartmalar yapan Nazca halkının pamuk veya mısır ekmek için huarango ağaçlarının kestiğini ortaya koydu. Bunun, bölgeyi çöl rüzgârlarına, erozyon ve sellere karşı korumasız hale getirerek büyük bir çevre felaketine yol açtığını belirtildi. Cambridge Üniversitesi arkeoloğu ve Nazca ile ilgili araştırmanın eş başkanlarından David Beresford-Jones, eski ormanlardan kalan son huarango ağaçlarının Ica'dan dört saat uzaklıktaki Usaca bölgesinde yetiştiğini söylüyor. Beresford-Jones, "Erişkin boya gelmesi için yüzyılların geçmesi gereken huarango, bir el testeresiyle birkaç saatte yere devriliyor. Buradaki trajedi bu bölgedeki son huarango ağaçlarının mangal kömürü yapılmak veya yakılmak için şu anda testereyle kesilmekte olmaları" diyor. Borda'nın yeniden ağaçlandırma projesi, Kew'deki Britanya Kraliyet Botanik Bahçeleri ve Kentler İçin Ağaç adlı, şehirlerde ağaç ekimini teşvik eden bir İngiliz kuruluşunun da yardımlarıyla, mangal kömürcülerinin yol açtığı zararları telafi etmeye çalışılıyor. Ancak huarango ağaçlarının yakacak odun olarak satıldığı karaborsa büyüyor. Bir carbonero, yani mangal kömürü satıcısı huarango ağacından yapılan kömürün kilosunu 50 sente, yakacak odunun kilosunu ise 1 dolardan satıyor. Nazca çalışmasını Beresford-Jones ile beraber gerçekleştiren Fransız And Çalışmaları Enstitüsü arkeoloğu Alex Chepstow-Lusty, "Peru, gelişmek için yaptıklarını baştan sona yeniden gözden geçirmek zorunda. Sahillere giden suların kaynağı olan Peru'daki buzulların 2050'de tamamen erimesi bekleniyor. Bu yüzden And Dağları'nın, Amazon'dan gelen nemi kapan ve bu şekilde buzulları besleyen ağaçlara ihtiyacı var" diyor.ÖNEMLİ NOT: Bu sayfalarda yayınlanan okur yorumları okuyucuların kendilerine ait görüşlerdir. Yazılan yorumlardan SABAH veya sabah.com.tr hiçbir şekilde sorumlu tutulamaz.
Kredi Kartı Faturasındaki Beklenmedik Ücretler
SİDNEY, Avustralya - Steve Franklin geçen Haziran'da dört uçak bileti satın aldığında, beklemedik bir ücretle karşılaştı....
Hip-Hop Bir Dans Fenomenine Dönüştü
LOS ANGELES - Küresel düşün, virüs gibi hareket et. Bu kavram burada Alexander Hamilton lisesinde öğrencilerin çıkışında,...
Sanatçılara Bir Darbe de Ekonomik Krizden
Sanatçıların gelirleri yüzde 50 oranında azaldı.
Çin Ekonomisinin Aşırı Büyüme Tehlikeleri
Başkan Obama'nın geçenlerde gerçekleştirdiği Çin ziyareti, küresel ekonominin kalbinde yer alan ve karşılıklı bağımlılık...
Ella Fitzgerald'ı Yeniden Keşfetmek
Zirvedeki şarkıcı, rahat ve samimi bir havada.
Bir Sanatçının Doğuşu; Bir Kentin Yeniden Doğuşu
LONDON - Pall Mall Caddesi'ndeki kulüplerin dış cephelerindeki pirinç aksamın bugünlerde biraz parlatılması gerekiyor. O...
Diyetçilere Müjde: Kurabiyeyle Zayıflayın
Kurabiye mi? Hem de diyetteyken? Tam da öyle. Christina Kane, geçmişte birçok başarısız diyet denedikten sonra, Dr. Siegal'ın...
Müzedeki Roma Büstü Gerçekten Sezar'a Mı Ait?
ARLES, Fransa - Rhone Nehri'nin bulanık sularında araba enkazları ve iki bin yıllık biriken tortu altından çıkarılan heykelin...
Beyaz Saray'ın Hünerli Şefi
WASHINGTON - Başkan Obama'nın üst düzey siyasi danışmanları ayda iki kez toplanıp ülke çocuklarının sağlık durumunu iyileştirmek...
Et tutkunları, ilkel bir et bulma yöntemini yeniden keşfetti.
Yediklerimizle daha güçlü bir bağ kurma gereksinimi, binlerce insanı çiftçilerin kurduğu pazarlara çekti, arka bahçelere...
Gıda Yardımı Artık Utanç Değil
Ohio'daki bir gıda dağıtım evine bağışlanan yiyecekler. (üstte) Greg Dawson ve karısı Sheila, ayda 300 dolarlık yardım sağlayan gıda kuponunu beş çocuklarını doyurmak için kullanıyor. (solda)
Kütüphane Görevi Gören Cep Telefonları
Telefon-kitap kullanıcı için masraflı, göz yorucu ama kolay.
Düşmeyi Önleyen Yardımcı Sensörler
Yaşlılarda düşme o kadar tehlikelidir ve topluma maliyeti o kadar yüksektir ki, eğer düşme bir hastalık türü olsaydı, bir...
Havaalanı Güvenliğini Geçen Yangın Riski
Daha çok taşınabilir elektronik cihaz taşıyan insanın seyahat etmesi, uçakta daha sık yangın çıkmasına neden oluyor.
Nijerya'da Gerilim Sürekli Tırmanıyor
ALUU, Nigeria - Yıllarca üçüncü dünyaya mahsus yokluğun, fakirliğin ve hükümet yolsuzluklarının merkezi olmuş, dünyanın en...
Cep Telefonlarını Kapattıran Teknoloji
Dede Haskins'in cep telefonu 10 yıldan fazla bir süre ona eşlik etti. Haskins arabadayken iki elini de direksiyonda tutabilmek...
İsveçliler Küresel Isınmaya Karşı Mönülerini Değiştiriyor
STOCKHOLM - 37 yaşındaki Helena Bergstrom, yulaf ezmesi alışverişi yaparken mavi kutunun üzerindeki etikette "İklim tanımlanmış:...
Hâlâ Susturulmayı Bekleyen Bir Sanatçı
PEKİN - Ai Weiwei, muhtemelen Çin'in yaşayan en ünlü sanatçısı ve iç muhalifler arasında sesi en çok çıkanıdır, ama bu adanmış...
.com.trÜye olun, son dakika haberleri e-postanıza gelsin.
