İran'ın Ekonomiyi Kurtarma Harekâtı

ROBERT F. WORTH
14.12.2009

BEYRUT, Lübnan - Dünya, nükleer programı yüzünden İran'ın Batı'yla çatışmasına odaklanmış olabilir. Ama ülke ekonomisinin kötü gidişatını düzeltmeye yönelik başlatılan yoğun ve riskli bir çaba İranlıları daha fazla endişelendiriyor. İşler yolunda gitmezse, İran'ın yıllardır süren devlet yardımları sistemini kademeli olarak sonlandırma planı, değişimi tüm gücüyle bir biçimde destekleyen Mahmud Ahmedinecad yönetiminin dengesini bozabilir. Bu reformlar İran'ın benzinde dışa bağımlılığını ortadan kaldırıp ekonomiyi İran yaptırımlardan koruyabilir ki nükleer programı üzerindeki Batı baskısını hiçe saymaya devam ederse bu yaptırımların gerçekleşme ihtimali büyük. Siyasi yelpazenin her tarafından kanun yapıcılar, yardımlar kaldırıldığında oluşabilecek yıkıcı fiyat şokları konusunda uyarıda buluyor. Muhafazakârlar planın ters etki yaratacağına, bir suç dalgasına ya da bundan daha da kötüsüne yol açacağına dair büyük endişe duyuyor. Hüseyin Musavi gibi muhalif liderler hükümetin ekonomik sıkıntıları yok etmedeki başarısızlığının, muhalefeti tekrar güçlendirebileceğini ima etti. İran'a yılda 100 milyar dolara mal olan ve en temel ürünleri bile piyasa fiyatının çok altında satmakla sonuçlanan yardımların ekonomik açıdan hiçbir şey ifade etmediği konusunda büyük bir fikir birliği var. Ekonomistlere göre bu, aşırı tüketime yol açıyor, yerli üretime zarar veriyor ve İran'ı ithalata daha fazla bağımlı hale getiriyor. Ayrıca devlet yardımları eşitlikçi değil çünkü zenginlerle yoksullar aynı fiyatı ödüyorlar. Ve bu yardımlar, kaçakçılığı teşvik ediyor. Eski hükümetler devlet yardımlarını kaldırarak daha dinamik, pazara dayalı bir ekonomi yaratmak istedi ama halk baskısı yüzünden bundan vazgeçti. Kendini uzunca bir süredir fakirin dostu, İran'ın ayrıcalıklı elit tabakasınınsa düşmanı olarak tanımlayan Başkan Ahmedinecad konunun üzerine gidince Meclis ona yardımları azaltmaya başlaması için tam yetki verdi. İran'ın bozulan ekonomisi için pazar yanlısı çözümlere pek sıcak bakmadığı bilinen Ahmedinecad, bu önlemi bir ekonomik adalet meselesi olarak sunuyor. Ahmedinecad, hükümetin yardımları keserek elde edeceği paranın yarısının, fakir İranlıların daha yüksek fiyatlara uyum sağlamaları amacıyla kullanılacağını söyledi. Ama siyasi gerekçeleri de var Ahmedinecad'ın. Değişiklikler, Ahmedinecad'ın rakiplerini destekleme eğiliminde olan şehirli orta sınıfı en kötü vuracak.Bununla birlikte, riskler bir hayli ciddi. Ulusal İran-Amerikan Konseyi Başkanı Trita Parsi, "Gerçek olan şu ki, yardımların reformuyla halk üzerinde büyük bir baskı yaratılacak. Ahmedinecad'ın son derece dikkatli olması gerekiyor" dedi. Meclise bağlı araştırma kurumu Meclis Araştırma Merkezi'ne göre, yardımları kaldırmak benzinin fiyatını bir anda dört katına çıkaracak. Temel ürünlerde de aynı miktarda artışlar ve enflasyonun en az yüzde 60'a çıkması bekleniyor. İran'ın bozulan endüstri sektörü de zarar görebilir. Ülkenin kuzeyindeki Sari şehrinin ticaret odası başkanı Musa Vefayan, geçenlerde Khabaronline isimli haber sitesine fabrikaların yüzde 30'unun daha şimdiden artan fiyatlar, rastgele ithalat politikaları ve dengesiz faiz oranları yüzünden üretimlerini askıya almak zorunda kaldığını söyledi. Bazı kanun yapıcılar, düzenlemenin İran'da İslam Devrimi'ni gerçekleştiren ve "Konutlar yapacağız, suyu ve elektriği bedava yapacağız, otobüsleri bedava yapacağız" diye söz veren Ayetullah Humeyni'ye ihanet olarak adlandırdı. Düzenlemeye destek verenler dâhi Ahmedinecad'ın böylesine önemli ekonomik değişiklikler yapabilme yeteneğine güvenemiyor. Bu güvensizlik, geçmişte yaşanılanlardan kaynaklanıyor. Mayıs 2007'de hükümet benzinin de fiyatını yüzde 25 artırdı ve bir ay sonra da benzinde karne sistemini uygulamaya koydu. Planın etkili olduğu söylendi ama beceriksiz bir biçimde uygulamaya konulduğu için rivayetlere, hükümet karşıtı protestolara ve en az 19 benzin istasyonunun yakılmasına neden oldu. Bu sefer değişiklikler çok daha kapsamlı ama daha az tahmin edilebilir. Tuhaf bir şekilde yardım reformunu kolaylaştırmanın bir yolu, Batılı liderler tarafından mevcut nükleer müzakerelerin başarısız olması durumunda İran'ın üzerinde daha fazla baskı oluşturmak için bir araç olarak görülen uluslararası yaptırımları artırmaktan geçiyor. Ekonomik yaptırımlar tüketimi aşağı çekip ve ithal benzine para ödeme zorunluluğunu ortadan kaldıracağı için İran hükümetinin bütçesine katkı sağlayacaktır. Yaptırımlar, yardım reformunun yaratacağı sancıları gizleyerek hükümetin birbirini takip eden enflasyon artışlarından Batı'yı sorumlu tutmasına kılıf hazırlayacaktır.

kalan karakter 460

yorumla

ÖNEMLİ NOT: Bu sayfalarda yayınlanan okur yorumları okuyucuların kendilerine ait görüşlerdir. Yazılan yorumlardan SABAH veya sabah.com.tr hiçbir şekilde sorumlu tutulamaz.

Diğer New York Times Haberleri

Diğer New York Times Haberleri: Romenlerin Umudu Alman Başkan; İhmal Edilmiş Kahramanlar; Sonsuza Kadar Putin; Honduras Muamması; Afrikalı Iraklıların Irkçılıkla Mücadelesi; Afganistan'ın Ordusu; Kaos Yaklaştıkça Ormana Daha Fazla Tutunuyorlar; Bilim Olağan Dışı İşlerle Haşır Neşir Olduğunda; Dev Karbon Kredisi Stokları 'Sınırla ve Sat Sistemi'ne Tehdit; Tropik Ormandaki Salınım Deposu; Kredi Kartı Faturasındaki Beklenmedik Ücretler; Hip-Hop Bir Dans Fenomenine Dönüştü; Sanatçılara Bir Darbe de Ekonomik Krizden; Çin Ekonomisinin Aşırı Büyüme Tehlikeleri; Ella Fitzgerald'ı Yeniden Keşfetmek; Bir Sanatçının Doğuşu; Bir Kentin Yeniden Doğuşu; Diyetçilere Müjde: Kurabiyeyle Zayıflayın; Geleneksel Yemek Yeniden Doğuyor; Müzedeki Roma Büstü Gerçekten Sezar'a Mı Ait?; Beyaz Saray'ın Hünerli Şefi; Afganistanlılar 'Kara Hapishane'yi Anlatıyor; Et tutkunları, ilkel bir et bulma yöntemini yeniden keşfetti.; Gıda Yardımı Artık Utanç Değil; Kütüphane Görevi Gören Cep Telefonları; Düşmeyi Önleyen Yardımcı Sensörler; Havaalanı Güvenliğini Geçen Yangın Riski; Nijerya'da Gerilim Sürekli Tırmanıyor; Cep Telefonlarını Kapattıran Teknoloji; İsveçliler Küresel Isınmaya Karşı Mönülerini Değiştiriyor; Zorlu Yüzyılları Aşan Ağaçlar Yeni Bir Tehditle Karşı Karşıya

www..com.tr: Facebook’un en iyi gazetesi
SABAH’ı beğen,
son dakika haberlerini kaçırma facebook.com/Sabah; Son dakika haberlerini
Twitter’ın en iyi gazetesi
Sabah’da takip et twitter.com/sabah