Türkiye'nin en iyi haber sitesi

da en eski kütüphaneler

Giriş Tarihi: 28.3.2016
Antalya'da en eski kütüphaneler

Bu hafta Kütüphaneler Haftası. Artık her şeyi internetten takip etsek de kütüphanelerde kitap okumanın zevki yine bambaşkadır

MÖ.158 yılında Antalya şehri kurulduktan sonra; bir kütüphane kurulmuş mudur, bunu bilemiyoruz. Romalılar ve Bizanslıların da kütüphanelere önem verdiklerini çevredeki antik kentlerdeki bazı kütüphane binalarının kalıntılarından anlıyoruz. Ancak antik devrin Antalyası bugünkü Kaleiçi evlerinin tahminen 2.5 metre kadar altında yer aldığından, da antik devirde kütüphane bulunduğuna dair bugün söz söylemek zor. 'Taşrada Mevcut Bulunan Kütüphanelerin İstatistiki' adlı kitaptaki bilgiye göre Miladi 1895-1896 yıllarında Antalya vilayetinde 3 kütüphane bulunduğu ve bu kütüphanelerde toplam 1344 el yazması eserin mevcut olduğu kayıtlıdır.

Hacı Emin Kütüphanesi: Hacı Emin tarafından 1301 (M.1883) yılında kurulduğu ve kuruluş yıllarda 200 adet el yazması eser bulunduğu biliniyorsa da kütüphanenin Antalya'nın hangi semtinde olduğuna dair bir bilgi yoktur. Antalya'da diğer bir Kütüphane de Metropolit Yerasimos tarafından 1903 yılında kurulmuştu.

Cumhuriyet Dönemi Kütüphane: Cumhuriyet sonrası Antalya'da kurulan ilk kütüphane, Tekeli Halk Kütüphanesi'dir. Bu kütüphane, Cumhuriyet'in kuruluşundan sonra Teke Sancağı'ndan kalan elyazması ve Arap harfli basma eserler Müsellim Camisi'nde biriktirilerek Sıtkı Tekeli tarafından korunmaya alınmıştı. Antalya Müzesi'nin kurucusu ve ilk Müze Müdürü olan Süleyman Fikri Erten bu kütüphanenin kuruluş günlerini şöyle anlatmaktadır: "1 Temmuz 1922 tarihinde müze için yazma kitaplar toplattırılmağa teşebbüs edildi. Kullanılamaz ve acınacak bir halde bulu- nan Tekelioğlu Kütüphanesi'ndeki kitaplar elden geçirilerek müzeye nakil ve hariçten de parasız kitap toplamak suretiyle bir kütüphane daha kurulmuş ve 'Tekelioğlu İl Kütüphanesi' adı verilmiştir. Hâlihazırda 1000 küsur cilt yazma olmak üzere kütüphanede 3491 kitap ve 2270 adet mecmua vardır." İşte bu kütüphane 1924 yılında İskele'deki gümrük binasında kurulmuş ve sonraları Maarif Müdürü Şahap Bey'in gayretleri ile Müsellim Camisi yakınlarındaki Mecidiye Mektebi'ne taşınmıştır. Kütüphanenin kurucusu ve ilk görevlisi olan Sıtkı Tekeli, 1960 yılında emekli oluncaya kadar bu kütüphanenin 36 yıl gibi uzun bir süre müdürlüğünü yapmıştır. Aradan 4-5 yıl kadar geçtikten sonra kütüphane, Vilayet'in karşısında başka bir binaya taşınmıştır. Sonraları adı 'Milli Kitapsaray' olarak değişen kütüphane, 1945 yılında şimdiki Merkez Bankası'nın olduğu yerde Vali Haşim İşcan tarafından inşa ettirilen yeni binasına taşınmış; bu sırada eldeki elyazması kitaplar Milli Kütüphane'ye aktarılmıştır. Aynı yıllarda kütüphaneye o sırada acınacak bir halde olan Müsellim Tekelioğlu Kütüphanesi'nin kitapları da devredilince kütüphanenin ismi de Tekelioğlu İl Halk Kütüphanesi adını almıştır. "Milli Kitapsaray" binasının yeri Özel İdare tarafından Merkez Bankası'na satılınca kütüphane, 1960 yılında artık faaliyetine son vermiş olan Özel İdare'ye ait Elhamra Sineması'na taşınmıştır. 1960'tan 1985'e kadar Elhamra Sineması'nda faaliyetlerini sürdüren kütüphane, burasının da yeşil alan yapılmak üzere yıkılmasından sonra, 1985 yılı Nisan ayı başında geçici olarak belediyeye ait Atatürk Kütüphanesi'ne ve daha sonra 1993 Ağustos ayında Altındağ Mahallesi'nde yaptırılan modern binasına taşınmıştır. 1964 yılında kütüphanede bulunan 994 adet el yazması eser 5 bin 961 adet Arap harfli basma eserle 207 adet Arap harfli yazı, harita, kroki ve resim ihtiva eden 7 bin 162 cilt, İstanbul Süleymaniye Kütüphanesi'ne gönderilmiştir. Aynı tarihte Ankara Milli Kütüphane Başkanlığı'na da 246 adet Rumca eser devredilmiştir. Türkiye Yazmaları Toplu Kataloğu çalışmaları sıra- sında yapılan bir derlemede; Antalya'dan giden toplam 2 bin 58 adet eser bulunduğu belirlenmiştir. Bunlardan 966 adedi el yazmasıdır. Yazıldıkları dillere göre bu eserlerin 1726'i Arapça, 226'sı Türkçe, 39'u Farsça ve 45 adedi de çeşitli dillerde yazılmıştır. Kitapların çoğunun üzerinde Teke Sancağı Mütesellimi Hacı Osmanzade Hacı Mehmet Ağa'nın vakıf mührü bulunmaktadır. Kütüphanenin sık sık yer değiştirmesi sahip olduğu değerli kitapların yıpranmasına ve kaybolmasına yol açmıştır.

Atatürk Kütüphanesi: Antalya Belediyesi tarafından 1981 yılında Atatürk'ün doğumunun l00. yıldönümünde yapımına başlanan dört katlı kütüphanenin açılışı, Cumhuriyetin kuruluşunun 60. yıldönümü olan 29 Ekim 1983 tarihinde yapılmıştır. Bugün bu binada Antalya Kent Belleği Merkezi ve Kütüphanesi bulunmaktadır.

Halkevi Kitapsarayı: Antalya'da Cumhuriyet döneminde kurulan halka açık kütüphanelerden biri de Halkevi Kütüphanesi'dir. Halkevi Kitapsarayı adı altında, Antalya Halkevi'nin bünyesi içinde faaliyet göstermiş ve Halkevlerinin kapatılmasıyla birlikte faaliyeti sona ermiştir. Kapatıldıktan sonra kitaplarının büyük bir kısmı Tekelioğlu İl Halk Kütüphanesi'ne devredilmiştir.

AKMED Enstitüsü Kütüphanesi: Suna-İnan Kıraç çifti tarafından, 1996 yılında, tarihi iki binanın restore ettirilmesiyle Antalya'ya kazandırılan Vehbi Koç Vakfı-Suna-İnan Kıraç Akdeniz Medeniyetleri Araştırma Enstitüsü Kütüphanesi, 3 binden fazla eserle, Antalya ve çevresi ile ilgili konularda, tarihi ve arkeolojik kitapları araştırmacıların kullanımına sunmaktadır.

100. Yıl Çocuk Kütüphanesi: Atatürk'ün doğumunun 100. Yılı dolayısıyla 1981 yılında kurulması hedeflenen kütüphanenin açılış tarihi 19 Nisan 1982'dir. Ticaret ve Sanayi Odası tarafından kendi binalarının 4. katında 70 metrekare civarında bir salonda açılan kütüphanenin bin 500 kadar kitabı var.

Ahmet Ali Sönmez Kütüphanesi: Antalya'ya büyük hizmetlerden birini de, Antalya'da 30 yılı aşkın bir süre berberlik yapan 1918 Antalya doğumlu Ahmet Ali Sönmez gerçekleştirmiştir. Okumayı çok seven Sönmez, hayatı boyunca okuduğu binlerce kitap, dergi ve ansiklopediyi biriktirmiş. Eski Konserve Fabrikası yakınlarındaki arsası üzerine bir kütüphane yaptırıp 2 bin 300 kitabını da buraya koymuştur. Kütüphanesini yapılan bir törenle Kültür Bakanlığı'na bağışlayan Ahmet Ali Sönmez ile vefatından kısa bir süre önce yaptığım görüşmede "Neden Kütüphane?" soruma, "Nedeni yok. Herkes cami, okul yaptırıyor, ben de bir değişiklik olsun istedim. Bir kütüphane ve bir sağlık ocağı yaptırdım" diye ironik bir cevap vermişti. Böyle insanların çoğalmasını diliyorum.

Mütesellim Kütüphanesi: Antalya'da bilinen en eski kütüphane, Teke Mütesellimi Kapıcıbaşı Hacı Mehmet Ağa tarafından kurulan Mütesellim Kütüphanesi'dir. 1796 (H 1211) yılında cami ile birlikte; caminin güney batısında 15 metrekarelik alana yaptırılan kütüphanenin kubbesi kiremitlidir. Hacı Mehmet Ağa'nın bu kütüphaneye tamamı yazma olmak üzere 501 cilt kitap koyduğu 1804 (1220 Hicri) yılında yazılmış ve kendi mühürü ile mühürlenmiş olan kütüphane fihristinden anlaşılmaktadır. Sonraları Hacı Mehmet Ağa zamanında aynı fihriste, 66 cilt kitap daha ilave edildiği görülmektedir. Başlangıçta Mütesellim Yakut Müsellim Kütüphanesi olarak tanınan kütüphane kurucularına 'Tekelioğulları' denilmesinden dolayı olsa gerek, sonraları 'Tekelioğlu Kütüphanesi' diye adlandırılmıştır.

Akdeniz Üniversitesi Kütüphanesi: 1987 yılında kurulan Akdeniz Üniversitesi Merkez Kütüphanesi 7485 metrekarelik kapalı bir alanda hizmet vermektedir.


BUGÜN NELER OLDU
ARKADAŞINA GÖNDER
Antalya'da en eski kütüphaneler
* Birden fazla kişiye göndermek için, mail adresleri arasına “ ; ” koyunuz