’un kahraman sur kapıları

Giriş Tarihi: 23.7.2016
İstanbul’un kahraman sur kapıları

’un sur kapıları hem tarihi hem askeri hem de mimari açıdan önemli yapılar. Yüzyıllar boyunca İstanbul’u dış saldırılara karşı koruyarak adeta kahramanlaştılar. Pek çok semte de adlarını vererek günümüze kadar yaşadılar

'un binlerce yıllık kadim bir geçmişi var. Mimari ve askeri açıdan da geçmişten günümüze ulaşan birçok yapı ihtişamıyla hâlâ ayakta. İstanbul'un sur kapıları da hem tarihi hem askeri hem de mimari açıdan her daim önemli yapılardan oldu. İstanbul'u dış saldırılara karşı muhafızlarıyla birlikte korudu. İstanbul'a giriş ve çıkışlarda düşmana korku, dosta güven verdiler. İstanbul'un fethine gelenler sur ve kapılarının bulunduğu yerlerde şehit düştü. Sur kapıları bulundukları alana adını bile verdi. İstanbul Büyükşehir Belediyesi Kültür A.Ş'de İstanbul Sur Kapıları isimli da İstanbul'un sur kapılarının tarihine ışık tutuyor. Bu kapıların şehrin kadim tarihi açısından önemi vurgulanırken, mimari açıdan da tarihi özellikleri irdeleniyor. Sanat tarihçisi İnci Tunay'ın Prof. Dr. Semavi Eyice'nin danışmanlığında hazırladığı kitap İstanbul'daki sur kapıları üzerine yapılmış tek çalışma olma özelliği de taşıyor. Kitapta sur kapılarının tarihi ele alınılırken isimleri hakkında ve buralarda yaşanan olaylara dair farklı hikâyelere de göndermeler yapılıyor. Mimari açıdan da geniş yelpazede incelemeler yapan kitapta, tarafı sur kapıları, Haliç sur kapıları, Marmara deniz surlarının kapıları en ince detayına kadar okuyucuya sunuluyor. Kitabın sonunda da tarihteki sur kapılarının karşılaştırılmasına yer veriliyor.

SAVUNMA NOKTALARI
İstanbul Sur Kapıları kitabında fotoğraflarla sur kapılarının durumu da gözler önüne seriliyor. Eyice, 1960'lı yıllar ve günümüze ait fotoğraflar eşliğinde sur kapılarının durumunu görsel olarak da okuyucuya sunmayı amaçladığını anlatıyor. Yüzyıllar boyu birçok seyyahın uğrak yeri olan İstanbul'un, her nedense, sur kapılarından yeteri kadar bahseden olmadığından yakınıyor. Sur kapıları şehrin her daim güvenliğini sağlamış hatta başlıca savunma mekanizması olmuş. Uzunluğu yaklaşık 20 kilometre olan surların çevrelediği, muhafızlarca korunan çok sayıdaki bu sur kapılarından izni olmayanlar içeri alınmazmış. Sabahları açılırken, akşamları ise kapatılırmış. Askeri mimaride de ihtişam ve muhteşemliğin sembolü olmuş.

ADLARINI VERDİLER
Marmara, Haliç ve kara surları olarak sınıflandırılan ve önemli bir konumu olan bu sur kapıları, semtlere de adlarını vermiş. Sulukule, Çatladıkapı gibi sur kapıları bunlara örnek. Mevlana Kapı ise ismini manevi önderlerin yoğunlukta yaşadığı, dervişlerin, Mevlevihanelerin bulunduğu alandan almış. Belgrad Kapı'nın isminin hikâyesi ise Kanuni Sultan Süleyman Han'a dayanıyor. Kanuni, Belgrat'ı fethettikten sonra yanında getirdiği esnafı buraya yerleştirdiği için kapı o günden sonra Belgrad Kapı adını almış. İstanbul'un 60 günde yapılan surları olduğu da söyleniyor. Tarihi ve askeri açıdan önemli olan bu sur kapılarından bazıları günümüze ulaştığı gibi bazıları ise ne yazık ki ulaşamamış.

ŞEHİDİN TÜRBESİ YANI BAŞINDA
Onlardan biri de Horozlu Kapı olarak anılan Unkapanı Kapısı. Cibalı ile Ayazma Kapısı arasındaki bu kapı, ismini hemen yanı başında yer alan Horoz Dede türbesinden almış. Evliya Çelebi'nin söylediğine göre de Horoz Dede İstanbul'un fethinde şehit düşmüş. Osmanlı döneminde ise şehrin buğday ve un ihtiyacını temin eden ambarların, değirmenlerin ve fırınların bulunduğu merkez olduğu için Unkapanı adını almış. Sur kapısı, geçmişte yol genişletme çalışmaları sonucu yıkılmış. Zindan Kapısı ise Odun Kapısı ile Balık Pazarı Kapısı arasında bir sur kapısı. Yanında bulunan hapishaden dolayı zindan adını almış. Hatta rivayete göre Bizans İmparatoru, İmam Hüseyin'in çocuklarından Seyyid Cafer'i (Baba Cafer) bu zindanda zehirleyerek şehit etmiş. Diğer bir rivayete göre, Şeyh Zindani Abdürrauf Samedani adında bir zat İstanbul kuşatmasında bulunmuş ve bu kapıdan şehre girmiş. Bunun için bu kapıya Zindan Kapısı denilmiş. İstanbul'un fethine gelenler de sur kapılarında şehit düşmüş.

TARİHİN İÇİNDE ÇAY EVLERİ
Ahır Kapısı, Saray ahırlarının bitişinde yer alan bir sur kapısı. Bugün sağ ve solunda sahil çay evleri bulunuyor. Çatladı Kapı ise yanındaki burç 1532 yılı zelzelesinde çatladığından adını buradan almış. 1960 yılında da kitabesi İstanbul Arkeoloji Müzesi'ne kaldırılmış. Daha nice sur kapısı da günümüze ulaşamamış. Samatya Kapısı sahildeki kum yığmalarından dolayı Bizans devrinde kum kapısı adını almış. Kapının bugün yalnızca restore edilmiş iki yan duvarı mevcut. Yedikule ile Samatya arasında kalan Narlıkapı semti adını Narlı Kapı'dan alıyor. İsmini geçmişte çevresinde bulunan nar ağaçlarından almış. Ayrıca kara surlarına en yakın olan kapı. Denize bakan Güney cephesindeki kapıda da çay evi bulunuyor. Günümüze ulaşamayan kapıların çoğunun tarihi olaylara da tanıklıkları büyük. İstanbul'un kadim tarihinin önemli parçalarını oluşturuyor.
ARKADAŞINA GÖNDER
İstanbul’un kahraman sur kapıları
* Birden fazla kişiye göndermek için, mail adresleri arasına “ ; ” koyunuz