X İLGİNİZİ ÇEKEBİLİR
ARKADAŞINA GÖNDER Murat Arın: Dünyanın yeni başağrısı: Chinamerica
* Birden fazla kişiye göndermek için, mail adresleri arasına “ ; ” koyunuz

Murat Arın: Dünyanın yeni başağrısı: Chinamerica

  • Giriş Tarihi: 11.8.2013 05:30

Küresel piyasalar yıllardır merkez bankaları politikalarının etkisinde yol alırken, dünya ekonomisindeki durumu pek de dikkate almıyor. Trilyonca dolar ve euro basılması, ABD ve Avrupa'da mali sistemin çökmesini engelledi ama ekonomilerin sağlıklı ve sürdürülebilir büyümeye dönmesini sağlayamadı. Dünya şimdi daha büyük bir başağrısı ile karşı karşıya: Chinamerica. Bu terim ABD ile Çin'in ilişkilerinin yakınlaşmasını tanımlamak için kullanıldı. Şimdi bu ikili, 2008 krizini tam olarak atlatamayan dünyayı yeni bir durgunluğa doğru sürüklüyor.

Tam da Çin ekonomisi yavaşlarken, ABD para basma politikasını önce azaltmaya, bir yıl içinde ise durdurmaya hazırlanıyor. ABD Merkez Bankası'nın (Fed) para basması, ülke ekonomisini güçlü büyümeye döndüremedi ama dünyaya dağılan para olumlu ya da olumsuz birçok gelişmeye neden oldu. Her şeyden önce Avrupa mali sisteminin hala ayakta durmasını sağlayan etkenlerden biri bu. Fed'in bastığı yaklaşık 2,5 trilyon doların bir trilyon dolar kadarı, ABD'de faaliyet gösteren Avrupa bankaları tarafından ülkelerine çekildi ve bu durum, bankaların sermaye yetersizlikleri nedeniyle iflasa sürüklenmelerini bugüne kadar engelledi. Fed'in bastığı paranın bir trilyon dolar kadarı ABD bankalarının kasasına giderken, 500 milyar dolar kadarı ise spekülatif yatırım amaçlı olarak gelişen ekonomilere dağıldı.

Şimdi bu paranın geri çekilmesi, Hindistan'dan Brezilya'ya, Güney Afrika'dan Türkiye'ye kadar birçok ülkede para birimlerini hızla değer kaybetmesine, faizlerin yükselmesine ve yaşanan istikrarsızlık nedeniyle ekonomilerin yavaşlamasına yol açıyor. Fed, eylül ayındaki toplantısından itibaren para basmayı azaltmakta kararlı gözüküyor. Bu nedenle gelişen ülke ekonomileri üzerindeki baskı devam edecek.

Çin'in durmasi ciddi sorun
Son beş yıldır ABD ve Avrupa ekonomileri yerinde sayarken, Çin'in yüzde 8 civarında bir hızla büyümeye devam etmesi, dünya ekonomisinin de yüzde 3'ün üzerinde büyümesini sağladı. Dünya ekonomisinin 2008 krizinden çabuk kurtulmasının en temel nedeni Çin'in ve gelişen ekonomilerin kısa bir sarsıntıdan sonra büyümeye dönmeleri oldu. Ama bunun bir maliyeti vardı. Gelişen ekonomilere rekor seviyelerde sıcak para girişi yaşanırken, Çin'de ise krediler tarihte görülmemiş bir hızda büyüdü.

Goldman Sachs'ın çalışmasına göre, Çin'de borcun GSYİH'ya oranı, son beş yıl içinde 56 puan birden arttı. Araştırmalar ABD'den Finlandiya'ya, Asya Krizi'ne kadar bu oranın beş yılda 45 puan birden artmasının bir mali krizle sonuçlandığını ortaya koyuyor. JP Morgan'a göre borcun GSYİH'ya oranı 2012 sonunda yüzde 187'ye ulaştı. Çin'de yerel hükümetlerin borçlarının ise 2.5 yılda yüzde 50 artarak 2.5 trilyon dolara (yaklaşık 16 trilyon yuan) çıktığı hesaplanıyor.

Yaklaşık 500 milyon kişinin açlık sınırında yaşadığı bir ülke olan Çin'de, Komünist Parti yönetimi ne pahasına olursa olsun üretim motorunu çalıştırdı, istihdam yarattı. Bunun sonucunda devasa bir kredi ve emlak balonu oluştu. Çin'in yeni yönetimi (Komünist Parti yönetimi 10 yılda bir değişiyor) şimdi yumuşak bir inişle bu balonları kontrol altına almaya, bir kriz çıkmadan sorunları aşmaya çalışıyor.

İşte tam bu nedenle sıcak para hareketleri daha da önem kazanıyor. ABD ve Avrupa büyüyemezken, dünya ekonomisinin motoru Çin de ekonomisini yavaşlatıyor. Fed'in para basmayı azaltması, Hindistan'dan Tayland'a Vietnam'dan Filipinler'e kadar gelişen Asya ekonomilerini de vuracağı için hem dünya ekonomisini hem de Çin'i çok daha fazla etkileyecek, etkilemeye başladı bile.

Çin Komünist Partisi'nin ekonomik verileri manipüle ettiği yıllardır ileri sürülüyor. Şimdi de veriler yüzde 7.5 büyüme gösterirken, gerçekte büyümenin yüzde 2-4 aralığına kadar gerilediği iddia ediliyor.

Fed beklendiği gibi para basmayı azaltırsa, Çin de kredi balonunu hafifleteyim derken ekonomiyi frenletirse dünya ekonomisi yeni bir durgunluk dönemine girebilir. Avrupa'da ülke borçları azalmak bir yana daha da artarken, dünya ekonomisinin genel bir durgunluğa girmesi bugüne kadar kaçınılan mali krizi de bir anda gündeme getirebilir.

Chinamerica'nın birlikte frene basması, dünya ekonomisinin yakın geleceği için iyi işaretler vermiyor.