Polisiyeyle satranç bir araya gelince

06.03.2010

1914 yılının St. Petersburgu'nde geçen Son Hamle'de, bir satranç oyununun adımlarıyla kurgulanmış, son derece tempolu bir polisiye hikâye anlatılıyor. ELİF TANRIYAR, Ronan Bennett'in yazdığı bu kitabın çok eğlenceli ve edebi olduğunu söylüyor

Yıl 1914, yer St. Petersburg... Kar yağışı altında bir masal şehrine dönüşen bu zarif kent, dış görünüşün aksine içten içe kaynamakta... Bir yanda tahtı eskisi kadar sağlam gözükmeyen Çar, diğer yanda devrim fikriyle yanan Bolşevikler, bir başka yanda ise Rus gizli polis teşkilatının başkanı Albay Gan ve onun karanlık ekibi var. Üstelik sınıf farkı da her zamankinden daha derin. Zenginler hiçbir sıkıntı yokmuşçasına şaşaa ve lüks içindeki yaşamlarını sürdürürlerken, yoksullar zor şartlarda yaşamaya çalışıyor. Toplumun içinde en çok horlanan ve dışlanan grubu ise fakir Yahudiler oluşturuyor. Tüm bunların üstüne St. Petersburg, çok önemli ve prestijli bir satranç turnuvasını ağırlamaya hazırlanıyor. Ve hikâye faili meçhul bir gazeteci cinayeti ve ardından gizemli bir anarşistin cesedinin bulunmasıyla açılışını yaparken, biz de kahramanımız psikanalist Dr. Spethmann'la tanışıyoruz. Yoksul bir Yahudi aileden geliyor olsa da mesleğindeki başarısıyla sınıf atlayan ve neredeyse Yahudi kimliğini unutmuş olan Dr. Spethmann, son derece saygın ve ciddi bir doktordur. Çok sevdiği eşini kaybettiği için 18 yaşındaki kızı Katerina'yla yaşamaktadır. Dik başlı, inatçı bir kızdır Katerina. Ve özel hayatı hakkında babasının bile pek bir fikri yoktur. Dr. Spethmann'ın en yakın arkadaşı olan, Yahudi asıllı dünya çapında ünlü Polonyalı kemancı Kopelzon, doktorun tersine gösterişe meraklı, övünmeyi seven, zevk düşkünü ve çapkın bir hovardadır. Kopelzon, çok geçmeden kahramanımızın hayatına iki kişiyi sokar. İlki şehre satranç turnuvasına katılmak için gelen, çağın satranç dâhisi ancak aynı zamanda bir tür şizofreni hastası olan Rozental'dır. Kendileri gibi Yahudi Rozental'ın ruh sağlığının mutlaka düzelmesi ve turnuvayı kazanması gerektiğini söyler Kopelzon. Çünkü turnuvanın galibi uluslararası bir prestij kazanmakla kalmayacak, Çar'la da özel olarak görüşerek, onurlandırılacaktır. Kopelzon'a göre bu aynı zamanda, hor görülen Yahudi soydaşlarının da onurlandırılması anlamına geleceği için böyle bir fırsatın kaçırılmaması gerektiğini ısrarla söyler.

PETERSBURG'UN SOSYETİK GÜZELİ
Koplezon'un Dr. Spethmann'la tanıştırdığı ikinci kişi ise sosyetenin en güzel kadınlarından Anna Petrovna'dır. Anna, evlidir ancak kahramanımız kendisini ondan hoşlanmaktan alıkoyamaz. Öte yandan kendisi, Rusya'nın en zengin ancak geçmişi en karanlık isimlerinden biri olan, aynı zamanda Albay Gan'ın da yakın arkadaşı, faşist bir düşünce yapısına sahip, Yahudi düşmanı, 'Dağ' lakaplı Zinnirov'un biricik kızıdır. Psikolojik sorunları bulunan Anna da, kısa zamanda Dr. Spethmann'ın hastası olur. Derken bir gün kahramanımızın kapısını Müfettiş Liçev çalar. Liçev, meçhul cinayetleri araştırmaktadır ve ölen anarşistin üstünde doktorun kartviziti bulunduğu için onu ve her nedense kızını da sorgulamak istemektedir. Kahramanımız bu sorgunun şokunu atlatamadan işyeri iki tehlikeli adam tarafından basılır ve hastası Rozental'in dosyası çalınır. O güne dek hiçbir politik olaya karışmayan, hatta politik bir görüşü bile olmayan, halkının yaşadığı sıkıntılara bile tam bir kayıtsızlık içinde yaklaşan bu kendi halindeki doktor, kendisinin ve kızının neden bu siyasi olayların içine çekildiğine bir türlü anlam veremez ve gerçek bir dehşete kapılır. Ve Anna'nın önerisiyle yardım istemek için aslında hiç de hoşlanmadığı, Rusya'nın en karanlık ve güçlü adamı Zinnirov'la görüşüp, yardım istemek zorunda kalır. Ve bu görüşmenin de ardından kendisini, ancak çok usta bir satranç ustasının çözebileceği karmaşıklıkta bir entrikalar dünyasında bulur. Dostla düşmanın sürekli yer değiştirdiği, kendi zekâsından başka güvenecek kimsesi kalmayan kahramanımız, yaptığı her hamleyle aynı satrançta olduğu gibi 'çıkışın olmadığı' bir noktaya doğru sürüklenmeye başlar. Üstelik bir yandan da kendini Anna'yla ateşli bir aşk yaşamaktan da alıkoyamaz. İrlandalı yazar Ronan Bennett , bizde de Kongo Ateşi adıyla yayımlanan The Catastrophist adlı ilk romanıyla Whitbread Roman Ödülü'nde finale kalan, ardından gelen Havoc, In Its Third Year romanıyla Booker Ödülü'ne aday gösterilen çok başarılı bir yazar. Ancak kendi yaşamı belki romanlarından bile daha ilginç. İlk gençliğinde IRA sempatizanlığı nedeniyle başı sayısız kez derde giren Bennett, bir polisin öldürülmesinden de suçlu bulunarak birkaç yıl hapiste yatmış. Neyse ki davasının daha sonra yeniden temyize gönderilmesinin ardından serbest bırakılmış. Tüm bu yaşadıkları da doğal olarak yazdıklarına yansıyan Bennett'in romanlarında, özellikle devrimcilik ve sınıf ayrımcılığı motiflerinin sıkça yer aldığını görüyoruz.

ÖNCE GAZETEDE TEFRİKA EDİLMİŞ
Son Hamle, kitap olarak yayımlanmadan önce, Observer gazetesinde haftalık olarak tefrika edilmiş. Zaten her bir bölüm de büyük bir heyecanla sonlanıyor ve ne mutlu bize ki Observer okurları gibi merakla sabırsızlanmak zorunda kalmadan, hemen bir sonraki bölümü okuyabiliyoruz. Temposu hiç düşmeyen bu polisiye roman, klişe benzerlerinin aksine son derece taze ve farklı öğeler içeriyor. Mekân ve zaman zaten başlı başına ilgi çekici bir özelliğe sahip. Büyük Devrim öncesinin tüm gerilimine sahip 1914 yılının St. Petersburg'u, yazarın kaleminden öylesine canlı bir şekilde anlatılıyor ki, adeta kendi şehrinizde, tanıdık sokaklarda dolaşıyormuşsunuz hissine kapılıyorsunuz. Bu tür polisiyelerde rastlanmayacak türde bir ana kahraman olan Spethmann ise en tehlikeli zamanlarda bile hümanist yanını kaybetmeden hem sevdiklerine yardımcı oluyor hem de keskin zekâsını kullanarak en içinden çıkılmayacak durumlarda bile bir satranç ustasının maharetiyle doğru adımları atmayı başarıyor. Satranç ise kuşkusuz bu romanın, St Petersburg ve Spethmann'ın ardından gelen üçüncü kahramanı. Kendi özel hayatında da Observer için satranç yorumculuğu yapan Bennett, hem olay örgüsünü bir satranç oyununun hamleleri şeklinde kuruyor, hem de tüm öykü boyunca Spethmann ve Kopelzon arasında süren oyunun resimli ve açıklamalı hamlelerine yer veriyor. Hoş, satrançtan pofesyonel anlamda anlamayanlar için bu kısımlar biraz sıkıcı ama o kadarı da olacak artık. Bir de yabancı basında çıkan yorumlara göre hamlelerin arasında büyük yanlışlıklar varmış ama bu bizim uzmanlığımıza girmediğinden, o kadarını bilemiyoruz. Hikâyede anlatılan büyük satranç turnuvası ve oyuncu Rozental'e gelince... Böyle bir turnuva, hikâyede de belirtilen oyuncular eşliğinde gerçekten yapılmış. Rozental ise adı farklı olsa da, gerçek bir oyuncudan ilham alınarak yazılmış. İncelikli dili, hiç düşmeyen temposu ve ilginç konusuyla Son Hamle, zamanın da ruhunu yansıtmakla kalmıyor, edebi olduğu kadar eğlenceli bir okuma deneyimi
de sunuyor.

kalan karakter 460

yorumla

ÖNEMLİ NOT: Bu sayfalarda yayınlanan okur yorumları okuyucuların kendilerine ait görüşlerdir. Yazılan yorumlardan SABAH veya sabah.com.tr hiçbir şekilde sorumlu tutulamaz.

Diğer Kitap - Edebiyat Haberleri

Diğer Kitap - Edebiyat Haberleri: Türkiye; Devrim, seks ve insan öyküleri; Kemal Safa Güntekin: Kadınlardan yanayım; Kahramanların aşkı büyük olur; 'Aşkla yazdım, aşkla okuyun'; 'Kasa'da 10 yıldır sanat birikti; İstanbul 2010'u dergisinden takip edin; Dünyanın dört bir yanından denizci öyküleri; Avrupa edebiyatının yeni durağı Antalya!; Tezer Özlü'den Ferit Edgü'ye mektup var; Bursa bu hafta kitaba doyacak; Tarkan ve Kurt yeniden yollarda; Edebiyat meclisi yeniden toplandı; Wordsworth'ün Prelüd'ü Türkçede; Rowling'e 'hırsız' suçlaması; Memlekent'te sıra İstanbul'a geldi; 100 yıl sonra Türkçede!; Bilgi Yayınevi'nin sahibi son yolculuğuna uğurlandı; Gönülçelen, SABAH Kitap'ta; Beat, keşfedilmeyi bekleyen bir kuşak; Orhan Pamuk: İstanbul artık hüzünlü değil mutlu bir şehir; Feminist şair Lucielle Clifton yaşamını yitirdi; Rıfat Ilgaz'ın oğlundan dizilere eleştiri; Eğlensin öğrensin; Hayvanlar alemi; Türkçe e-kitaplar avucumuzda; Yazar Salinger'ın özel hayatı gözler önünde; Tuluhan Tekelioğlu'dan 'mutlu çiftlerin sırları'; Arif Damar 85. yaşını dostlarıyla kutladı; SMS ile roman yazdı 110 bin kitap sattı

www..com.tr: Facebook’un en iyi gazetesi
SABAH’ı beğen,
son dakika haberlerini kaçırma facebook.com/Sabah; Son dakika haberlerini
Twitter’ın en iyi gazetesi
Sabah’da takip et twitter.com/sabah