Felsefenin şakası olur mu?

28.07.2010

Harvardlı iki felsefe profesörünün yazdığı Platon Bir Gün Kolunda Bir Ornitorenkle Bara Girer, felsefeyi anlamak için büyük bir dehanın zekâsına ve peygamber sabrına sahip olmak gerekmediğini gösteriyor

Eğlenceli 'pop' romanlarından, mistik numaralar yapan veya hafif tonlu, tavsiye dolu aşk, dostluk ve kariyer kitaplarından, suya sabuna dokunmayan macera, gerilim ya da kana susamış cinayet hikâyelerinden, 'chick lit', yani genç kız edebiyatı olarak bilinen modellerden bıkıp usandıysanız, size yazlık mönüye de ihanet etmeyen bir kitap önereceğim: Aylak Kitap tarafından "Felsefeyi Mizah Yoluyla Anlamak" alt başlığıyla yayımlanan Platon Bir Gün Kolunda Bir Ornitorenkle Bara Girer. Harvardlı iki felsefe profesörü Thomas Cathcart ve Daniel Klein'ın birlikte kaleme aldıkları bu kitap, size hayli şaşırtıcı ve eğlenceli bir felsefe dersi, daha doğrusu bir tür felsefi stand-up vaat ediyor. Kitap felsefeyi anlamak için büyük bir dehanın zekâsına ve peygamber sabrına sahip olmak gerekmediği, felsefi kavramların esprilerle aydınlatılabileceği, mizahın da aslında büyüleyici bir felsefi içerik barındırdığı iddiasıyla okura, sayfalarını hızla çevirtiyor... Cathcart ve Klein, felsefi kavramlarla fıkraların kuruluş ve etkisinin aynı malzemelere dayandığından hareketle, felsefenin bilgi teorisi, mantık, etik, metafizik gibi belli başlı disiplinlerini ve birçok kavramını bilenler için hatırlatırken, bilmeyenler için kısa, öz ve anlaşılır bir biçimde tanımlıyor ve bunların her birini fıkralarla örnekliyor.

EN YAKIN DOSTUNU KARISIYLA YAKALAR
Yazarlar, felsefi kavram ve fıkraların aynı şekilde akımızı gıdıkladığını, aynı itkiyle hareket ettiğini söylüyor. Yani olayları algılama tarzımızda karışıklık yaratarak bizi şaşırtıyorlar, dünyalarımızı altüst ediyorlar, hayatın saklı, sıklıkla huzur kaçırıcı gerçeklerini bulup çıkarıyorlar... Sonuçta filozofun içgörü dediği şeyle fıkracının 'zınk' diye oturttuğu esprisi aynı noktada buluşuyor; yazarlar o felsefi kavramla doğru fıkrayı eşleştirme görevini üstlenirken, bize de bazen takılarak, bazen duraksayarak düşünmek, çoğu kez de gülmek düşüyor! İşte kitaptan iki bölüm: "Örneğin şu çok bilinen şakaya bakalım. İlk bakışta budalaca görünebilir, ama biraz yakından bakıldığında bu şaka İngiliz deneyci felsefesinin kalbindeki soruyu açığa çıkarır: Dünya hakkında ne tür bilgiye bel bağlayabiliriz? Morty eve geldiğinde en yakın dostu Lou'yu yatakta karısıyla yakalar. Daha Morty bir şey demeye kalmadan Lou yataktan fırlar ve 'Bir şey söylemeden önce cevap ver eski dostum,' der, 'bana mı inanacaksın, gördüklerine mi?' Burada Lou duyusal deneyimin üstünlüğüne meydan okuyarak şu sorularla bizi karşı karşıya bırakıyor: Hangi veriler kesindir ve niçin? Dünya hakkında bilgi toplamanın bir yoluna (mesela, görmeye) diğerinden (mesela, Lou'nun anlatacağına inanmaya) daha mı fazla güvenmek gerekir?" "İki sonuç benzerse nedenleri de benzer olmalıdır' ilkesine göre işleyen Analojiye Dayalı Kanıtlama'ya dair bir felsefespri örneği de şöyle: 90 yaşında bir adam doktora gider ve 'Doktor,' der, '18 yaşındaki karım hamile!' Doktor, 'Size bir öykü anlatayım,' der. 'Adamın biri ava gitmiş ama yanına tüfeğini alacağına dalgınlıkla şemsiyesini almış. Birden bir ayı saldırınca adam can havliyle şemsiyesini doğrultmuş, ateş etmiş ve ayıyı vuruvermiş.' Yaşlı adam 'Ama imkânsız bu, doktor!' der. 'Mutlaka başkası vurmuştur.' Doktor gülümser: 'Ben de onu diyordum.' Platon Bir Gün Kolunda Bir Ornitorenkle Bara Girer'in yazarları belli ki kitabı yazarken çok eğlenmiş. Bu kadar bilerek ve eğlenerek yazınca sonucunu almakta da gecikmemişler tabii, kitap kısa sürede 'çoksatar' olmuş. İyi bir felsefe kitabı, belli başlı felsefi kavramları dıştan ve soyut değil, içerden ve somut bir görüşle aktardıktan sonra, okuru yargılarında serbest bırakır, onun kendisinin felsefeyi, iş başında, yani problemlerin tahlil ve tasvirinde tanımasını sağlarken, bu kitabın yazarları tanıttığı felsefi kavramları okurunun kafasında şakayla, fıkrayla, sohbetle canlandırmayı tercih etmiş.

UMUT VERİCİ BİR GELİŞME İtiraf
etmeliyim ki, bu çalışma, felsefe üzerine özellikle son yıllarda batıdan gelen ve okura haplaştırılmış, peşin ve hazır tarifler sunan birçok fast-food kitaptan, hayatın sırlarını çözen, mutluluğun formüllerini paylaşan ukala romanlardan çok daha doyurucu ve samimi. Üstelik okurda, kitabı bitirdikten sonra sanki felsefe eğitimini tamamlamış, koskoca felsefe tarihinin üstünden geçmişçesine söz alabileceği yanılgısına da neden olmuyor. Ben kitabın varlığından Ece Aksoy sayesinde haberdar oldum. Artık iyi bir aşçılığın ötesinde mutfak filozofluğuna doğru yürüyen Ece, önce büyük bir iştahla söz ettiği kitaptan birkaç tane aldırarak masadaki diğer arkadaşlarıyla birlikte bana da hediye etti. Ve kitabı bitirdikten sonra hemen kitapçıya koşup Aristoteles'in kitaplarını alıp okumaya başladığını söyledi. Kitabın başarısı ve felsefe adına ne tatlı, ne umut verici bir gelişme değil mi bu sizce de? Platon Bir Gün Kolunda Bir Ornitorenkle Bara Girer, belki de 'günümüzde felsefe, akademik ihtiyarlarla, akademik gençler arasında olup biten zararsız bir gevezelikten ibaret,' şeklindeki şu eski şikâyeti bir ölçüde azaltmaya yardımcı olur, ne dersiniz?

Platon Bir Gün Kolunda Bir Ornitorenkle Bara Girer Daniel Klein - Thomas Cathcart, Çeviren: Algan Sezgintüredi, Aylak Kitap, 190 sayfa, 14 TL

kalan karakter 460

yorumla

ÖNEMLİ NOT: Bu sayfalarda yayınlanan okur yorumları okuyucuların kendilerine ait görüşlerdir. Yazılan yorumlardan SABAH veya sabah.com.tr hiçbir şekilde sorumlu tutulamaz.

Diğer Kitap - Edebiyat Haberleri

Diğer Kitap - Edebiyat Haberleri: Bu kitaplara dikkat!; Uzaklara gitmek isteyenlere...; Pippi ve Ottoline; Klasikleri gözden geçirme zamanı!; Tarihi romanlar büyük bir çıkışta; Yazar Virginia Woolf'un eleştirmen tarafı; Türkiye'ye "enerji verenler" kitaplaştı; Mücevher gibi kıymetli; Kitap dünyası; Yaza yakışanlar, SABAH Kitap'ta; Norveçli yazara 'deşifre' cezası; Kitap; 'Ayna'nın Güleryüz'ü şiirle yeniden buluştu; Benim tırnak kesmem halkı ne ilgilendirir?; Fethi Naci'ye armağan!; Genç yazarın 'Madalyon'u; Mavi Marmara'da gerçekte ne oldu?; Franz Kafka'nın 'kasası' açılıyor; Tahran, 1915 tehciriyle ilgili kitaba izin vermedi; Dövüş Kulübü'nün yazarından yeni kitap; Kafka'nın gizli eserleri gün ışığına çıkıyor; Romantik bir ara...; İngiliz yazar Singapur'da kitabı yüzünden tutuklandı; Kitap; Sacit Özkanlı'dan bir aşk kitabı; Tanem'in anneannesi hayatını yazdı; Turkuvaz Kitap'tan iki aşk romanı birden; Harvey Pekar, 'sıkıcı' hayatına veda etti; Klasikleri gözden geçirme zamanı; Homeros'un şiiri Bozcaada'da sürüyor

www..com.tr: Facebook’un en iyi gazetesi
SABAH’ı beğen,
son dakika haberlerini kaçırma facebook.com/Sabah; Son dakika haberlerini
Twitter’ın en iyi gazetesi
Sabah’da takip et twitter.com/sabah