Türkiye'nin en iyi haber sitesi

Tek parti iktidarı böyle son bulmuştu! Türk demokrasinin anlamlı günü

Bugün 14 Mayıs 1950'de Türkiye'de ilk kez tek parti iktidarının sandığa gömüldüğü tarihi seçimlerin yıl dönümü. Tek parti iktidarını deviren ve Türkiye'de demokratikleşmenin önünü açan bu tarihte öncülüğündeki iktidara gelmişti. 1946 yılında tarafından yapılan hileli seçimlerde iktidarı alamayan DP, 1950 seçimlerinde ise halkın geniş bir kesiminden oy alarak İnönü'nün tek parti iktidarını devirmişti. Adnan Menderes'in Başbakan olması ile birlikte, Cumhurbaşkanı da Celal Bayar olmuştu. Demokrat Parti iktidarı döneminde, Türkiye'de çok ciddi atılımlar gerçekleşirken ekonomik olarak büyük bir sıçrayış ve tarıma dayalı sanayide büyük gelişmeler kaydedildi. İşte bu önemli tarihin öncesi ve sonrasıyla siyasi hayatımıza etkileri...

Tek parti iktidarı böyle son bulmuştu! Türk demokrasinin anlamlı günü

Türk siyasi tarihinin simge isimlerinden Ali , 1899 yılında Aydın'da dünyaya geldi. Annesi Tevhide Hanım, babası Ethem Bey ve ablası Melike'yi verem hastalığından kaybeden Ali Adnan, okulunu bitirmesinin ardından dedesi Hacı Ali Paşazade'nin kendisine miras bıraktığı Çakırbeyli Çiftliği'nin başına geçti. Çiftliğin büyük bir bölümünün köylüler tarafından kullanıldığını fark eden Menderes, 1932 yılında çiftliğin bu bölümünü tapu terki yoluyla köylülere bıraktı.

Tek parti iktidarı böyle son bulmuştu! Türk demokrasinin anlamlı günü

İzmir'in tanınmış ailelerinden Evliyazadelerin kızı Fatma Berrin Hanım ile 2 Eylu¨l 1928'de evlenen Menderes'in bu evliliğinden Yüksel, Mutlu ve Aydın adında üç çocuğu oldu.

Siyasi kariyerine Serbest Cumhuriyet Fırkası'nda başlayan Menderes, bu parti kurulmadan önce 'den bir teklif almış ancak kabul etmemişti. Menderes, Celal Bayar, İttihat ve Terakki Mektebi'nden hocası Vasıf Çınar ve çok iyi tanıdığı Halit Onaran ile görüşmesi sonrasında CHP'ye katıldı.

Tek parti iktidarının bitişinin 70. yıl dönümü! 'Yeter söz milletin' İşte 1950 Genel Seçimleri... | Video

Tek parti iktidarı böyle son bulmuştu! Türk demokrasinin anlamlı günü

Atatürk'ün keşfiyle milletvekilliğine giden yol

il yönetiminde göreve başlayan Menderes, parti teşkilatını Aydın'da yeniden kurdu.

Atatürk, Aydın'ı ziyareti kapsamında ilk başta kendisine iletilen "Eski SCF'liler il yönetimini ele geçirdi" iddiası üzerine CHP il yönetimini ziyaret etmek istememiş ancak heyetin ısrarı üzerine ziyaret gerçekleşmişti. Bu ziyaret kapsamında bir araya gelen Atatürk ve Menderes arasında soğuk başlayan görüşme 4 saat sürdü. Menderes'in görüşleri Atatürk'ün dikkatini çekti ve bunlardan bir rapor hazırlamasını istedi. Menderes, hazırladığı raporu Atatürk'e iletti.

Tek parti iktidarı böyle son bulmuştu! Türk demokrasinin anlamlı günü

1931 yılındaki erken seçimde aday olmadığı halde milletvekili seçilen Menderes, kendisini aday listesine Atatürk'ün koyduğunu öğrendi. Menderes, 1935, 1939, 1943 seçimlerinde Aydın Milletvekili olarak aralıksız 14 yıl parlamentoda CHP grubunda görev aldı. Menderes, hükümetin Toprak Reformu Tasarısı'nın 1945'te Meclis'teki görüşmeleri sırasında sergilediği karşı duruş sonrasında siyaset sahnesinde tanınan bir isim haline geldi.

Tek parti iktidarı böyle son bulmuştu! Türk demokrasinin anlamlı günü

Dörtlü Takrir

İzmir Milletvekili Celal Bayar, Aydın Milletvekili , Refik Koraltan ve Kars Milletvekili Fuat Köprülü, 7 Haziran 1945'te Meclis Grubu'na kanunlardaki ve parti tüzüğündeki antidemokratik hükümlerin kaldırılmasını içeren bir önerge verdi.

Türk siyasi hayatına "Dörtlü Takrir" olarak geçen önergenin verilmesinin ardından Celal Bayar'ın deyimiyle "partide fırtına koptu".

Tek parti iktidarı böyle son bulmuştu! Türk demokrasinin anlamlı günü

Parti içindeki çatışma üzerine Başbakan Şükrü Saraçoğlu basın toplantısı düzenleyerek, Türkiye'de demokrasi olmadığına inananların Hükümete gazete kapatma yetkisi veren Basın Kanunu'nun 50. maddesini gerekçe gösterdiklerini ancak bunun savaş yıllarının getirdiği bir tedbir olduğunu savundu.

Menderes'in Başbakan Saraçoğlu'nun demecini gazete köşesinden değerlendirmesi parti içindeki rahatsızlığı daha da artırdı.

Tek parti iktidarı böyle son bulmuştu! Türk demokrasinin anlamlı günü

Ülkede demokrasi olmadığını savunan Fuat Köprülü ve için Başbakan Saraçoğlu'nun başkanlığında 21 Eylül 1945'te toplanan Parti Divanı ihraç kararı aldı. Refik Koraltan, ihraç kararını eleştirdiği için partiden uzaklaştırıldı. Celal Bayar ise Basın Kanunu'nun haberleşme hürriyetini sınırlayan 17. ve 50. maddelerinin değiştirilmesine dair tasarısı Grup Toplantısı'nda reddedildiği için istifa etti.

SON DAKİKA