Depozito dönemi başlıyor

Bir su şişesini ya da meşrubat kutusunu içtikten sonra çöpe atmak hepimizin günlük hayatında neredeyse düşünmeden yaptığı bir davranış. Ancak Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı koordinasyonunda 1 Temmuz'da başlayacak depozito iade sistemiyle birlikte bu alışkanlık değişmeye hazırlanıyor. Yeni uygulamayla birlikte üzerinde DOA logosu bulunan plastik, cam ve alüminyum içecek ambalajları belirlenen noktalara teslim edildiğinde her biri için 1 TL geri alınabilecek. Yıllardır değersiz görülen boş şişe ve kutular böylece ekonomik bir karşılık kazanacak. Sistemin temel amacı geri dönüşümü artırmak ve atık miktarını azaltmak. Ancak uygulamanın hayatımıza getireceği en büyük değişimlerden biri günlük alışkanlıklarımızda yaşanacak gibi görünüyor. Çünkü artık bir su şişesi yalnızca kullanılıp çöpe atılan bir ambalaj olmayacak. Mutfak tezgahında, okul çantasında ya da arabanın kenarında duran boş bir şişe, iade edildiğinde karşılığı olan bir ürüne dönüşecek. Türkiye genelinde başlayacak uygulama, milyonlarca kişinin atığa bakışını değiştirmeyi hedefliyor.

Peki vatandaşlar bu parayı nasıl alacak?
Depozito iade sisteminden yararlanmak isteyen vatandaşların telefonlarına "DOA" uygulamasını indirmeleri ve bir dijital hesap oluşturulması gerekiyor. İade makinesine götürülen DOA logolu ambalajlar tek tek cihaza yerleştirilecek. Makine, ambalajın üzerindeki özel kodu okuyarak sisteme kayıtlı olup olmadığını kontrol edecek. İade işlemi tamamlandığında ekranda oluşan QR kod uygulama üzerinden okutulacak ve her ambalaj için kazanılan 1 TL vatandaşın dijital hesabına aktarılacak. Biriken tutar daha sonra banka hesabına çekilebilecek ya da anlaşmalı noktalarda kullanılabilecek. Sistem plastik, cam ve alüminyum içecek ambalajlarını kapsıyor.

Dört kişilik bir aile ayda 240 TL biriktirebilir
Şimdi dört kişilik bir aileyi düşünelim. Evde her gün kişi başı iki adet su şişesi veya içecek ambalajı tüketildiğinde günlük toplam sekiz ambalaj ortaya çıkıyor. Depozito iade sisteminde her ambalaj için 1 TL geri alınacağı düşünüldüğünde bu aile bir günde 8 TL, bir ayda ise yaklaşık 240 TL biriktirebilecek. Yaz aylarında su ve soğuk içecek tüketiminin artmasıyla birlikte bu rakam daha da yükselebilecek. Rakam ilk bakışta çok büyük görünmeyebilir. Ancak sistemin amacı yalnızca vatandaşın para kazanması değil. Yıllardır çöpe giden milyonlarca şişe ve kutunun yeniden ekonomiye kazandırılması hedefleniyor. Bununla birlikte evlerde de yeni bir alışkanlık başlayacak gibi görünüyor.

Avrupa'da yıllardır uygulanıyor
Aslında depozito iade sistemi dünyada ilk kez uygulanan bir yöntem değil. Birçok Avrupa ülkesinde vatandaşlar yıllardır boş şişe ve kutuları iade ederek depozito bedellerini geri alıyor. Özellikle Almanya, Norveç ve İtalya gibi ülkelerde sistem günlük hayatın sıradan bir parçası haline gelmiş durumda. İnsanlar markete giderken yanlarında boş ambalajlarını da götürüyor ve iade makinelerine bırakarak depozito bedellerini geri alıyor. Bu uygulama sayesinde milyonlarca ambalaj çöpe gitmek yerine geri dönüşüm sistemine kazandırılıyor.