Cilyani kimdir?

7 Muharrem 531'de (5 Ekim 1136) Gırnata'nın Vâdîâş (Guadix) bölgesindeki Cilyâne'de (Juliana) doğdu. Murâbıtlar döneminin (1056-1147) sonlarında dünyaya gelen Cilyânî'nin hayatı hakkında fazla bilgi yoktur. Endülüs'ten Mağrib'e geçerek önce Kahire'ye gittiği, sonra Suriye'yi gezip Dımaşk'a yerleştiği ve 601 (1204-1205) yılında Bağdat'ı ziyaret etmesinin ardından tekrar Dımaşk'a dönerek orada vefat ettiği bilinmektedir. Kaynaklarda "hakîmü'z-zamân" unvanıyla anıldığı ifade edilen Cilyânî tıp sahasında, özellikle göz hastalıkları alanında otorite kabul ediliyordu. Aynı zamanda kimyager, matematikçi, mutasavvıf, edip ve yazdığı kasidelerle üne kavuşmuş bir şairdi; çevresinde iyi huylu, hoşsohbet, hazırcevap bir kimse olarak tanınıyordu. Dımaşk'ta önemli bir alışveriş merkezi olan Lebâdin'de, Yâkūt el-Hamevî gibi meşhur şahsiyetlerin uğradığı tıbbî malzeme ve ilâç satışı yapılan bir dükkânı vardı. 620 (1223) yılı civarında Ruha'da (Urfa) vefat eden oğlu Abdülmü'min b. Abdülmün'im de kendisi gibi şair ve ünlü bir göz hekimi (kehhâl) idi.

Selâhaddîn-i Eyyûbî'nin izzet ve ikramına mazhar olan Cilyânî onun hakkında birçok kaside yazmış, bazı kitaplarını kendisine ithaf etmiş ve Akkâ şehrini kuşatan Haçlılar'ı arkadan sardığında da (586/1190) "et-Tuhfetü'l-cevheriyye" adlı meşhur kasidesini göndermiştir; ancak bu kaside savaş sebebiyle hükümdarın eline bir yıl sonra ulaşabilmiştir (kaside için bk. İbn Ebû Usaybia, s. 630-635).

Eserleri. 1. Dîvânü't-tedbîc (Dîvânü'l-mübeşşirât ve'l-kudsiyyât). Abdülcelîl Hasan Abdülmehdî tarafından neşredilmiştir (Amman 1989). 2. Menâdihu'l-memâdih ve ravzatü'l-meʾâsir ve'l-mefâhir fî hasâʾisi'l-Meliki'n-Nâsır Salâhıddîn. 3. Dîvânü'l-hikem ve meydânü'l-kelim (Dîvânü'l-hikem ve mensûrü'l-kelim). 4. Edebü's-sülûk (son üç eserin yazma nüshaları için bk. Brockelmann, GAL, I, 567; Suppl., I, 785). Cilyânî'nin kaynaklarda zikredilen diğer eserleri de şunlardır: Teʿâlîk fi't-tıb, Risâle fî sıfâti'l-edviyeti'l-mürekkebe, Câmiʿu enmâti'l-mesâʾil fi'l-ʿarûz ve'l-hutab ve'r-resâʾil, Kitâbü Sırri'l-belâga ve sanâʾiʿi'l-bedîʿ fî fasli'l-hitâb, Dîvânü'l-gazel ve't-teşbîb ve'l-müveşşehât ve'd-dübeytî, Dîvânü't-teressül ve'l-muhâtabât, Nehcü'l-vedâʿa li-ehli'l-hilâʿa, Dîvânü'l-müşevvikat ile'l-meleʾi'l-aʿlâ, Kitâbü Tahrîri'n-nazar, Kitâbü Nevâdiri'l-vahy, Dîvânü teşbîhât ve elgaz ve rumûz ve ehâcî ve evsâf ve zecriyyât ve egrâz şettâ.

Kaynak: Türkiye Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi

BİZE ULAŞIN
BİZE ULAŞIN