Feriüddin Mes'ud kimdir?

571'de (1175) Mültan yakınındaki Kehtvâl'de doğdu. Hz. Ömer soyundan geldiğini ileri süren bir ailenin çocuğudur. Kâbil'in yönetici ailelerinden birine mensup olan büyük babası Oğuz istilâsı üzerine Hindistan'a göç etmişti. Daha çocukluğunda annesinin etkisiyle tasavvufî hayata yönelen Ferîdüddin Mes'ûd, öğrenimini Mültan'da Mevlânâ Minhâcüddîn-i Tirmizî Medresesi'nde tamamladı. Burada Çiştiyye tarikatının kurucusu Muînüddin Hasan el-Çiştî'nin halifesi Kutbüddin Bahtiyâr ile tanıştı ve onun vasıtasıyla Çiştiyye tarikatına girdi. Riyâzet ve ibadette dönemindeki bütün sûfîleri geçti. Uç'ta (Uchch) başını bir kuyunun içine sarkıtarak baş aşağı namaz kılan (salât-ı ma'kûs) Ferîdüddin, Şeyh Çiştî'den de mânen istifade etti. Yirmi yıla yakın Hisâr idarî bölgesindeki Hânsî'de yaşadı. Daha sonra gittiği Ecûdehen'de (Adjodhan; bugün Pâk Pattan) ünü etrafa yayıldı. 5 Muharrem 664'te (17 Ekim 1265) burada vefat etti. Türbesi 700 yıldan bu yana Hindistan halkının en kutsal yerlerinden biri sayılmış, Hindular, müslümanlar ve Sihler kendisine aynı derecede saygı göstermişlerdir. Timur ve Ekber Şah gibi birçok hükümdar Ferîdüddin Mes'ûd'un mezarını ziyaret etmiştir.

Genc-i Şeker lakabıyla anılan Ferîdüddin Mes'ûd'un soyundan gelen birçok sûfî Hindistan'da önemli tasavvuf merkezleri kurmuştur. Çiştiyye silsilesine Hintli bir çehre kazandıran Cemâleddîn-i Hânsî, Nizâmeddîn-i Dihlevî ve Alâeddîn-i Sâbir gibi yüksek seviyede müridler yetiştiren Ferîdüddin Mes'ûd, halk ile yakın ilişkiler kurmak suretiyle o döneme kadar dar bir çevresi olan Çiştiyye tarikatını yaygın ve güçlü hale getirmiş, Pencap'taki birçok Hindu kabilenin müslüman olmasına vesile olmuştur. Onun görüşlerinin etkisi, Sihler'in kutsal kitabı Guru Granth'ta göze çarpacak bir şekilde görülebilir ve sözleri saygı ile anılır.

Tefsir, kıraat ve fıkıh bilgisi yanında Arapça'nın grameri konusunda da âlim bir kişi olan Ferîdüddin, tasavvuf klasiklerinden ʿAvârifü'l-maʿârif'i döneminin ders programı içine almış, öğrencilerine okutmuş ve bir özetini hazırlamıştır. Hindu, müslüman, köylü ve şehirlilerden oluşan her sınıftan insan onu görmeye geldiği için dergâhı bütün sosyal tabakaların gerçek bir fikir alışveriş merkezi haline gelmiştir. Ferîdüddin, dinî terimlerin Pencâbî dilinde yapılmasını tavsiye etmek suretiyle Pencap'taki mahallî lehçelerin gelişmesine de yardım etmiştir.

Kaynak: Türkiye Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi

BİZE ULAŞIN
BİZE ULAŞIN