Kalyûb neresidir ?

Kahire'nin 15 km. kuzeyinde, Kahire-İskenderiye demiryolu üzerindedir; adının Grekçe Kalliope'den geldiği kabul edilir. XIX. yüzyılın ortalarına kadar idarî taksimata göre Kalyûbiye ilinin (müdüriyet) merkeziydi ve burada il idaresinin meclisi, bölge hastahanesi ve şer'î mahkeme bulunuyordu. Ancak Hidiv İsmâil Paşa dönemine rastlayan 1871'de il merkezi Benhâ şehrine taşındı. Bugün Kalyûbiye iline (muhafaza) bağlı olan Kalyûb yaklaşık 100.000 (1996) nüfuslu bir şehirdir.
İslâm fetihlerinin Mısır'a ulaştığı 20 (641) yılında Amr b. Âs, Kalyûb'un girişine bir köprü kurdu ve bu köprünün yardımıyla bölgedeki diğer şehirlerin fethini kolayca gerçekleştirdi. 549'da (1154) Fâtımî halifelerinden Zâfir-Bia'dâillâh, Kalyûb bölgesini Nasr b. Vezîr Abbas es-Sanhâcî'ye iktâ etti. Seyyah İbn Cübeyr, İskenderiye'den Kahire'ye giderken ziyaret ettiği Kalyûb'u (572/1176) gördüğü şehirlerin en güzeli diye tanımlar. Kalyûb, tarih boyunca Kahire'ye gelen elçilerin şehre girmeden önceki son durakları olmuştur. el-Melikü'n-Nâsır Muhammed b. Kalavun'un emriyle 715 (1315) yılında Kalyûb şehrinin merkez olduğu Kalyûbiye vilâyeti kuruldu. İbn İyâs'a göre Yavuz Sultan Selim'in elçileri, Hayır Bey ve Kadı Berekât b. Mûsâ tarafından Kalyûb'da karşılandı (Târîḫu Mıṣr, III, 109). Tarihçilerden İbn Dokmak (ö. 809/1407) ve Halîl b. Şâhin (ö. 873/1468), Kalyûb şehrinin büyük bir kısmının kendi dönemlerinde harap durumda olduğunu söylerler (el-İntiṣâr, V, 47; Zübdetü Keşfi'l-memâlik, s. 32). Osmanlı Devleti'nin Mısır'ı topraklarına katmasıyla esasen Kahire-Şam güzergâhında bulunmasından dolayı önem taşıyan Kalyûb, İstanbul-Kahire hattı üzerinde daha önemli hale geldi. Hasan el-Vezzân (Afrikalı Leon) buradan el-Hankah (Vaṣfü İfrîḳıyye, II, 234), İbn İyâs da Hankāh-ı Siryakūs (Bedâʾiʿü'z-zühûr, V, 295-296) adıyla bahsederler.

Eserini Sultan Necmeddin Eyyûb'a ithaf eden Osman b. İbrâhim en-Nablusî (ö. 685/1286 [?]) özellikle Kalyûb'un zenginliğini, bahçelerini, meyve ağaçlarını anlatır ve sultanın bu ağaçlardan yapılacak kesimi şiddetle yasakladığını söyler. Daha sonra burada ekonomik durumla ilgili pek önemli bir hareket görülmez. 1804-1805 yıllarında başıbozuk askerler tarafından yağma edilen Kalyûb'da 1825'te Kavalalı Mehmed Ali Paşa pamuk ipliği ve dokuma fabrikası, kışlalar ve bir menzilhâne kurdu. Şehrin esas gelişmesi Şevâribî ailesinin burayı imar etmeye başlamasıyla gerçekleşti. Şevâribîler, Kalyûb'un en meşhur ailesidir ve nesepleri Hicaz'a dayanır. XIII. yüzyılda Kalyûb'a yerleşen aile Osmanlı döneminde önemli idarî görevlerde bulunmuş ve fertleri "şeyhü'l-Arab" unvanıyla anılmıştır. XIX. yüzyılın ikinci yarısında değişen ekonomik durumlardan faydalanan aile Kalyûb'daki bütün iş yerlerine, dolayısıyla ticarî hayata ve şehrin çevresindeki ziraata hâkim oldu. Cebertî'nin 1798 yılı olaylarını anlatırken yazdığına göre Süleyman Mansûr eş-Şevâribî, Fransızlar'a karşı direnişçilerin başına geçerek bir ayaklanma girişiminde bulunmuş ve onlar tarafından atıldığı hapishanede ölmüştür (ʿAcâʾibü'l-âs̱âr, IV, 37-38). Ali Paşa Mübârek, Şevâribî ailesiyle ilgili geniş bilgi verir.

Kalyûb'da bugün altı cami ve çeşitli tekkeler vardır. Bu camilerin en önemlisi 1724'te Ahmed eş-Şevâribî tarafından yenilenen Zeynebî Camii'dir. Diğerleri ise Sâlihîn, Ârifbillâh Sîdî Abdurrahman, Raî, Alâeddin ve Sîdî Avvâz camileridir. Ebü'l-Mekârim Abdüsselâm b. Sultan el-Mâcerî ile Sîdî Avvâz'ın türbeleri de buradadır. Birçok âlim Kalyûbî nisbesiyle anılır; bunların en meşhuru Şâfiî fakihi Şehâbeddin el-Kalyûbî'dir.

Kaynak: Türkiye Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi

BİZE ULAŞIN
BİZE ULAŞIN