Nötron yıldızından gelen kozmik rüzgarlar kara deliklerin sırlarını açıklıyor!
Avrupalı ve Japon bilim insanları, NASA/JAXA ortaklığında geliştirilen XRISM (X-Ray Imaging and Spectroscopy Mission) uydusu ile ilk kez bir nötron yıldızından esen güçlü rüzgarları ayrıntılı biçimde gözlemledi. Araştırma, süper kütleli kara deliklerin etrafındaki süreçlere dair de önemli ipuçları veriyor.
Ekip, Dünya'dan 23-26 bin ışık yılı uzaklıktaki GX13+1 adlı nötron yıldızını incelerken, yıldızın aniden olağanüstü parlaklaştığını ve "Eddington limiti"ni aşarak yoğun kozmik rüzgarlar oluşturduğunu keşfetti. Bu rüzgarların beklenenden çok daha yavaş — saatte yaklaşık 1 milyon kilometre — ama olağanüstü yoğun olduğu belirlendi. İlginç biçimde, süper kütleli kara deliklerden esen rüzgarlar parçalı ve çok hızlı olurken, GX13+1'den çıkan akış daha düzgün ve kalındı.
Bilim insanları bu farkı, kara delik çevresindeki disklerin morötesi ışık yaymasına, nötron yıldızlarının ise daha yüksek enerjili X-ışınları üretmesine bağlıyor. Bu yeni bulgular, ışınım ile maddenin evrendeki en aşırı koşullarda nasıl etkileştiğini anlamamıza katkı sağlayabilir. Çalışma, Nature dergisinde yayımlandı ve 2037'de fırlatılması planlanan ESA'nın NewAthena teleskobuna da yol gösterici olacak.