Bilim dünyasında devrim: Ölümcül akreplerin nereden vuracağı artık öngörülebilecek
Galway Üniversitesi’nden bilim insanları, tropikal bölgelerin en çok göz ardı edilen sağlık tehditlerinden biri olan ölümcül akrep sokmalarına karşı yeni bir strateji geliştirdi. Uluslararası bir araştırma ekibi, dünyanın en tehlikeli akrep türlerinin yaşam alanlarını önceden tahmin edebilen bir "sıcak nokta" haritalama sistemi kurdu.
15 Şubat 2026 tarihinde yayımlanan çalışmada araştırmacılar, çevresel koşulları analiz ederek yüksek derecede zehirli akreplerin hangi faktörlere bağlı olarak hayatta kaldığını ve yayıldığını belirledi. Bu bulgular, dünya genelindeki tropikal bölgelerde akrep sokmalarının en muhtemel olduğu noktaları tespit ederek yetkililere hayati bir avantaj sunacak.
TOPRAK YAPISI VE SICAKLIK EN ÖNEMLİ FAKTÖRLER
Afrika'daki saha çalışmaları ile gelişmiş bilgisayar modellemelerini birleştiren ekip, tehlikeli akrep türlerinin coğrafi sınırlarını neyin belirlediğini inceledi. Araştırma sonucunda net bir örüntü ortaya çıktı: Birçok akrep türü için toprak yapısı, yaşam alanı seçimindeki en güçlü belirleyici unsur. Bunun yanı sıra, hem ortalama sıcaklıklar hem de mevsimsel sıcaklık dalgalanmaları, belirli türlerin yayılımında kritik rol oynuyor.
Galway Üniversitesi Venom Sistemleri Laboratuvarı Başkanı Dr. Michel Dugon liderliğindeki ekip, her akrebin çevreye aynı tepkiyi vermediğini gözlemledi. Bazı türler oldukça uyumlu olup geniş alanlara yayılırken, diğerleri çok spesifik habitatlarla sınırlı kalıyor. Bu durum, sokma riskinin aşırı derecede yüksek olduğu "yoğunlaşmış tehlike cepleri" oluşturuyor.
FAS'TAN DÜNYAYA UZANAN BİR UMUT
Fas'taki İbn Zohr Üniversitesi ile ortaklaşa yürütülen ve Environmental Research Communications dergisinde yayımlanan çalışma, dünyanın en şiddetli akrep vakalarının görüldüğü Orta Fas bölgesine odaklandı. Dr. Michel Dugon, elde edilen verilerin hayat kurtaracağını belirterek şunları söyledi:
"Tehlikeli akreplerin en çok nerede görüleceğini önceden belirleyerek, sağlık yetkilileri farkındalık kampanyalarını hedefe yönelik yürütebilir, tıbbi personeli eğitebilir ve özellikle çocukları korumak için önleyici faaliyetlere odaklanabilir. Bu yaklaşım, Brezilya'dan Orta Doğu'ya ve Hindistan'a kadar akreplerin tehdit oluşturduğu her yerde uygulanabilir."
GİZLİ BİR KÜRESEL SAĞLIK KRİZİ
Akrep sokmaları, tropikal ve subtropikal bölgelerde her yıl 2 milyondan fazla insanı etkileyen, ancak genellikle ihmal edilen bir halk sağlığı sorunudur. Çoğu vaka sadece ağrı ve şişlikle sonuçlansa da, belirli türlerin enjekte ettiği zehir; özellikle çocuklar ve yaşlılar için ölümcül olabiliyor. Dünya genelinde her yıl 3.000'den fazla çocuğun akrep sokması nedeniyle hayatını kaybettiği tahmin ediliyor.
Antivaksinler mevcut olsa da doktorlar büyük bir zorlukla karşılaşıyor: Sokmanın hangi akrep türü tarafından gerçekleştirildiğini belirlemek çoğu zaman imkansız oluyor, bu da doğru tedavinin gecikmesine yol açıyor. Yeni geliştirilen "Maksimum Entropi" modelleme yöntemi, küresel toprak ve sıcaklık verilerini kullanarak akrep türlerinin nerede olabileceğini önceden tahmin ediyor ve bu teşhis sürecini hızlandırmayı amaçlıyor.
AKADEMİK BAŞARI VE GELECEK VİZYONU
Çalışmanın başyazarı Fouad Salhi, biyolojik çeşitlilik verilerinin kamu sağlığı politikalarına nasıl yön verebileceğini kanıtladıklarını vurgularken; Galway Üniversitesi Zooloji Bölüm Başkanı Dr. Colin Lawton, üniversitenin küresel öneme sahip biyolojik sorulara yanıt arayan bir mükemmeliyet merkezi haline geldiğini belirtti.
Bu disiplinler arası çalışma; halk sağlığı uzmanlarını, klinisyenleri ve zoologları bir araya getirerek akrep sokmalarına bağlı ölümlerin azaltılmasında tarihi bir adım olarak nitelendiriliyor.