Hızlı ama yüzeysel: ChatGPT kullanan öğrenciler kalıcı hafıza testinde geride kaldı!
Yapay zeka, eğitim dünyasında işleri hızlandıran bir asistan mı yoksa zihinsel kaslarımızı tembelleştiren bir engel mi? Rio de Janeiro Federal Üniversitesi’nden yapay zeka uzmanı André Barcaui tarafından yürütülen yeni bir araştırma, bu araçların öğrenme süreçlerimizi yüzeyselleştiren bir "bilişsel koltuk değneği" haline gelebileceğini bilimsel verilerle ortaya koydu. 120 öğrenci üzerinde yapılan deney, hızın her zaman nitelikli bilgi anlamına gelmediğini kanıtlıyor.
apay zekânın öğrenme süreçleri üzerindeki etkisini inceleyen yeni bir araştırma, bu araçların bilgiyi zihnimizde tutma becerimizi zayıflatan bir "bilişsel koltuk değneği" haline gelebileceğini ortaya koyuyor. Rio de Janeiro Federal Üniversitesi'nden yapay zekâ uzmanı André Barcaui tarafından yürütülen çalışma, 120 üniversite öğrencisinin katılımıyla gerçekleştirildi. Deney kapsamında öğrencilerin bir kısmına ödevlerini hazırlarken ChatGPT kullanma izni verilirken, diğer grubun geleneksel yöntemlerle ilerlemesi istendi.
Asıl çarpıcı sonuçlar ise ödevin tesliminden 45 gün sonra yapılan sürpriz testle ortaya çıktı. ChatGPT desteği alan öğrenciler 10 üzerinden ortalama 5,75 puanda kalırken, araştırmasını kendi yapan grup 6,85 ortalamayla belirgin bir üstünlük sağladı. Bu tablo, katılımcı sayısı sınırlı olsa da yapay zekanın bilgiyi özümseme sürecini yüzeyselleştirdiğini savunan diğer bilimsel verilerle paralellik gösteriyor. Barcaui'ye göre, ChatGPT'nin sınırsız ve denetimsiz kullanımı, kalıcı hafızanın oluşması için gereken zihinsel çabayı devre dışı bırakarak uzun vadeli öğrenmeyi sekteye uğratıyor.
Sistem, DNA yapısından Roma tarihine kadar her konuda saniyeler içinde özet sunabilse de, bu hazır bilginin doğruluğu her zaman garanti değil. Deneyde öğrenciler birkaç haftalık hazırlık sürecinin ardından 10 dakikalık birer sunum yaptılar. Yapay zekâ kullanan grup bilgiyi sentezleme ve yapılandırma işini robota bırakırken, diğer grup her adımı manuel olarak yürüttü. Sonuçta geleneksel yöntemi izleyenler sadece %11 daha yüksek puan almakla kalmadı, aynı zamanda başarı grafiklerinde daha istikrarlı bir dağılım sergiledi. Öte yandan, yapay zekâ grubunun ödevi neredeyse yarı yarıya daha kısa sürede (3,2 saat) tamamlaması, hızın her zaman nitelikli öğrenme anlamına gelmediğini kanıtladı.
Zihinsel iş yükünü dış araçlara devretme kavramı aslında yeni değil; geçmişte benzer tartışmalar hesap makineleri veya internet aramaları için de yapılıyordu. Hatta 2011 yılında "dijital amnezi" olarak adlandırılan ve Google gibi platformların hafızamızı zayıflattığını öne süren çalışmalar literatürde yerini almıştı. Ancak yapay zekâ asistanları bu yükü çok daha ileri bir seviyede üstleniyor. Barcaui'nin makalesinde vurguladığı üzere, öğrenme sürecinin başlangıcını kolaylaştıran bu destek, aslında kalıcı bilgi için şart olan "istenen zorluk" ilkesini baltalıyor. Yani beynimiz ihtiyaç duyduğu o zihinsel egzersizden mahrum kaldıkça, öğrenme süreci de yüzeyselleşiyor.
Sonuç olarak Barcaui, yapay zekanın eğitimdeki potansiyelini reddetmiyor ancak bir uyarıda bulunuyor: Geleceğin eğitim stratejileri, yapay zekanın sunduğu hız ve konforu, insan öğrenmesinin temelindeki o "verimli mücadele" ile dengelemek zorunda. Yapay zekâ çağında yaşasak da, zihinsel gelişimin temel kuralları hâlâ geçerliliğini koruyor ve bu prensipleri korumak bugün her zamankinden daha kritik bir önem taşıyor.