EMRE AKÖZ

Milli Savunma Bakanı Vecdi Gönül'ün "<ı>Tehcir " ( <ı>1915 ) ve " <ı>Mübadele" ( <ı>1923-24 ) hakkındaki sözleri sadece içeride değil, yurtdışında da büyük yankı uyandırdı. Biraz farklı bir açıdan konuya değinelim.
İttihatçı liderlerin ( Enver, Talat, Cemal paşalar) aldığı "tehcir" kararı ile Cumhuriyet yönetiminin aldığı "mübadele" kararının ortak noktası, " <ı>Müslüman <ı>olmayan " toplulukların Anadolu'dan çıkarılmasıdır.
Kuşku yok ki "mübadele", hem " <ı>gidenler ", hem de " <ı>gelenler " açısından büyük sıkıntılar yarattı. Ancak "mübadele" hiç olmazsa <ı>Lozan <ı>Antlaşması'na dayanıyordu.
Yani hukuki bir zemini vardı ve uygulama "<ı>doğrudan <ı>şiddet " içermiyordu.
İttihatçıların "tehcir" kararı ise baştan sona hunharca bir uygulamaydı.
Bir milyon civarında Ermeni ; evinden, toprağından, işyerinden koparılıp sürüldü.

***
Tehcirin ana sebebi neydi?
Resmi tez özetle şöyle der:
" <ı>Büyük <ı>Savaş <ı>sırasında <ı>Ermeni <ı>çeteler <ı>bizi <ı>arkadan <ı>vuruyor, <ı>özellikle <ı>Ruslara yardım ediyorlardı. Tehcir kararı bu yüzden alındı."
Ancak bu gerekçe: 1) Kadın, çocuk ve yaşlıların da sürülmesini, 2) Savaşla hiç ilgisi olmayan bölgelerdeki sürgünleri açıklayamıyor.
Demek ki tehcir, geçici bir " <ı>emniyet <ı>tedbiri " değil, apaçık bir " <ı>etnik <ı>temizlikti ".
("Soykırım" olup olmaması ayrı bir tartışma konusu.)

***
Bu konuda zihnimi şu soru kurcalamıştır:
" <ı>Anadolu <ı>'daki <ı>etnik <ı>temizliğin <ı>ardındaki <ı>tek <ı>amaç, <ı>' <ı>Türkleştirilmiş <ı>Müslümanlara' dayanan bir milli devlet yaratmak mıydı?"
Yani olayı sadece " <ı>siyaset " ( <ı>yeni <ı>bir <ı>rejime <ı>gidiş ) ve " <ı>ideoloji " ( <ı>milliyetçilik ) ile mi açıklayacağız? Yoksa işin içinde başka sebepler de var mıydı?

***
Fuat Dündar'ın " <ı>Modern <ı>Türkiye'nin <ı>Şifresi: <ı>İttihat <ı>ve <ı>Terakki'nin <ı>Etnisite <ı>Mühendisliği <ı>(1913*1918) " (İletişim Yay.) adlı kitabını okurken yukarıdaki soruya bir cevap buldum.
Avusturya*Macaristan Büyükelçisi Markgraf Pallaviçini ve Alman yetkili
Prens Hohenlohe, " <ı>Ermenileri <ı>niye <ı>sürüyorsunuz " diye sorduğunda, dönemin sadrazamı Said Halim Paşa şöyle der:
"Bu yerleştirme meselesi, harp halinde olunduğu için gerekli görülmüştür. Ayrıca, son yıllarda Türklerin elinden çıkan vilayetlerden <ı>(Makedonya, <ı>Batı <ı>Trakya <ı>ve <ı>Trablusgarp) Anadolu'ya göçen Müslümanların yerleştirilmeleri konusunu da düşünmek gerekir.
" Yani etnik temizliğin çok önemli bir sebebi de, katliamlar ve baskı yüzünden kaçan sersefil haldeki Müslüman topluluklara yer açmaktır.
İşte bu yüzden (de) Ermeniler, <ı>geri <ı>gelemeyecek <ı>bir <ı>şekilde " <ı>toptan " gönderildi.

***
Buradaki ' <ı>devlet <ı>zihniyetini' II. Dünya Savaşı ( <ı>1939-1945 ) döneminde de görüyoruz.
Savaş korkusuyla ordunun mevcudu iki milyona çıkarılınca (yani onca kişi üretimden düşüp ' <ı>hazır <ı>yiyen' haline gelince) devlet mali açıdan ciddi bir darboğaza girdi.
Soruna buldukları çözümlerden biri, azınlıklara uygulanan <ı>Varlık <ı>Vergisi
( <ı>1942-43 ) oldu.
Bakan Vecdi Gönül'ün ağzından, aynı fikriyatın hiç bozulmadan sürdüğünü duymuş olduk.
İttihatçı zihniyet hala aramızda: "Gelenek" diye işte buna derim!