SELAHATTİN DÖNMEZ

Gaz ve şişkinlik yapıyor hatta içinde lektin var diyerek baklagillerden toplumu soğutmanın doğru olmadığını yıllardır yazarım. Öncelikle baklagiller iyi pişirildiğinde daha doğrusu düdüklü tencerede pişirildiğinde gaz yapıcı etkisi azalır. Ve baklagiller, tam tahıllar, kuruyemişlerin doğal yapısında lektin vardır ve bir antibesin öğesidir. Ancak tahıl ve baklagillerde ıslatma suyunda bekletme ve pişirme lektinin olumsuz etkisini tamamen yok eder. Baklagiller iyi pişirilme ile besleyici değeri artan nadir besinlerdendir. Kuru baklagiller; kuru fasulye, kuru barbunya, kuru börülce, yeşil mercimek, sarı mercimek, kırmızı mercimek, siyah mercimek, iç bakla, maş fasulyesi gibi birçok çeşidi olan sert tanelerdir. Bitkisel protein, B grubu vitaminleri, dirençli nişasta, diyet lifleri, polifenoller, bitkisel demir ve kalsiyum, magnezyumun en iyi besinsel kaynaklarıdır. Bilimsel araştırmalar baklagil tüketiminin 5 önemli hastalık için koruyucu etkili olduğunu kanıtlamıştır.

5 HASTALIĞA KALKAN OLUYORLAR
1 Kalp hastalıklarından korur: Düzenli baklagil tüketimi içerdikleri çözünür lif ve dirençli nişasta sayesinde bağırsak bakterileri tarafından parçalanarak safra asitleri üretimini ve kolesterolün bağırsaklarda bağlanarak detoksifiye edilmelerini sağlar. Özellikle LDL kolesterolü düşürür. Bu sebeple her gün düzenli baklagilleri yemek kardiyovasküler hastalıklara kalkan olmayı destekler.
2 Diyabeti geciktirir: Yaşla beraber olan insülin direncini ve bozulmuş glikoz toleransı dengeler. Baklagillerin glisemik indeksleri düşüktür. Baklagillere özgü çözünür diyet lifleri bağırsaklardaki şekerin hızlı geçişini bloke eder. Baklagillerde bulunan polifenoller pankreasın beta hücrelerini korur ve insülin salgılanmasının devamlılığını sağlar.
3 Kabızlığı giderir: Baklagiller bağırsak bakteri üretimi ve çeşitliliğini arttırarak dışkı volümünü arttırır. Diyet lifleri sayesinde bağırsak hareketlerini hızlandırır. Baklagiller bağırsakjlarda dışkının kolondan hızlı atılmasını sağlar.
4 Obeziteyi önler: Uzun süre tok kalmayı sağlayan baklagiller içerdikleri dirençli nişasta sayesinde yağ yakımını da sağlar. Salata içine konan baklagiller yağ depolarını eritici etkilidir. Baklagiller ayrıca bağırsaklardaki tokluk ve doyum hormonlarının aktifleşmesini sağlar.
5 Antiiflamatuvar etkilidir: Birçok kronik hastalığın temelini oluşturan düşük dereceli inflamasyonu kıran bir fizyolojik etkiye sahiptir baklagiller. İçinde yaşlanma karşıtı polifenoller mevcuttur ve DNA korunmasını sağlayarak hücrelerimizin daha genç kalmasını destekler.

TATLI ATIŞTIRMALIKLARDA ÖLÇÜYÜ KAÇIRMAYIN
Bazı taze meyveler kurutma işlemi sayesinde; taze meyvedeki doğal suyun meyveden uzaklaşmasıyla daha konsantre hale getirilir ve daha uzun süre tüketilebilecek bir ürüne dönüşmesi sağlanır. Dolayısıyla taze meyve kurutularak daha uzun süre depolanır. Aslında taze meyve kurutulduğunda kuru meyve haline geldiğinde kalorisi değişmemektedir. Ancak daha konsantre haline geldiğinde genel yapısı küçüldüğü için günlük tüketim önerisi olarak verilen 1 porsiyona eş miktarı değişir. Örneğin 1 porsiyon meyve dediğimizde 3 adet taze kuru kayısı anlarken kuru kayısı olarak 1 porsiyon meyveye eş değer miktarı ise 2 adettir. Yani kuru ağırlıkta bir artış olduğu için 1 porsiyon meyve miktarının kalori değeri porsiyon miktarına göre ayarlanır.

Taze meyveler kurutulduğunda meyvenin diyet lifi, mineral miktarında bir besinsel değişim olmaz. Vitaminleri de genelde kurutma işlemi güneşte ya da 50-55 derece kontrollü ısı ile kurutulduğunda nispeten korunur. Yani besleyici değerlerinde çok büyük farklar bulunmamaktadır. Sadece su meyveden uzaklaşınca meyve şekeri konsantre hale geldiği için tatlılık derecesi artar. Kurutulmuş meyvelerin glisemik indeksleri yüksek değildir. Orta veya düşük glisemik indekse sahiptir. Yani porsiyon kontrollü yenen kuru meyveler ekstra kalori alımını sağlamadığı gibi kan şekeri üzerine de çok ani ve direkt yükseltici etki sağlamazlar. Fakat gidip gelip kuru meyve atıştırma alışkanlığı hem kan şekerini ani ve hızlı yükseltir. Kuru erik, kuru elma, kuru kivi gibi meyvelerin glisemik indeksleri 30 civarında yani oldukça düşük iken kuru kayısı, kuru üzüm, kuru incir gibi kurutulmuş meyve çeşitlerinin glisemik indeksleri 50-60 yani orta düzeydedir. Peki günde ne kadar kuru meyve yemek gerekir derseniz? Sağlıklı yaşamda ve kilo kaybı diyetlerinde günde 2 porsiyon meyve tüketimi önemlidir. Ve günlük meyve porsiyon miktarının 1 porsiyonunu kuru meyve olarak yemek sağlıklıdır. O zaman 1 porsiyon kuru meyve dediğimiz zaman ne kadar meyve anlamalıyız? 1 porsiyon meyve eş değeri olarak kuru kayısı 3 adet, kuru mürdüm eriği 2 adet, kuru incir 2 adet, kuru hurma 2 adet, kuru siyah üzüm 1 tepeleme yemek kaşığı, kuru dut 2 tepeleme yemek kaşığı, kuru elma yarım orta boy demektir.

KANSIZLIK ARTIK DAHA ERKEN TEŞHİS EDİLEBİLECEK
Tıpta gelişmeler büyüleyici bir hızda ilerliyor. Bunlardan biri de dünyada çocuk, hamile, genç kadınlar ve birçok otoimmün sistem hastalıklarında yaygın görülen demir eksikliği anemisi konusunda tanı kriterleri üzerine gelişti. Amerikan Hematoloji Derneği 16 Eylül 2026 tarihinde devrim niteliğinde Demir Eksikliği Anemisi ve Demir Eksikliği tanısında bir güncelleme yayınladı. Bu yeni bilimsel makalede bir bireye demir eksikliği anemisi denilebilmesi için serum ferritin değerleri daha erken ve doğru tespit edilmesi açısından güncellendi. Demir eksikliği tanısı için yaşa, cinsiyete ve hastalıklara göre ferritin eşik değerlerini yükseltti. 9 ay 4 yaş arası çocuklarda serum ferritin değerinin 20 ng/mL'nin, erişkinler, adet gören kadınlar ve gebelerde 30 ng/ mL'nin, adet kanaması ve anemili hamilelerde 50 ng/ mL'nin, kanser, enfeksiyon, inflamatuvar bağırsak hastalığı gibi inflamasyonu olan hastaların 100 ng/ mL'nin altında olmasının demir eksikliği tanısı için yeterli olduğunu açıkladı. Böylece tedaviye ihtiyaç duyanlar içinde demir tedavisi sırasında en alt olması gereken ferritin düzeyleri de belirlenmiş oldu.
makalede anemi yani hemoglobin gelişmeden çok önce ferritin yani demir depolarının tükendiği önemle vurgulamaktadır. Hastanın hemoglobini normal olsa bile halsizlik, saç dökülmesi, nefes darlığı varsa yeni ferritin kriterlerine göre değerlendirmenin önemi ön plana çıkmaktadır. Ciltte solukluk, göz kapağı içinde sarılık, baş dönmesi ve ağrısı, saç dökülmesi, tırnaklarda kaşık şekli ve çabuk kırılma, halsizlik, yorgun uyanma, üşüme ve yürürken nefes nefese kalıyorsanız kanda ferritin değerinizi mutlaka kontrol ettirmeli, aneminiz varsa hem demir desteği hem de demirden zengin beslenmeyi birlikte uygulayarak tedavi olmalısınız.