DİLEK GÜNGÖR

Fon krizinin piyasaya yayılma riski var mı, iç talebe etkisi oluyor mu?
Uzun zamandır bu iki konu gündemde... Hatırlarsınız, geçtiğimiz günlerde Merkez Bankası'nın bir çalışması oldu. Fon tasfiyelerinin reel sektöre etkilerini incelemişler. Çalışmaya göre, yaklaşık 3 bin reel sektör firmasının 15 Eylül 2026 itibarıyla tasfiye kapsamındaki fonlarda toplam 116 milyar lira yatırımı bulunuyordu. Bu tutarın yaklaşık yüzde 50'si para piyasası fonlarındaydı. İlgili firmaların ekonomideki ciro ve istihdam payı düşük olduğu için bu fonlara yatırım yapan firmaların kayıplarının ekonomik faaliyeti doğrudan etkileme ihtimalinin sınırlı olduğu söylenebilir.
Ancak işin bir de borsa tarafı var.
Biliyorsunuz, fon krizindeki belirsizliğin uzaması hisse senetlerinde sert değer kayıpları yaşatıyor. Özel sektör tahvillerinde satış baskısı var. Merkez Bankası özel sektör tahvillerinin itfasında kullanılan kredileri kredi büyüme sınırından muaf tutarak önlem almaya çalışıyor.
Dün Merkez Bankası'nın yılın başındaki hedeflerini rafa kaldırarak bir kez daha revizyona gittiği Enflasyon Raporu Toplantısı'nda bu konulara dikkat çekildi. Merkez Bankası Başkanı Fatih Karahan'a fon piyasasında yaşanan gelişmelerin reel sektör ve iç talebe etkisi soruldu. Karahan, reel ekonomideki etkilerin sınırlı olduğunu söylerken, borsadaki değer kayıplarının tüketim üzerindeki etkisinin ise geçmişe göre daha yüksek olabileceğini belirtti.
Peki ya BDDK verileri ne söylüyor?
Bankacılık Düzenleme ve Denetleme Kurumu'nun (BDDK) günlük verisine göre, takipteki alacaklar 1 trilyon TL'yi geçti. Fon krizinin başlangıcında rakam 844 milyar TL'ydi. Kasım 2025'te ise 541 milyar TL. Neredeyse 1 yılda takipteki alacaklar ikiye katlanmış durumda.
Yüksek faizler, artan maliyetler ve daralan piyasa koşulları uzun zamandır sıkıntılı tabloyu gösteriyordu. Belli ki, fon krizi ve bunun borsaya yansıması da işin tuzu biberi oldu.

***

İKLİM KRİZİNE 1 DOLARLIK YATIRIM 2-43 DOLAR ARASI KATKI SAĞLIYOR
Türkiye'nin ev sahipliğinde gerçekleştirilen ve iklim değişikliği ile mücadelede dünyanın en önemli organizasyonu olanBM İklim Değişikliği Çerçeve Sözleşmesi 31. Taraflar Konferansı (COP31) Antalya'da devam ederken, Dünya Ekonomik Forumu'nun (WEF), Boston Consulting Group (BCG) iş birliğiyle hazırladığı 'The Business of Adaptation: Building a Trillion-Dollar Market for Resilience' başlıklı rapor yayınlandı.
Malum, iklim değişikliği artık enerji arzını, gıdayı, şehirleri, sağlığı, sanayiyi ve ticareti doğrudan etkileyen bir kalkınma ve güvenlik meselesi haline gelmiş durumda. Küresel sıcaklık artışı 1.5 derece eşiğine yaklaşırken finansman açığı büyüyor. Küresel iklim finansmanı ihtiyacının yıllık 7.5-9 trilyon dolar olduğu tahmin ediliyor. Mevcut finansman yaklaşık 1.9 trilyon dolar düzeyinde kalıyor. Gelişmekte olan ülkelere yönelik iklim finansmanının 2035 yılına kadar yıllık 1.3 trilyon dolar seviyesine çıkarılması hedefi konuldu. Ülkelerin açıkladığı iklim taahhütlerinin finansman zorluklarının aşılıp yatırım programlarına dönüştürülmesi gerekiyor.
O nedenle dün gelen rapor dikkat çekici...
Bağımsız araştırmalara yer verilen raporda, iklim değişikliğine uyum için yapılan her 1 dolarlık yatırımın, önlenen ekonomik kayıplar ve sağlanan diğer faydalar sayesinde 2 ila 43 dolar arasında ekonomik getiri oluşturabildiği belirtiliyor.
Bu yüksek potansiyele rağmen, iklim değişikliğine uyum finansmanının toplam iklim finansmanındaki payının yalnızca yüzde 3 seviyesinde kaldığı vurgulanıyor. Raporda, yatırımların önündeki en önemli engeller arasında yüksek başlangıç maliyetleri, finansmana erişim güçlükleri ve iklim risklerinin ekonomik etkilerinin yeterince hesaplanamaması gösteriliyor.
O nedenle bundan sonra finansman taahhütleri değil, kaynağın ülkelerin gerçek yatırım ihtiyaçlarıyla nasıl buluşacağını somutlaştırmak önemli...