FARUK ERDEM
Emekliye prime göre ek zam
Emeklilerin maaşlarında artışı sağlayacak olan yeni düzenlemede sona yaklaşılıyor. Yapılan açıklamalarda ek gelir getirici artışlarda gün sayısı, yaş ve ödenen primler dikkate alınacak. Peki sigortalılar hangi şartlarda emekli olabiliyor? Maaşı hangi kriterler etkiliyor? Ek ödeme hangi prim günlerinde farklı olacak? İşte detaylar...
Sigortalıların emeklilik şartlarını işe girdikleri tarih, prim gün sayıları ve bağlı bulundukları kurumlar belirliyor. SGK çatkısı altında birleşilse de SSK (4A), Bağ-Kur (4B) ve Emekli Sandığı (4C) mensuplarının emeklilik şartları değişiyor. Kadın ve erkekler için de farklı şartlar uygulanıyor.
Emeklilik şartlarına göre prim gün sayıları belirleniyor. Buna göre 3.600 günden başlayan prim gün şartı, 4.500 gün, 5.400 gün, 5.975 gün, 7 bin gün, 7.200 gün ve 9 bin gün olarak sıralanıyor.
Malulen emeklilik sisteminde 1.800 gün ile emekli olma imkânı da bulunuyor. Ancak burada yüzde 60 ve üzeri iş göremezlik raporunun olması ve bu raporun onaylanması şartı da aranıyor.
Burada işe giriş tarihi önem kazanıyor. 8 Eylül 1999 ve öncesinde sigortalı olan SSK'lılar yaş şartı olmadan 5.000 gün ile 5.975 gün arasında prim ile emekli olabiliyor. 8 Eylül 1999 ile 30 Nisan 2008 arasında sigortalı olanlar ise en az 7 bin gün prim ödemek zorunda. 1 Mayıs 2008 sonrasında bu şart 7 bin 200 güne çıkıyor.
Kısmi emeklilikte de işe giriş tarihi öne çıkıyor. 8 Eylül 1999 öncesinde sigortalı olanlar 3.600 gün ile emekli olabiliyor. Burada yaş şartı erkeklerde 60 kadınlarda 58 oluyor. 8 Eylül 1999 sonrasında kısmi emeklilik ise 25 yıl 4.500 gün ve kadınlarda 58 erkeklerde 60 yaş olarak belirleniyor. 1 Mayıs 2008 sonrasında kısmi emeklilik için istenen gün sayısı 5.400'e çıkıyor.
Bağ-Kur'da prim gün şartı daha uzuyor. 8 Eylül 1999 öncesinde kadınlar 7.200, erkekler 9 bin gün ödemek zorunda. 1999 sonrasında ise her iki kesim de 9 bin gün prim ile emekli olabiliyor.
Bağ-Kur'da kısmi emeklilik için 15 yıl yani 5.400 gün prim ödeme şartı bulunuyor. Tabi diğer sistemlerde olduğu gibi yaş şartı da isteniyor.
Memurlarda kadın ve erkeklerde farklı gün sayısı isteniyor. Erkekler 25 yıl yani 9 bin gün, kadınlar ise 20 yıl yani 7.200 gün prim ödemek zorunda. Tabi yaş şartı da bulunuyor. Ekim 2008 sonrasında 5510 sayılı kanuna tabi kamu görevlilerinde 9 bin gün şartı kadın ve erkekler için aynı uygulanıyor.
Burada belli aralıklar dikkate alınacak. Bu aralıklar şu şekilde belirleniyor:
Emekli maaşı belirlenirken tüm çalışma hayatındaki kazançlar dikkate alınarak ortalamasına bakılıyor. SSK ve Bağ-Kur'da Aylık Bağlama Oranı devreye giriyor, enflasyon ve büyüme rakamları da çarpan olarak kullanılıyor. Dolayısıyla daha çok gün prim ödemiş birisi için maaş yüksek oluyor. Burada ödenen prim miktarının yüksek olması emekli maaşını yukarı çekiyor. Emekli Sandığı'nda ise maaş kıdem, derece, kademe, ek gösterge unvan gibi unsurların etkisiyle hesaplanıyor.
Emekli maaşları kazançların ortalamalarıyla hesaplandığı için daha az gün prim ödeyen, ya da çalışma hayatı boyunca asgari ücret civarında maaşla çalışmış kişilerin emekli maaşları da düşük oluyor.
Evet bazı durumlarda bu ortaya çıkıyor. Düşük kazanç üzerinden ödenen primler ortalama kazancı aşağıya çekebiliyor. Dolayısıyla daha çok günü olup düşük kazanç bildiren bir emeklinin maaşı daha az günü olmasına rağmen yüksek kazanç bildiren emekliden düşük olabiliyor.
Ayrıntılar için lütfen tıklayın.