MELİH ALTINOK
Çin’de buluşan üç büyükler ve Türkiye
Çin'in Shenzhen kentinde üç büyük oturdu. Cinping, Trump ve Putin. Resmi gündem ve açıklamalar hikâye. Asıl mesele, soğuk savaş sonrası kurulan, 9/11 sonrası yeni bir evreye geçen tek kutuplu düzenin son kalıntılarını gömmek, etki alanlarını yeniden çizmek.
Zira eski düzen artık sahipleri için bile ne kârlı ne de sürdürülebilir.
Dev zirve için Yalta benzetmeleri yapılıyor. Yalta'da savaş bitmişti, düşman netti. Hitler yenilmişti, sıra paylaşmaya gelmişti. Şimdi ortak düşman o kadar net değil. Üçü birbirini rakip görüyor. Ama üçünün de rahatsız olduğu bir şey var: Kendi egemenliklerini sınırlayan eski küreselleşmeci düzen.
Bu düzenin taşıyıcıları belli. Sınırları zayıflatan "kurallara dayalı sistem", insan hakları retoriğiyle işleyen uluslararası kurumlar, açık sınırlar, ulus-devletin önceliğini tanımayan sivil toplum ağları.
Trump bunu ICC üzerinden açıkça söyledi. Putin yıllardır söylüyor. Cinping için çok net konuşamayacağım. Ancak bu perspektifi kendi tarzıyla uyguladığı açık. Üçü de hareket alanlarını daraltan bu yapıyla karşı karşıya geliyor.
Ortak düşman klasik bir devlet değil. Ortak rahatsızlık, küreselleşmeci kurumların dayattığı kısıtlamalar.
Türkiye gibi bölgesel iddiası olan ülkelerin yeri tam da burada, küreselleşme karşıtlığında. Bu bir ideolojik tercih değil, coğrafyanın ve gücün dayattığı bir zorunluluk.
Küreselleşme pratiği, Batı merkezli bir kurallar seti. Bölgesel aktörlerin kendi hinterlandında hareket etmesini zorlaştırıyor. Avrupa Birliği'nin koşulluluk mekanizmaları, bazı uluslararası mahkemelerin geniş yorumları, "sınırsız dünya" retoriği...
Bunlar Türkiye'nin Suriye'de, Libya'da, Doğu Akdeniz'de, Kafkaslar'da yaptığı hareketleri doğrudan sınırlar. O hamleleri yapabildiysek, bu kurallara uyduğumuz için değil, gerektiğinde onlardan sapabildiğimiz için oldu.
Çok kutupluluk bu zemini genişletiyor. Shenzhen'deki masa da bunu gösterdi. Büyükler kendi aralarında konuşurken, bölgesel güçler için boşluk doğuyor.
Ama o boşlukta yer almak, "küresel normlara" daha fazla entegre olmakla değil, kendi güvenlik çemberini, enerji yollarını ve siyasi özerkliğini kendin belirlemekle olur. Savunma sanayii atılımları, sınır ötesi operasyonlar, enerji koridorları...
Bunların hiçbiri klasik küreselleşmeci reçeteye uymaz. Uysaydı, hâlâ "istikrar ihracatı" yapan bir tampon ülke olarak kalırdık.
Elbette ticaret yapılır, teknoloji alınır, pazar bulunur. Rakipler bazen aynı masada oturur. Ama egemenlik devri yapılmaz. Bölgesel iddia, kendi kurallarını kendi coğrafyanda işletmek demektir. Bunun yolu da küreselleşmeci kurumların dayattığı kısıtları reddetmekten geçer.
Shenzhen'de üç büyük bunu kendi aralarında konuştu. Bizim işimiz o masada yer aramak değil, masanın ürettiği belirsizlikte kendi alanımızı genişletmek.
Türkiye'nin yeri o masanın dışında, kendi bölgesinin merkezinde. Küreselleşme karşıtlığı da tam olarak budur.
Ayrıntılar için lütfen tıklayın.