SALİH TUNA

Yıllardır gelişmekte olan ülkelere "Piyasaya asla dokunmayın, gümrükleri indirin, devlet elini ekonomiden çeksin..." diyen liberal dünya sisteminin ağaları, kendi çıkarları sarsıldığı an "serbest piyasa" ilkelerini nasıl çöpe atıyorlar görüyorsunuz değil mi?
Sakın ola mevzuyu, ABD Başkanı Trump'ın gümrük vergileri üzerinden tüm dünyaya "racon kesmesine" indirgemeyin.
Serbest piyasanın iplerini elinde tutan "Karun takımı" izin vermese Trump gıkını bile çıkaramaz.
O sadece dünya sisteminin nasıl bir illüzyonla malul olduğunu istemeden de olsa ifşa etmiş oldu.
Ki ünlü ekonomist Ha-Joon Chang, "Kalkınma Reçetelerinin Gerçek Yüzü" adıyla Türkçe'ye de çevrilen eserinde yıllar önce mahut küresel illüzyonun perdesini aralamıştı. Özellikle de "merdiveni itmek" benzetmesiyle...

***

Chang küresel düzenin ağababalarının "kalkınma merdivenini" tırmanırken korumacılığa sarıldıklarını, devlet desteğiyle palazlandıklarını, yeri geldiğinde başkalarının teknolojisini "ödünç alarak" devleştiklerini, lakin yukarıya çıktıklarında, arkadan gelenler aynı basamaklara basarak yükselmesin diye o merdiveni devirdiklerini anlatır.
Trump'ın bugün yıllar yılı menfaatleri gereği tepe tepe kullandıkları ekonomik kuralları yırtıp atması aslında bir sapma değildir, sistemin kromozomlarında var olan bencil refleksin tezahürüdür.
Bugün Çin'e fikrî mülkiyet hakları ve teknoloji transferi üzerinden saldırmaları da farklı şey değildir.
Kendileri yapınca "stratejik öğrenme", başkaları yapınca "hırsızlık" oluyor!
Hâlbuki, Sanayi Devrimi sürecinde Batılı ülkeler birbirlerinin icatlarını çalmak için neler yapmamışlardı ki!
Chang "serbest ticaretin" ancak belli bir gelişmişlik seviyesine ulaşıp rekabet edecek kimse kalmadığında savunulan bir "din" hâline geldiğini söyledi.
Haksız mı?

***

Kalkınmayı da "ulusal şahlanış" stratejisi olmaktan çıkarıp IMF ya da Dünya Ticaret Örgütü eliyle dağıtılan bir "ev ödevine" dönüştürdüler. (AB'ye girme belasına dayatılan ev ödevlerini ve bu ev ödevleri sonucunda verilen karneleri necip Türk medyasının utanç verici bir gururla nasıl manşetlere taşıdığını unutmuş olmazsınız.)
Kalkınmanın sonuçlarını, kalkınmanın nedeni olarak yutturma hokkabazlığını buna ilave edebilirsiniz.
Chang bize aslında çok net bir mesaj veriyor. Size anlatılan o steril başarı hikâyelerine kanmayın, bugün size yasakladıkları ne varsa, dün kendilerini zirveye taşıyan merdivenin basamaklarıydı, diyor.
Hele ki sanayisi devleşmiş bir toplumun konforunu, henüz emekleme aşamasındaki ülkelere "ön şart" diye empoze etmek, Chang'a göre o ülkelerin hayal kurma ve politika üretme alanını işgal etmektir.
CHP'nin meftun olduğu Daron Acemoğlu başta olmak üzere bilumum ortodoks iktisatçılar nihayetinde söz konusu işgalin taşıyıcısıdırlar.
Dayatmaya boyun eğmeyip "üretim ekonomisine" yönelmek de cari sisteme çomak sokmak demektir.
Sayın Berat Albayrak'a neden bu denli kafayı taktıkları şimdi daha iyi anlaşılıyor.