Bankacılıkta risk faktörü nelerdir?
Dünyadaki ve türkiye’deki bankalar yakın geçmişte, kredi portföylerindeki bozulmalar, alınan faiz oranı pozisyonları veya türev piyasalarda alınan korunmasız pozisyonlar nedeniyle aniden oluşan büyük kayıplar yaşamışlardır.
Bu yüzden bankalar, sahip oldukları riskleri belirlemek, tanımlamak ve bu riskleri finansal enstrümanları etkin bir şekilde kullanarak sınırlandırmak durumunda kalmışlardır. Bu yazıda daha çok Türkiye'de faaliyet gösteren bankaların karşılaştıkları risklerin tanımları yapılarak, bu riskler hakkında bilgiler verilmeye çalışılacaktır. Risk türleri ana hatları ile Şekil 1'de gösterilmiştir.
1. Bankacılığın Doğası ve Risk Unsuru
Bankacılık doğası gereği geniş ölçüde risk alımı gerektiren bir sektördür. Bankacılık açısından risk bankanın zarara uğrama olasılığıdır. Bankalar işlemlerinin etkin biçimde gerçekleştirilmesi için piyasa bilgilerinden yararlanarak nakit akışı yaratmak amacıyla bilançolarındaki finansal enstrümanları kullanırlar ve riskleri dengeli pozisyon yönetimi stratejileri vasıtasıyla minimize ederler.
2. Bankacılıkta Risk Türleri
Bankaların karşılaştıkları riskleri, genel olarak üç kategoride toplamak mümkündür. Bunlar, Piyasa Riski, Kredi Riski ve Operasyonel Riskler olarak ifade edilebilir. Piyasa riski kategorisi altında bankaların finansal varlık portföyünün değerini etkileyen makro değişkenlerden kaynaklanan riskler yer alır. Buna faiz riski, kur riski, hisse senedi piyasası riskleri örnek verilebilir. Kredi riski, bankanın alacaklarını zamanında ve tam olarak tahsil edememesinden dolayı oluşan risktir. Operasyonel riskler ise Kredi ve Piyasa Riskleri dışında kalan riskleri kapsar. Bu ana riskler ve bu riskleri oluşturan alt risk faktörleri kapsamlı olarak incelenecektir.
A. Piyasa Riskleri
Piyasa fiyat ve oranlarının volatilitesi Piyasa Risk'ini oluşturmaktadır. Piyasa riskleri bağımlı ve bağımsız risk grubu olmak üzere iki bölümde incelenebilir.
Bağımlı riskler finansal enstrümanların fiyat hareketlerinden etkilenen risklerdir. Hisse senedi fiyatları, faiz oranları, döviz kurları ve paritelerdeki değişim bu risk kategorisini etkiler.
Bağımsız riskler ise diğer geri kalan risk gruplarını içermektedir. Volatilite ya da dengeli (hedged) pozisyon risklerini ve lineer olmayan risk gruplarının ölçülmesini kapsar.
A.1. Faiz Oranı ve Döviz Kuru Riski
Türkiye'de faaliyet gösteren bankaların pozisyonları incelendiğinde Piyasa Riski kapsamında olmak üzere iki önemli alt risk faktörü dikkate alınabilir. Bunlar Faiz ve Döviz riskidir. Bankalar taşıdıkları finansal kıymet pozisyonlarının vade yapıları itibari ile sürekli olarak faiz riskine açık olan kurumlardır. Finansal kıymetlere ilişkin faiz riski, aktif-pasif kalemleri ile bilanço dışı işlemlerin yeniden fiyatlandırıl..