5. Sınıf Metin Türleri Konu Anlatımı - Metin Türleri İle İlgili Örnekler

Tüm edebi metinler bir türe sahiptir. Bir metnin türünü ortaya çıkarmak için konusuna, anlatım özellikleri gibi detaylara bakmak gerekir. Metin türlerinin özellikleri birbirinden farklı olduğundan dolayı metnin birden çok özelliğini ele almak önemlidir. 5. Sınıf öğrencilerinin metin türleri konusunda bilgi sahibi olması, genel kültür düzeylerine katkıda bulunur. İşte konuyla ilgili bilinmesi gerekenler…

METİN TÜRLERİ KONU ANLATIMI

Bir amaca bağlı yazılmış her yazının mutlaka metin türlerinden birini örnek teşkil edeceğini unutmamak gerekir. Bu bağlamda metin türlerinin karşımıza çıkma ihtimalinin son derece yüksek olduğunu belirtebiliriz. Metin türlerinin düz yazı ve şiir olmak üzere iki gruba ayrıldığını yazımızın başında belirtmiştik. Şimdi ise konuyu ayrıntıları ile ele alıyoruz.

DÜZ YAZI

Konuşurken kullandığımız dilde dahil olmak üzere, dergilerde, kitaplarda ve gazetelerde okuduğumuz yazılar düz yazılardan oluşur. Düz yazılar duygu ve düşüncelerin cümleler ile ifade edildiği ve içinde uyak ve ahengin bulunmadığı yazılardır.

Düz yazı türleri kendi içinde 3 başlık altına toplanmaktadır. Bunlar;

• Olay,
• Bildirme
• Düşünce (fikir) yazılarıdır.

1.OLAY YAZILARI

Mevcut bir olayın kahramanlar dahilinde yer ve zamanının belirlenerek kurgulanması olay yazıları olarak tanımlanmaktadır. Bu tür yazılarda yaygın olarak öyküleyici anlatım tekniğine başvurulur. Olay yazılarında ayrıntılara yer verilmez. Kişilerin hayatlarının belli ve kısa bir anı ele alınır. Bundan dolayı da 3-5 sayfa yazılardan oluşmaktadır.

a. MASAL: Hayali olayların konu edildiği yazılara masal adı verilir. Eğitici ve öğreticilik özelliğine sahiptirler. Aynı zamanda masallarda evrensel konulara değinilerek bilgilendirici mesajlar verilir. Masallara "Bir varmış bir yokmuş" şeklinde başlanır ve buna en iyi örneklerden biri olarak "1001 Gece Masallarını" vermek mümkündür.

b. HİKAYE: Hikayeler genellikle kısa soluklu eserlerden oluşur. Yaşanmış veya yaşanması mümkün olan olayları konu alır. Hikayede yer alan karakter sayısı az olmakla birlikte bu yazılar giriş, gelişme ve sonuç bölümlerinden oluşmaktadır. Örnek olarak Rıfat Ilgaz'dan Hababam Sınıfı ve Ömer Seyfettin'den Kaşağı hikaye türleri arasında yer almaktadır.

c. FABL: Bu tür yazılarda sıklıkla kahramanlar bitkiler ve hayvanlardan oluşur. Evrensel konuları içine alan fabl, ders verici niteliğe sahiptir. Yani insan dışı varlıklara insansı özellikler verilir ve onların yaşadıkları olaylar esas alınarak çeşitli dersler verilir.

Ezop, La Fontaine ve Beydeba, dünyada bilinen önemli fabl yazarları arasında yer almaktadır.

Örneğin; Yengeç ana, yavrusunu sürekli uyarıyormuş.

-şunu böyle yapma, bunu böyle yapma! Öyle eğri büğrü yürüme, doğru dürüst yürü!...

Canına tak eden yavru yengeç, anasına şöyle demiş:

-Peki, sen doğru dürüst yürü önümden de ben de yürümek nasılmış öğreneyim!

d. ROMAN: Hikaye ile karıştırılmamalıdır. Çünkü romanlar hem yazı hem de zaman açısından daha kapsamlı ele alınır. Ayrıntılara yer verilir. Toplumların ve fertlerin başında geçmiş ya da geçmesi söz konusu olan geniş zamanlı ayrıntıları ile yazılan yazı türüdür. Aynı zamanda olayla alakalı yer ve zaman belli olup karakter sayısı da daha fazladır.

Oğuz Atay Tutunamayanlar, Halid Ziya Uşaklıgil'in Aşk-ı Memnu romanını örnek olarak vermek mümkündür.

2.DÜŞÜNCE YAZILARI

a. MAKALE: Bir konu hakkında bilgi vermek ya da gerçeğin kanıtları ile birlikte savunulduğu yazıları içerir. Makalenin temelinde fikir yatar. Araştırma ve incelemelere dayalıdır. Makalelere örnek olarak gazete ve dergilerdeki köşe yazıları verilebilir.

b. DENEME: Yazarın kendi düşünceleri ve görüşlerinin yer aldığı, net kurallar ve bilimsel bir gerçeğe dayandırılmayan yazılara deneme yazısı adı verilir.

3. BİLDİRME YAZILARI

a. BİYOGRAFİ: Toplumda oldukça önemli bir yere sahip olan ünlü kişileri tanıtmak amacıyla yazılan yazılar biyografi yazılarıdır. Üçüncü kişiler aracılığı ile tanınmış kişinin yaşamı kronolojik bir şekilde anlatılmaktadır.

b. OTOBİYOGRAFİ: Şahsın kendi yaşamı ile ilgili bilgilere yer verdiği yazı türüdür. Yani kişi kendi ağzından kendi yaşam hikayesini ele alır.

4.ŞİİR

Şiir, ilgi çekici bir dil ile ahenkli mısralar içerisinde duygu, düşünce ve hayallerin aktarıldığı yazı türüdür. Şiir duygu ve sanat öğelerini taşımaktadır. Şiir yazarları yani şairler şiirlerdeki başlık ile anlatılanın uyumlu olmasına bir hayli önem verir.