5. Sınıf Sözcükler Arası Anlam İlişkisi Konu Anlatımı - Anlam İlişkisi Olan Kelimeler Nelerdir?
5. sınıf sözcükler arası anlam ilişkisi konu anlatımına dair öğrenciler bir takım araştırmalarda bulunuyor. Anlam ilişkisi olan kelimeler bilindiği üzere birinci sınıftan itibaren aşina olunan Türkçe ders konularından biridir. Özellikle bu süreçte eş anlamlı ve zıt anlamlı kelimeler üzerinde durulmaktadır. Ancak ilerleyen dönemlerde sözcükler arası anlam ilişkisi konusu daha kapsamlı bir şekilde ele alınır. Bu sebeple sözcükler arası anlam ilişkisi hakkında merak edilenleri yazımızda derledik…
Anlam ilişkisi olan kelimeler; Eş Anlamlı (anlamdaş) ve Yakın Anlamlı Kelimeler, Eş Sesli (Sesteş) Kelimeler, Zıt (Karşıt) Anlamlı Kelimeler olarak gruplara ayrılmaktadır. Anlam ilişkisi bulunan bu kelimeler hakkında yeterli bilgiye sahip olmak için mutlaka konuya dair örneklere göz gezdirmek gerekir.
SÖZCÜKLER ARASI ANLAM İLİŞKİSİ
5. sınıf Türkçe Müfredatı arasında yer alan konulardan biri de sözcükler arası anlam ilişkisidir. Bu konu öğrencilerin karşısına yalnızca bu yıl değil gelecek yıllarda da çıkabilir. İşte sözcükler arası anlam ilişkisine ilişkin detaylar şöyledir;
EŞ ANLAMLI KELİMELER: Okunuş ve yazılışları farklı ancak anlam açısından farklı kelimelerdir. Genellikle kelimeler birbirinin yerine kullanılmaktadır. Bu sözcüklerin pek çoğu dilimize yabancı dillerden girmiştir. Eş anlamlı kelimeler aşağıda yer almaktadır;
- Siyah: Kara
- Kelime: Sözcük
- Özgün: Orijinal
- Bellek: hafıza
- Cevap: Yanıt
- Fiil: Eylem
- Kırmızı: Al
- Misafir: Konuk
- İlginç: Enteresan
Öte yandan eş anlamlı kelimeler zaman zaman birbirinin yerine kullanılamaz. Bunu bir örnekle açıklayacak olursak; Kara bahtlı bir adamdı. Cümlesinde "kara bahtlı" kötü şanslı anlamına gelmektedir. Yani bu cümlede kara bahtlı siyah bahtlı şeklinde kullanılamaz. Dolayısıyla da cümledeki "kara" sözcüğün eş anlamlısı "kötü" olarak karşımıza çıkar.
EŞ SESLİ (SESTEŞ) KELİMELER: Eş sesli sözcüklerin yazılışları birbirinden faklı olmasına rağmen anlam açısından birbirinden tamamen farklıdırlar. Aynı zamanda eş sesli (sesteş) sözcükler yalın olabilecekleri gibi ek alma durumları da göz önünde bulundurulmalıdır. Eş sesli (sesteş) sözcük örneklerini şöyle belirtmek mümkündür;
- Yol kelimesi üzerinden çalışacak olursak;
- Bu yolu takip etmemiz gerek. Bu cümlede belirtilen "yol" sözcüğü bir yere ulaşmamızı sağlamak için yürüdüğümüz alandır.
- Kardeşimle birlikte bahçedeki otları yolduk. Bu cümlede ise "yolmak" çekip koparmak anlamına gelmektedir.
Siyah anlamındaki "kara" ile kara " (a yönelme hal eki) gibi
Oyuncakları olmuş çocukların kurşunlar
Zalimler her saat taze fidanları kurşunlar.
Neden kondun a bülbül kapımdaki asmaya
Ben yârimden vazgeçmem götürseler asmaya
Bununla birlikte "kar""kâr", "adet""âdet", "hala" ve "hâlâ" sözcükleri eş sese sahip değillerdir. Bu kelimeler hem anlam hem de okunuş bakımından birbirinden farklıdır.
ZIT (KARŞIT) ANLAMLI KELİMELER: Anlam olarak birbirini tutmayan, birbirleri ile tamamen çelişen kelimeler zıt anlamlı kelimlerdir. Genel olarak zıt anlamlı kelimeler nicelik ya da nitelik bildirirler. Yani zarf ve sıfat özelliğine sahip kelimelerde bulunur. Zıt anlamlı kelimelere şu örnekleri vermek mümkündür;
- Yakın: Uzak
- Temiz: Kirli
- Çirkin: Güzel
- İleri: Geri
- İnmek: Çıkmak
- Zengin: Fakir
- İç: Dış
Ancak zıt anlamlı kelimeler bir kelimenin olumsuz halini almamaktadır. Yani "almak sözcüğünün zıttı olarak "almamak" kullanılamaz. "Almak" kelimesinin zıt anlamlısı "vermek" olarak ifade edilir.
