Alegori Nedir? Edebiyatta Alegorinin Tanımı ve Türk Edebiyatında Alegorik Eser Örnekleri

Sık sık metafor ile karıştırıldığı için alegori nedir sorusu önemlidir. Alegori örnekleri, genellikle toplumun tümünü yakından ilgilendiren siyasi ve ahlaki konuları ele alır. Alegori ve metafor arasındaki fark nedir diye soranlar için alegori daha genel kapsamlı iken, metafor ise daha çok karşılaştırma üzerinedir. Türk edebiyatında ilk alegorik eser ise İbn-i Sînâ'ya aittir. Alegorik anlatım ne demek sorusunun cevabı, öğrenciler için ayrıca öneme sahiptir. Peki alegorik ne anlama gelir?

Alegori Nedir?

Edebiyatta alegorik anlatımın ne olduğu, en çok üniversiteye hazırlanan öğrenciler tarafından merak edilir. Alegori, her türlü nesnenin, olayların, davranışların ve insanların kurmaca yoluyla anlatılmasıdır. Anlam ise anlatılandan biraz daha farklıdır. Hikaye içinde farklı bir hikaye anlatımı da denilebilir. Metinden çıkarılan anlam, gerçekte anlatılandan oldukça farklıdır. Buna en iyi örnek, George Orwell tarafından kaleme alınan "Hayvan Çiftliği" romanıdır. Yazar, toplumsal bir olaya farklı bir bakış açısıyla yaklaşmıştır. Hayvanlara insani özellikler kazandırmış ve eşitsizlik ile haksızlığa vurgu yapmıştır. Romanda, bir zamanlar insanların yaptığı haksızlığa ses çıkaran ve eşitlik isteyen domuzlar, gücü elde edince aynı despotluğu diğer hayvanlara yapmıştır. Burada aslında anlatılmak istenen, Rusya'daki komünist devrimin bir hayal kırıklığı olduğudur. Eşitlik vaatlerinde bulunanlar, sonunda bir diktatörlük inşa etmiştir. Edebiyatımızdaki ilk alegorik eser ise İbn-i Sînâ'nın yazdığı Hayy bin Yakzan'dır.

Alegori ile metafor arasında önemli bir fark vardır. Buna göre, metafor içinde gizli anlam taşıyan bir tür benzetmedir. Ne anlam çıkarılacağı, okuyucuyunun zihnine bırakılır. Alegori, bir dil kullanımı, bir öğe veya kişiyi betimleme değildir. Genel olarak eserin bütününü kapsar. Bunlara, "alegorik hikaye" adı verilir. Mecaz ve semboller, tüm hikayeyi oluşturan öğelerdir.

Alegori Örnekleri Neler?

Aşağıda, alegorik anlatıma dair örnekler paylaşılmıştır. Bunlar, alegoriyi anlamak açısından incelenmelidir.

Sessiz Gemi

Artık demir almak günü gelmişse zamandan

Meçhule giden bir gemi kalkar bu limandan.

Hiç yolcusu yokmuş gibi sessizce alır yol;

Sallanmaz o kalkışta ne mendil, ne de bir kol.

Rıhtımda kalanlar bu seyahatten elemli,

Günlerce siyah ufka bakar gözleri nemli,

Biçare gönüller! Ne giden son gemidir bu!

Hicranlı hayatın ne de son matemidir bu.

Dünyada sevilmiş ve seven nafile bekler;

Bilmez ki giden sevgililer dönmeyecekler.

Bir çok gidenin her biri memnun ki yerinden,

Bir çok seneler geçti; dönen yok seferinden.

Yahya Kemal Beyatlı

Şair bu şiirde ölümü yolculuk, gemiyi ise insan ruhu ile sembolize ederek alegorik bir anlatım kullanmıştır.

Merdiven

Ağır ağır çıkacaksın bu merdivenlerden

Eteklerinde güneş rengi bir yığın yaprak

Ve bir zaman bakacaksın semaya ağlayarakSular sarardı yüzün perde perde solmakta

Kızıl havaları seyret ki akşam olmaktaEğilmiş arza kanar muttasıl kanar güller

Durur alev gibi dallarda kanlı bülbüller

Sular mı yandı neden tunca benziyor mermerBu bir lisân-ı hafidir ki ruha dolmakta

Kızıl havaları seyret ki akşam olmakta

Ahmet Haşim

Bu şiirde anlatılmak istenen aslında insan ömrüdür. Burada merdiven, hayat anlamında kullanılmıştır. Çocukluktan yaşlılığa ve en sonunda ölüme giden yolculuğu ifade eder.