Artuklular Nerede Kuruldu? Artuklular Beyliği Ne Zaman ve Nasıl Yıkıldı, Mimari Eserleri Neler?

Osmanlı'dan önce Anadolu'yu elinde tutan Türk beyliklerinden olan Artuklular nerede kuruldu sorusu yanıt arıyor. Bizans için tehdit oluşturan Artuklular başkenti nerede diye araştırmalar özellikle öğrencilerinde gündeminde yer alıyor. Beyliğin hangi dönemde kurulduğunu bilmek için öncelikle Artuklular ne zaman kuruldu sorusu cevaplanmalıdır. İşte Artuklu beyliği mimari eserleri ile ilgili detaylar…

Artuklular Nerede Kuruldu?

Köken olarak bir Oğuz Türkmen beyliği olan Artuklular, 1102 yılında Kudüs fatihi olan Artuk Bey tarafından kurulmuş ve 1409 yılına kadar ayakta kalabilmişlerdir. Doğu ve Güneydoğu Anadolu bölgesinde, Hasankeyf, Mardin ve Harput bölgesinde hüküm sürmüş bir Türk beyliği olarak dikkat çeker. Önceleri Büyük Selçuklu Devleti'ne bağlı olan Artuklular, daha sonra Osmanlı'nın da birçok kez karşı karşıya gelmek zorunda kaldığı Karakoyunlular Devleti'ne katılarak yok olmuştur.

Hasankeyf kolu, Harput kolu ve Mardin kolu olmak üzere üçe ayrılır. Bu üç kolun da kurucuları ayrıdır. İlgazi Bey Mardin kolunu, Sökmen Bey Hasankeyf kolunu ve Melik İmameddin Ebubekir ise Harput kolunu kurmuştur. Hasankeyf koluna Eyyubiler (1231), Harput koluna I. Alaeddin Keykubad (1224) ve Mardin koluna ise Karakoyunlular (1409) son vermiştir. Beylik oldukları süre boyunca, batıda sürekli Haçlılar (Bizanslılar) ile mücadele etmek zorunda kalsalar da, İslam devletleri ile de savaşmışlardır.

Artukluların bırakmış olduğu belli başlı eserler arasında, Hatuniye Medresesi, Muzafferiye, Hüsamiye, Şehidiye, Semanin Medreseleri, Malabadi Köprüsü, Koçhisar Ulu Camii, Hasankeyf ve Necmettin Külliyesi vardır.

Artukluların Beyleri Kimlerdir?

Toplamda 307 yıl boyunca Güneydoğu topraklarını koruyan bir beylik olan Artukluların beyleri aşağıda sıralanmıştır.

Mardin'i Yöneten Beyler

Necmeddin İlgazi 1104-1122

Hüsameddin Timurtaş 1122-1154

Necmeddin Alpı 1154-1176

Kutbeddin İlgazi 1176-1184

Hüsameddin Yavlak Yörükaslan 1184-1201

Mansur Nasreddin Artuk Arslan 1201-1239

Said Necmeddin Gazi 1239-1260

Muzaffer Ebulfeth Fahreddin Karaaslan 1260-1292

Semseddin Davud 1292-1294

Mansur Necmeddin Gazi 1294-1312

Adil İmadeddin Ali Alpı 1312

Salih Şemseddin 1312-1363

Mansur Ahmed 1363-1367

Salih Mahmud 1367

Muzaffer Davud 1367-1376

Zahir Mecdeddin İsa 1376-1407

Salih Şihabeddin Ahmed 1407-1409

Hasankeyf'i Yöneten Beyler

Müineddevle Sökmen Bey 1098-1104

İbrahim 1104-1109

Rükneddin Davud 1109-1144

Ebulharis Fahreddin Karaaslan 1144-1167

Nureddin Muhammed 1167-1185

Mesud Kutbeddin 1185-1200

Salih Nasreddin Mahmud 1200-1222

Mesud Rükneddin Mevdud 1222-1231

Harput'u Yöneten Beyler

İmadeddin Ebubekir 1185-1203

Nizameddin Ebubekir 1203-1223

Nizameddin İbrahim 1223-1224

Şemsüddevle Süleyman 1224

İzzeddin Ahmed 1224-1234

Halep'i Yöneten Beyler

İlgazi Bey 1117-1121

Eburebi Bedriddevle Süleyman 1121-1123

Belek Gazi 1123-1124

Timurtaş 1124

İzzeddin Ahmed 1224-1234