Büyük Ünlü Uyumuna Uymayan Kelimeler Nelerdir? Büyük Ünlü Uyumuna Aykırı Sözcükler
Büyük ünlü uyumu, Türkçede kelimelerin içerisindeki ünlülerin, belirli bir düzene göre uyumlu olmasını sağlayan kurallardan biridir. Büyük ünlü uyumuna uymayan kelimeler nelerdir demeden önce bu uyumun, genellikle kelimenin ilk ünlüsüne bağlı olarak diğer ünlülerinin belirli bir şekilde seçilmesini ifade ettiğini bilmek lazım. Büyük ünlü uyumuna aykırı sözcükler dilin tarihi gelişimi, yabancı dillerin etkisi ve çeşitli dilsel değişimler sonucu dilimize girmiştir.
Türkçenin en temel ses uyumlarından biri olan Büyük Ünlü Uyumuna (BÜU), kelimelerin ünlü harflerinin uyum içinde olması gerektiği kuralını belirtir. Bu kural sözlü dildeki akıcılığı ve anlaşılabilirliği artıran temel dilbilgisel kuraldır. Büyük ünlü uyumuna uymayan kelimeler nelerdir sorusu da kolaylıkla cevap bulacağımız cinsten bir sorudur. Büyük ünlü uyumuna aykırı sözcükler dilin canlı bir organizma gibi olması sonucunda zaman içinde bazı değişimlere uğramasıyla ortaya çıkar.
Büyük Ünlü Uyumuna Uymayan Kelimeler Nelerdir?
Büyük Ünlü Uyumu, Türkçedeki kelimelerin ünlü harflerinin kalınlık veya incelik bakımından birbiriyle uyumlu olması kuralıdır. Bir kelimenin ilk hecesindeki ünlü kalın ise (a, ı, o, u), diğer hecelerdeki ünlüler de kalın; ilk hecedeki ünlü ince ise (e, i, ö, ü), diğer hecelerdeki ünlüler de ince olur. Örneğin: "ev", "göl", "ayak", "deniz" gibi.
• Türkçe Kökenli Aykırı Kelimeler: "Anne", "kardeş", "elma" gibi kelimeler, Türkçe kökenli olmasına rağmen BÜU'ya uymazlar. Bu durum, dilin tarihsel gelişimi boyunca yaşanan ses değişimlerine bağlanır.
• Yabancı Kökenli Aykırı Kelimeler: "Kafes", "otel", "bilgisayar" gibi yabancı dillerden alınan kelimeler genellikle BÜU'ya uymazlar.
• Eklerin Etkisiyle Oluşan Aykırı Kelimeler: "-ki", "-ken", "-yor", "-gil" gibi eklerin bazı kelimelerle birleşmesi sonucu BÜU'ya uymayan yapılar oluşabilir. Örneğin: "akşamleyin", "baklagiller".
Büyük Ünlü Uyumuna Aykırı Sözcükler
Bazı kelimeler de yalnızca büyük ünlü uyumu kurallarına uymadıkları için özel bir yere sahiptir. Bu kelimeler, dilde sıkça kullanılmalarına rağmen uyumsuzlukları fark edilmez, çünkü halk arasında doğru kabul edilir ve günlük dilde sürekli kullanılırlar. Bu tür kelimeler, Türkçedeki dinamik dil yapısının bir parçası olarak kabul edilir. Bunlara örnek verecek olursak:
• İdeal, panel, klavye, mekan, tavsiye, gramer, orkestra, nişasta, tiyatro, psikoloji, stüdyo, trafik, protein, istasyon, istatistik, diyalog, nakil, otomobil, pehlivan, ziyafet
