Cizye vergisi ne demektir kısaca tanımı: Cizye vergisi nedir, neden ve kimlerden alınır?
Cizye vergisi; sözlük anlamı olarak “karşılık olarak vermek, ödemek” şeklinde tanımlanmaktadır. İslam hukuku içerisinde Müslüman olmayan yani gayr-i Müslim milletlerden, can ve mal güvenliklerini sağlamak için ödenen bu vergiye cizye vergisi adı verilmiştir. Cizye kelimesi, Kur’an-ı Kerim’de ve birçok hadis kaynağında karşımıza çıkmaktadır. Özellikle Kur’an-ı Kerim ve hadis kaynaklarında baş vergisi olarak tanımlanan cizye vergisi aynı zamanda arazi için ödenen vergi olarak da kullanılmaktadır. İslamiyet sonrası dönemlerde ise arazi için ödenen vergilere haraç adı verilmeye başlamıştır.
Cizye vergisi, İslam ülkeleri içerisinde yaşamayı düşünen gayr-i Müslimler için bir takım maddi hükümlülükler içeren (et – Tevbe 9/29) ayeti ile hasıl olmuştur. Hz. Muhammed, cizye ayetinin vahiy ile gelmesi sonrasında barış yapılan gayr-i Müslimler haklara bu mükellefiyetleri iletmiştir.
CİZYE VERGİSİ NEDİR?
Cizye vergisinin anlamı gelir vergisi, varlık vergisi olarak karşımıza çıkar. Gayrimüslimlerden cizye almayı emreden İslam dini, Müslüman halkın ise zekat ve uşur vermelerini emretmektedir. Zekat bir ibadettir, gayr-i Müslim halk ise Müslüman olmadığı için onlardan ibadet etmesi istenmez. Bu sebeple onlardan cizye vergisi alınır.
Müslümanların verdiği zekât ve uşurlar, gayr – i müslimlerin verdiği cizyeden kat kat fazladır. Alınacak cizye miktarı, fakirlerde 40, orta hallilerden 80, zenginlerden ise 160 gram gümüş ya da bu değere eşit miktarda mal veya tahıldır. Kadınlardan, hastalardan, çocuklardan, ihtiyarlardan,yoksullardan ve din adamlarından cizye alınmaz.
CİZYE VERGİSİ NE DEMEKTİR?
Cizye vergisi kısaca tanımı şu şekilde yapılmaktadır; Gelir vergisi olan cizye, karşılık anlamına gelmektedir. Cizye vergisi, ölümden kurtulma ve mallarını, canlarını, her türlü haklarını koruma karşılığında, gayr-i Müslim halkın devlete verecekleri para olarak tanımlanır.
CİZYE KİMLERDEN ALINIR?
Cizye vergisinin kimlerden alınacağı, İslamiyet'in özellikle ilk dönemlerinde belirlenememiş; İslam hukukçuları arasında cizye vergisine tabii tutulacak gruplar arasında fikir birliği kurulamamıştır. O dönemlerde farklı gayr – i müslim gruplardan Mecusilerden, Hristiyanlardan ve Yahudilerden cizye alınması öne sürülmüştür.
Bu dönemde gayr-i Müslimlerin hangi gruplarından vergi alınacağına karar verilemese de Müslümanlardan vergi alınmayacağı kabul edilmiştir. gayr-i Müslim gruplar ile zimmet sözleşmesi yapılmıştır. Bu sözleşmenin sonucunda da cizye vergisinin tahsisi sağlanmıştır.
CİZYE VERGİSİ NEDEN ALINIR?
Müslüman yöneticiler, zımmi ismi ile adlandırılan halkların himayesini garanti altına almıştır. Cizye ayetinin indiği ilk andan itibaren Yahudi, Hristiyan ve Mecusi kabileler ile yapılan antlaşmaların içerisine cizye vergisinin hükmü de eklenmiştir. Hz. Ömer ve Hz. Ali zamanında Mecusi halklarından cizye vergisinin alınmaya devam ettiği Ebu Ubeyd tarafından sonraki nesillere nakledilmiştir. Bu uygulamaları öne süren Şafi hukukçular sadece Hristiyan, Yahudi ve Mecusi halklardan cizye alınmasını peygamber ve dört halife devrine dayanarak savunmaktadır.
Hanefi mezhebine mensup hukukçular, Araplar haricindeki bütün gayr-i Müslimler cizye vergisi alınabileceğini savunmaktadır. Halid bin Velid'in halkların himayesini sağlayamadığı halde cizye vergilerini geri ödeyeceği de açıklanmıştır. Ebu Ubeyde bin Cerrah'ın Humus kentini Bizans'a karşı savunamadığı için cizye vergilerini geri ödediği de belirtilmiştir.
CİZYE VERGİSİ SEVİYESİ
Cizyenin miktarının belirlenmesinde cizye vergisinin alındığı bölge ve dönem oldukça önemli olmuştur. Hz. Muhammed zamanında belirlenen miktar ile dört halifenin döneminde belirlenen miktarlar tamamen aynıdır. Cizyenin tashihi kişisel olarak değil topluluk olarak yapılmıştır. Cizye miktarı üzerinde yapılan değişikliklerin köklü olarak gerçekleşmesi ise Hz. Ömer döneminde yaşanmıştır. İslam Hukukçuları bölgesel farklılıkların da cizye vergisi üzerinde belirli bir etkisi olduğunu belirtmektedir.
