Dağınık Dokulu Kırsal Yerleşme Birimlerinin Ortak Özelliği Nedir? Türkiye'deki Dağınık Kırsal Yerleşmeler ve Özellikleri

Dağınık dokulu kırsal yerleşme birimlerinin ortak özelliği arasında yer şekilleri ve iklimden kaynaklanan su varlığı gelmektedir. Bu iki unsurun özelliklerine göre şekillenen yerleşme dokuları, bu iki unsurla değerlendirilir. Bu konu çerçevesinde ele alınacak olan dağınık kır yerleşmesi nedir ve nasıl olur, iklim ve yer şekilleri ile değerlendirilmektedir. Türkiye'de çok sık rastlanan bu durum özellikle kırsal kesimlerde yaygındır. Bu bağlamda ele alınacak olan Türkiye'deki dağınık kırsal yerleşmeler ve özellikleri incelenecektir.

Dağınık Dokulu Kırsal Yerleşme Birimlerinin Ortak Özelliği Nedir?

Yerleşme birimlerinin en küçüğü ev olarak belirtilmektedir. Bu duruma yerleşme çekirdeği (nüve) olarak isim verilmektedir. Bu yerleşme çekirdeklerinin dağılışı yerleşme dokusunu oluştururken bu dağılışın oluşmasında yeryüzü şekilleri, su kaynakları, ekonomik faaliyet tipi ve güvenlik gibi faktörler etkili olmaktadır. Bu etkenler dağınık ve toplu yerleşme gibi yerleşme dokularını ortaya çıkarmaktadır. Dağınık ve de toplu yerleşmelerin ortaya çıkmasında bu etmenlerin yanında daha çeşitli unsurlar da etkilidir.

Kurulu evlerin birbirine uzak olduğu yerleşmelere dağınık yerleşme dokusu denir. Dağınık yerleşme dokuları arazinin engebeli, su kaynaklarının fazla ve tarım alanlarının parçalı olduğu yerlerde görülmektedir. Görülen bu tür yerleşmeler ülkemizde Karadeniz'de diğer bölgelere göre daha yaygındır. Daha çok kırsal kesimde görülen bu yerleşmelerin ortak özellikleri olarak şunları sıralayabiliriz:

• Nüfus sayıları ve yoğunlukları azdır.

• Ekonomileri daha çok tarım ve hayvancılığa dayanır.

• Yayıldıkları alanlar dardır.

• Sosyal dayanışma ve işbirliği kuvvetlidir.

• Sınırları ve ortak malları vardır.

• Bazıları geçici yerleşmeler olup özel mülkiyet alanları vardır.

• Köylerde mesleki farklılık az ve etnik yapı bakımından sade yapıdadır.

Türkiye'deki Dağınık Kırsal Yerleşmeler ve Özellikleri Nelerdir?

Kırsal yerleşmeler, doğal ve beşerî çevre unsurlarına bağlı olarak belirli görünüş biçimleri kazanmıştır. Yerleşme dokularının belirlenmesinde demir yolu, su kanalı, akarsu vadisi gibi uzunlamasına yer alan unsurlar etkili olmaktadır. Bu unsurlar etrafında hat boyu (çizgisel) yerleşmeler oluşur. Kırsal yerleşmeler kuruluş yerleri bakımından farklılık göstermektedir. Bu durumda çeşitli doğal ve beşerî unsurlar etkili olmuştur. Söz gelimi kırsal yerleşmeler; genellikle akarsu kenarlarında, vadi içlerinde, dağların eteklerinde, su bulunan ovalarda, orman arazisine yakın alanlarda, deniz ve göl kenarlarında bulunmaktadır. Yine ekonomik olarak kırsal yerleşmeler; tarım, hayvancılık, turizm, madencilik, balıkçılık, ormancılık ve dokumacılık gibi ekonomik faaliyetlere göre sınıflandırılabilir.

Kırsal yerleşmeler içinde olan dağınık yerleşmelerde, evler birbirinden uzak inşa edilmektedir. Bazen evlerin arasında birkaç yüz metre hatta daha fazla mesafe bile olabilmektedir. Dağınık yerleşmede belirleyici unsurlar: su kaynağının bol olması, arazinin engebeli olması, tarım alanlarının küçük parçalar hâlinde ve birbirinden uzak olması ve ulaşımın zor olduğu alanlarda sıkça görülmektedir. Dağınık yerleşme dokularına özellikle ülkemizde Kuzey Anadolu Dağları'nın kuzey yamaçlarında çok fazla rastlanmaktadır.

Sabah.com.tr Uygulamamızı İndirin

Uygulamalara Özel Ayrıcalıkları Keşfedin!