Düden Nedir? Karstik Aşınım Şekillerinden Düden Nasıl Oluşur, Türkiye’de Nerede Görülür?
Düden nedir anlamak için onların hangi koşullarda meydana geldiğini ve ne işe yaradığını öğrenmek gerekir. Karstik aşınım şekillerinden düden nasıl oluşur diye düşünenler, erime özelliği bulunan kayaçlarda olduğunu bilmelidir. Düden nerede görülür diyenler için bu doğal oluşumlar, dolin, polye ve obruk gibi karstik kayaçların çökmesi ile meydana gelen çukurluklarda olur. Peki düden neden oluşur?
Çukurluklarda biriken suyun, yeraltına boşaltılmasını sağladığını ilk kez duyanlar, düden nedir diye sorabilir. Karstik aşınım şekillerinden düden nasıl oluşur sorusunu yanıtlamak gerekirse bu delikler, yer üstündeki çukurlarda biriken suların meydana getirdiği basınç ile ortaya çıkar. Düden nerelerde görülür öğrenmek isteyenler için bunlara, yaygın olarak çukurluklarda ve kapalı havzalarda rastlanır. İşte düden neden oluşur ile ilgili ayrıntılar…
Düden Nedir?
Obruk, uvala, polye ve dolin gibi kalkerli arazilerde meydana gelen içi su dolu çukurlukların ve kapalı havzaların suyunu yeraltına aktaran deliklere düden denir. Bunlar, kireçtaşlarının zamanla erimesi sonucu kendiliğinden oluşur. Yer üstündeki sular ile yeraltındaki suları birbirine bağlayan kanallardır. Özellikle karstik bölgelerde ortaya çıkan bu kuyuların derinliği, birkaç metre ile birkaç yüz metre arasında değişir. Düdenlerin meydana gelmesi ise suyun yüzeye uyguladığı basınca bağlıdır. Bazı zamanlar akarsuların taşıdıkları malzemelerle tıkanan bu delikler, düden göllerini oluşturur. Türkiye'de oluşmuş olan düden göllerinden biri de Adana il sınırları içinde yer alan Kozan ilçesindeki Gezit Polye'sindedir. Bu çukurlukta, birden fazla düden gölü vardır.
Düden Ne İşe Yarar?
Kireçtaşının erimesiyle birlikte meydana gelen bu doğal kuyular, oldukça önemli bir göreve sahiptir. Deliklerin herhangi bir neden dolayı tıkanması sonucu, karstik ovalarda bulunan su dolu çukurluklar taşmaya başlar. Bu, çevre için zarar verici olduğundan dolayı istenmeyen bir durumdur. Buna en iyi örnek Isparta ilinde bulunan Kovada Gölü'dür. Buradaki sular, yüzeyde bulunan düdenler sayesinde yeraltına gönderilir. Öte yandan, Konya ve Isparta arasındaki Beyşehir Gölü'nün geçmişte düdenlerinin tıkanması sonucu su seviyesi yükselmeye başlamıştır. Bunun nedeni ise göle dökülen suların taşımış oldukları materyallerdir. Düdenin yaygın bilinen isimleri arasında, suyatan ve subatan bulunur. Ek olarak, düdenleri olan yer üstü suları boşaltıldığından dolayı yüzey akış hızı düşüktür.