Eşeyli Üreme Nedir? Bitkilerde Eşeyli Üreme Nasıl Gerçekleşir, Çeşitleri Nelerdir?
Eşeyli üreme ve eşeysiz üreme nedir, konuları biyoloji ve fen bilimleri alanındadır. Canlı bilimi olan biyolojide, canlıların yaşam fonksiyonları araştırılır. Yaşam süreci de üremeyle başlar. Dünyadaki tüm canlılar ise eşeyli ve eşeysiz olarak ürerler. Canlı türü olan bitkilerde, eşeyli üreme çeşitleri ve örnekleri bu üremenin; bitkilerde meydana gelen eşeysiz üreme çeşitleri de eşeysiz üremenin örneklerini oluştururlar. Canlıların genetik donanımı, eşeysiz üreme çeşitleri ve eşeysiz üreme çeşitlerinin hangi canlılarda oluşacağını belirler.
Eşeyli üreme ve eşeysiz üreme nedir, konusu biyolojinin temel konusudur. Canlıların iki şekilde ürediği dünyamızda eşeyli üreme ve eşeysiz üreme farklıdır. Eşeyli üreme ve eşeysiz üreme hem hayvanlarda hem bitkilerde gerçekleşir. Bitkilerdeki eşeyli üreme çeşitleri ve örnekleri de çiçekli bitkilerde görülür. Ayrıca bitkilerde meydana gelen eşeysiz üreme çeşitlerini bitkinin genetik yapısı belirler. Bunun yanında, bitkilerde eşeysiz üreme çeşitleri iki tanedir ve eşeysiz üreme hangi canlılarda görülür, sorusunun cevabını tek hücreliler olduğunu görürüz.
Eşeyli ve Eşeysiz Üreme Nedir?
Eşeysiz üreme, bitki hücresinin ya da hücrenin bir kısmının ana bitkiden ayrılmasıyla oluşur. Eşeyli üreme ise iki canlı organizma arasındaki genetik yapıların birleşmesiyle ve bu genetik yapıları yeni canlıya aktarmayla oluşur.
Eşeyli üremde iki ana süreç vardır. Kromozom sayısının yarıya indiği mayoz bölünme ve iki gametin birleşerek eski kromozom sayılarına ulaştığı döllenmedir. Eşeyli üreme çok karmaşık bir yapboz parçasıyken, eşeysiz üremde organizmanın sadece genlerini kopyalayarak yeni bir canlı ürer.
Eşeyli Ve Eşeysiz Üreme Çeşitleri Nelerdir?
Eşeysiz üreme çeşitleri:
İkiye bölünme: ana hücrenin basitçe ikiye bölünerek oluşan üremedir. Oluşan iki hücre de genetik olarak aynıdır.
Tomurcuklanma: bu üreme tek hücreli canlılarda ve çok hücreli canlılarda görülür. Ana hücrenin kendisinden küçük bir çıkıntı oluşturur.
Sporla üreme: çok hücreli canlıların yaşam döngüsünde spor üremelerine sporogonez denir.
Vejetatif üreme: bitkilerde herhangi bir tohum, mayoz, spor ya da döllenme olmadan oluşan üreme biçimidir.
Partegonez: Yumurta hücresinin döllenme olmadan yeni bir yaşam oluşturmasıdır.
Eşeyli üreme çeşitleri:
İzogami: Şekil ve yapı bakımından birbirine benzer aynı büyüklükteki gametlerin birleşmesiyle oluşan eşeyli üreme çeşididir.
Heterogami: Farklı özelliklerdeki dişi ve erkek gametlerle yapılan üreme şeklidir.
Konjugasyon: Kavuşma anlamındaki konjugasyon gamet oluşturmadan, yan yana gelen canlılar gen aktarımında bulunurlar.
Partenogenez: Arılar, çalı çekirgeleri, karıncalar gibi eklem bacaklı canlılarda görülen bu üremede, yumurta bazen döllenme olmaksızın gelişir ve yeni bir canlı meydana getirir.
Hermafroditizm: Canlılarda normal olarak üreme organlarından sadece birisi bulunur, bu da tek çeşit gamet oluşumuna yol açar.
Bitkilerde Eşeyli Ve Eşeysiz Üreme Çeşitleri Nelerdir?
Bitkilerde hem eşeyli hem de eşeysiz üreme görülür. Eşeyli ve eşeysiz üreme durumunu bitkinin genetik yapısı belirler. Eşeysiz üreme, sporla ya da vegetatif olmak üzere ikiye ayrılır.
Vegetatif üreme: Hücre bölünmesiyle ya da ana gövdenden ayrılan parçaların bağımsız büyümesiyle olur.
Sporla üreme: Döllenme özelliği olmayan tek hücreli canlılarda, başka bir hücreyle birleşmeden meydana gelen üremedir.
Eşeyli üreme çeşitleri: bitkilerde türü, yapısı ve yaşından dolayı üremeyi etkilerken, bitkilerin ve çiçeklerin rolü ve yaşama biçimi de faklı olmaktadır. Bunlar da üreme çeşitlerini belirlemektedir. Çiçekli bitkilerde döllenmede tohumun oluşumunu sağlayan üreme çeşidine eşeyli üreme denir. Bitkilerde eşeyli üreme dörde ayrılmaktadır. Bunlar:
İzogami: Şekil ve yapı bakımından birbirine benzer aynı büyüklükteki gametlerin birleşmesiyle oluşan eşeyli üreme çeşididir.
Heterogami: Farklı özelliklerdeki dişi ve erkek gametlerle yapılan üreme şeklidir.
Konjugasyon: Kavuşma anlamındaki konjugasyon gamet oluşturmadan, yan yana gelen canlıların gen aktarımında bulunmasdır.
Partenogenez: Arılar, çalı çekirgeleri, karıncalar gibi eklem bacaklı canlılarda görülen bu üremede, yumurta bazen döllenme olmaksızın gelişir ve yeni bir canlı meydana getirir.
