Fiil Ehliyeti Nedir? Hukukta Hak ve Fiil Ehliyeti Nasıl Kazanılır, Ne Zaman Başlar?

Fiil ehliyeti, en basit hali ile kişinin haklarından yararlanması ve davranışlarından sorumlu olması anlamına gelir. Ancak bu haklardan yararlanabilmek ve sorumlu tutulabilmek için bazı şartlar bulunur. Bunlara fiil ehliyeti şartları adı verilir. Bir çok kişi "Fiil ehliyeti ve hak ehliyeti nedir, hak ve fiil ehliyeti nasıl kazanılır ve şartları nelerdir?"gibi sorularının yanıtını merk eder ve öğrenmek için internet üzerinden bu soruları araştırır.

Fiil Ehliyeti Nedir?

Fiil ehliyeti, kişinin hukuki haklardan yararlanması ve hukuka aykırı davranışlarından sorumlu tutulması anlamına gelmektedir. Fiil ehliyeti, Türk Medeni Kanunu'nun 9. ve 16. Maddeleri tarafından düzenlenmiştir. Bu ehliyete sahip olmanın şartları bu kanunun maddelerince açık bir şekilde düzenlenmiştir.

Fiil ehliyeti, kişinin başka bir bireyin iznine gerek olmadan kendi kendine hak edinebilmesini ve borç altına gireceği hukuki işlemleri yapmasına yardımcı olur. Fiil ehliyeti kendi içerisinde tam ehliyet, sınırlı ehliyet, sınırlı ehliyetsizlik ve tam ehliyetsizlik olmaz üzere dörde ayrılır.

• Tam Ehliyet: Fiil ehliyeti için aranan şartların tümüne sahip olan kişilerdir. Bu kişiler, hukuki borç ve sorumlulukları altına girebilir. Yaptıkları tüm hukuki işlemler geçerlidir ve cezai sorumlulukları bulunur.

• Tam Ehliyetsizler: Fiil ehliyeti bukunmayan kişilerdir. Bu kişilerin cezai sorumlulukları bulunmaz.

• Sınırlı Ehliyetliler: Ergin ve ayırt etme gücüne sahiptirler. Ancak bazı durumlarda ehliyetleri sınırlı hale gelir. Örnek olarak evli eşler ve yasal danışman atanmış kişiler verilebilir. Cezai sorumlulukları bulunur.

• Sınırlı Ehliyetsizler: Ayırt etme gücüne sahip çocuklar ve kısıtlılar sınırlı ehliyetsizler grubundadır. Cezai sorumlulukları olaylara göre değişkenlik gösterebilir.

Hak Ehliyeti Nedir?

Hak ehliyeti, tam ve sağ olarak doğmuş her bireye verilmektedir. Hak ehliyetine sahip olan herkesi hukuk düzeni içerisinde hak ve borçlara ehil olmada eşittir. Yani her insan ırk, dil, renk gibi farklılıklar fark etmeksizin hak ehliyetine sahiptir. Hak ehliyetinin tek şartı tam ve sağ olarak doğmuş olmaktır.

Fiil Ehliyeti Şartları Neler?

Fiil ehliyetine sahip olmak için bazı şartlar bulunur ve bu şartların hepsinin aynı anda bireyde bulunması gereklidir. Bu şartlardan herhangi birinin ya da tümünün eksik olması durumunda kişi tam ehliyet kazanamaz. Fiil ehliyetinin şartları şu şekildedir:

• Ayırt etme yetisine sahip olma: Ayırt etmenin tanımı şu şekildedir: "Yaşının küçüklüğü nedeniyle veya akıl hastalığı, akıl zayıflığı, sarhoşluk vb. sebeplerden akla uygun şekilde davranma yeteneğinden yoksun olmayan herkes kanuna göre ayırt etme gücüne sahiptir."

Kanunda da bahsedildiği gibi ayırt etme gücünün varlığından bahsedebilmek için kişi, yapmış olduğu eylem ve işlemlerinin nedenini, sonucunu kavrayabilecek bilince sahip olmalıdır. Aynı zamanda iyiyi, kötüyü, zararlı ve yararlıyı birbirinden ayırt edecek akla sahip olmalıdır.

• Ergin olma: Erginlik 3 farklı şekilde elde edilir. Birincisi 18 yaşını doldurmuş olmak. İkincisi evlenmiş olmak (17 yaşına girmiş birey hakim kararı ile evlenebilir.). Üçüncüsü ergin kılınmadır. Ergin kılınma, 15 yaşını dolduran bireyler, kendi isteği ve velisinin rızası ile mahkeme tarafından ergin kılınabilir.

• Kısıtlı olmama: Kısıtlılık halleri 4 adettır. Bunlar şu şekildedir:

1. Akıl hastalığı ve zayıflığı: Kanunda "Akıl hastalığı ve zayıflığı nedeniyle işlerini yapamayan veya korunması, bakımı için kendisine yardım gereken bireyler ve başkalarının güvenliğini tehlikeye atan erginler kısıtlanır." şeklinde açıklanmıştır.

2. Savurganlık, alkol ve uyuşturucu bağımlılığı, kötü yaşama tarzı ve yönetim: Kanunda " Savurganlığı, alkol ya da uyuşturucu bağımlılığı bulunması, kötü yaşama tarzı veya mal varlığını kötü yönetiyor olması nedeniyle kendisini veya ailesini darlık ve yoksulluğa düşürme tehlikesine yol açan bireyler bu nedenlerle devamlı olarak korunmaya ve bakıma muhtaç olan veya başkalarının güvenliğini tehdit eden erginler kısıtlanır." şeklinde açıklanmıştır.

3. Özgürlüğü bağlayıcı ceza: Kanunda "Bir yıl/ daha uzun süreli özgürlüğü bağlayıcı cezaya mahkum olan erginler kısıtlanır." şeklinde açıklanır.

4. İstek üzerine: Kanunda "Yaşlılığı, deneyimsizliği ya da ağır hastalıklar nedeniyle işlerini gerektiği gibi yönetemediği ispat edilen her erginin kısıtlanması istenebilir." şeklinde açıklanmıştır.