Grotesk Nedir? Tiyatro Terimi Olarak Grotesk Ne Demek, Örnekleri Neler?
Birçok insanın sanat alanında ilgi duyduğu başlıklar farklıdır. Sahne sanatlarından en çok bilinen ve sevilen tiyatroda grotesk kavramını birçok insan duymuş ve grotesk nedir diye araştırmıştır. Tiyatro terimi olarak grotesk ne demek ve örnekleri nelerdir diye araştıranlar, bu terimi öğrenmek ve anlamak isterler. Bizler de bu yazımızda sizler için grotesk nedir sorusuna geniş hatlarıyla cevaplar bulduk.
İtalyanca mağara anlamına gelen grotesk birçok insanın duyduğu ve hakkında fazlaca soru olan bir terimdir. Bu soruların en başında grotesk nedir gelmektedir. Karikatürleştirme olarak da bilinen bu kavram tiyatro terimi olarak grotesk ne demek şeklinde araştırılmakta ve örnekleri nelerdir merak edilmektedir. Bu abartılı ve gülünç tarz birçok alanda kullanılmasıyla iyice merak konusu olmuş, ilgililerinin hakkında fazlaca soru sorduğu başlıklardan biri olmuştur. Peki grotesk nedir? Tiyatro terimi olarak grotesk ne demek, örnekleri nelerdir?
Grotesk Nedir?
Grotesk, varlıkların absürt özelliklerle yeniden tasviri ile dünyaya ait olmayan bir olgu haline getirilme sanatıdır. Grotesk sanatının bir başka uygulaması, dünyaya ait olan canlıların her bir özelliğinin harmanlanması şeklindedir. Birçok dilde farklı anlamlarıyla kullanılan bu terim, genel olarak gizli, saklı, ürpertici gibi anlamlara gelmektedir. Kelimenin kökeni İtalyancadır ve mağara, dehliz gibi anlamlara gelmektedir. Komik olanın bir çeşidi olarak da anılan grotesk, aynı zamanda mimari bir terim olarak da kullanılır. Eskiçağ Roma dönemi mimarisinde yapılan insan, hayvan ve çiçek figürlerinin komik bir tarzda birleştirilerek abartılı süsleme tarzı elde edilmesini sağlayan bir süsleme tarzı olarak da geçmektedir. Bir tiyatro terimi de olan grotesk, kaba gülünçlüklerde ve tuhaf, olmayacak şakalaşmalardan yararlanan, bağdaşmaz durumları, karşıt görüntüleri insanların beklemeyeceği bir şaşırtıcılıkta birleştiren, temelde ciddi ama görünüşte gülünç ve abartılı olan güldürü tarzıdır. Avrupa'da ve özellikle de edebiyat alanında alışılmadık çağrışımlar yapılarak kullanılan bu sanatsal yöntem, nesne ve olayların beklenmedik, fantastik ya da şaşırtıcı bölümleri yoluyla, gerçek dünyadaki ölçek, biçim ve ilişkilerden bilerek kaçmayı getiren şekliyle bilinmektedir.
Tiyatro Terimi Olarak Grotesk Ne Demektir?
Grotesk sözcüğü ilk kez Rönesans'ta en genel anlamıyla insan, hayvan, bitki ve mimari unsurların iç içe geçtiği süslemelere karşılık kullanılmıştır. Dramatik sanatlarda satir oyunları ve mevsimlik ritüel kutlamalarının, biçim ve normlarının tamamı ile değiştiği ve ihlal edildiği yanlarıyla ortaya çıkmıştır. Tragedya, komedya ve epik gibi dramatik türlerde de kullanılmasıyla bu türlerde alışılagelmiş akışı bozan, yeni ve ara türler oluşmasına neden olan bir teknik olarak kullanılmıştır. Bu nedenle de sıklıkla trajikomedi, burlesk, karikatür gibi türlerle karıştırılmıştır. Grotesk tiyatroda seyirci yabancılaştırılarak tuhaf ve şaşırtıcı biçimlerle karşıt görüntüler birleştirilir. Böylelikle seyirci güldürmeye yöneltilir ve ussal dizgeye karşı çıkarak, ussal bir sonucu getiren, temelde ciddi, ama görünüşte gülünç ve abartılı olan biçim olarak bilinir. Grotesk biçimi öncelikle 19. yüzyıl farsında en başta dışavurumcu tiyatroda özel bir anlatım aracı olarak önem kazanmıştır. Romantik bireyin toplum düzeniyle uzlaşamadığı romantik tiyatrolarda görülmeye başlanmış ve İtalya Grotesk tiyatrosunda başlı başına işlenen bir biçim olmuştur. Saçma tiyatrosunda da anlamlı bir biçimde kullanılan grotesk paradokslar kuramının özünü oluşturmuştur. Yirminci yüzyılın başlarında, İtalya'da Birinci Dünya Savaşı'nın yarattığı karamsarlıktan, ana paracı düzenden ve sanayileşmenin kentsoylu yaşamında yol açtığı yabancılaşmadan kaynaklanan gerçekliğin çokluğu ile düzenin iki yüzlülüğünü vurgulayan kara gülmece niteliğindeki oyunların tümüne de grotesk oyun adı verilmiştir.
Grotesk Tiyatro Örnekleri Nelerdir?
Grotesk, tiyatro dalında kendini kara komedi ve absürt tiyatro gibi iki başlıkta göstermektedir. Grotesk tiyatroda kuraldışı ve uyumsuz bir tiyatro şeklinde anılmaktadır. Bu tiyatronun en önemli parçaları makyaj ve maskelerdir. Sahnede sürreal kahramanlar yaratarak sürreal konular canlandırılır.
Mikhail Bakhtin, Luigi Chiarelli, Luigi Pirandello ve Friedrich Dürrenmatt gibi yazar ve düşünürler grotesk tiyatronun önde gelen yazarlarından olmuşlardır. Ülkemiz yazarlarından Ferhan Şensoy, Haldun Taner, Aziz Nesin, Melih Cevdet Anday ve Oktay Rıfat da bu tarzda eserler vermiştir. Ayrıca grotesk, Shakespeare, Büchner, Goethe, Wedekind, Pirandello, Brecht, Jarry, Beckett ve Ionesco gibi tiyatro tarihinin önemli yazarları tarafından da etkili bir biçimde kullanılmıştır.
*Samuel Beckett/ Godot'yu Beklerken
*Luigi Chiarelli/The Mask and The Face (Maske ve Yüz)
*Fernando Arrabal/ Asur'un Mimarı ve İmparatoru
