Halk Edebiyatı Özellikleri – Aşık Tarzı, Dini Tasavvufi ve Anonim Halk Şiirinin Genel Özellikleri Neler?

Türk Halk Edebiyatı kültürü İslamiyet öncesi zamandan bugüne kadar gelen birçok edebi türe sahip olmuştur. Halk edebiyatı özellikleri arasında musikinin çok önemli bir yeri bulunmaktadır. Şairler şiirlerini bir yere yazmaktan ziyade daha çok sözlü olarak saz eşliğinde dile getirmeyi sevmişlerdir. Bu sebeple yüzyıllar öncesinde şairlerin söylemiş olduğu şiirler bugüne dek varlığını sözlü olarak devam ettirmiştir. Halk şiirinin genel özellikleri nelerdir ve çok daha fazlası aşağıda yer almaktadır.

Halk edebiyatı, halk kültüründen ortaya çıkmış ve kapsamı fazlasıyla geniş olan bir edebiyat geleneği olarak bilinmektedir. Bu sebeple "Halk şiirinin genel özellikleri nelerdir?" sorusunun yanıtını kısa bir şekilde vermek mümkün değildir. Halk edebiyatının kökeni İslamiyet öncesine kadar uzandığı için edebiyatımızdaki en eski ve milli gelenek olması açısından ayrıca önemli hale gelmektedir. Halk edebiyatı özellikleri, anonim halk edebiyatı özellikleri, aşık tarzı halk edebiyatı özellikleri aşağıda yer almaktadır.

Halk Edebiyatı Özellikleri

Türk halk edebiyatının gelenekleri tarafından meydana gelmiş ve kapsamı geniş olan bir edebiyat geleneği olarak bilinen halk edebiyatı özellikleri, halk şiirinin genel özellikleri nelerdir listesi şu şekilde sıralanmaktadır;

Şiirler, genellikle saz eşliğinde söylenmektedir. Doğaçlama olarak şiir söyleyen âşıklar, şiirleri için hazırlık yapmazlar. Bu nedenle şiirlerinde derin bir anlam görülmemektedir.
Nazım biçimi olarak dörtlük kullanılmaktadır.
Aruzla şiir yazanlar olmasıyla beraber sıklıkla tercih edilen asıl ölçü hece ölçüsüdür. En çok yedili, sekizli, on birli kalıplar kullanılmıştır.
Şiirler, halk arasında kullanılan konuşma diliyle söylenmektedir.
Şiirler hazırlıksız söylendiği için çoğunlukla yarım kafiye ve redif kullanılmıştır.
İslam'dan önceki Türk edebiyatı geleneğini devam ettiren sözlü bir edebiyattır.
Şiirler, "saz şairi" veya "âşık" denen şairlerce,"bağlama' ismi verilen bir sazla söylenmektedir.
Nazım şekli olarak mani, koşma, varsağı, semai, destan vs. kullanılmaktadır.
Halk edebiyatı ürünleri yazılı olmamaktadır. Müzik eşliğinde sözlü olarak söylenmektedir.
Halk edebiyatında şiir, egemen bir türdür.
Şiirlerde başlık yoktur fakat biçimle adlandırılır.
Halk edebiyatı gözleme dayalıdır. Benzetmeler, somut kavramlardan desteklenerek yapılmaktadır. Söyledikleri çoğu şey gerçek yaşamdan alınmadır, bu nedenle şiirlerde somutluk vardır.
Tema olarak aşk, ölüm, ayrılık, hasret, doğa sevgisi, kahramanlık, zamandan tasarruf edilmiştir.
Halk şairlerinin yaşam hikâyeleri ve şiirleri cönk ismi verilen eserlerde bir araya gelmişlerdir.

Aşık Tarzı, Dini Tasavvufi ve Anonim Halk Şiirinin Genel Özellikleri Neler?

Türklerin İslamiyet'i kabul etmesinden sonra aşık adı verilen saz şairlerinin İslamiyet'in kabulünden önceki şiir geleneğinin bir devamı şeklinde oluşturdukları yeni şiir anlayışına "Aşık Tarzı Halk Şiiri" denmektedir. Anonim halk edebiyatı özellikleri¸ aşık tarzı halk edebiyatı özellikleri şu şekildedir;

İslamiyet öncesi "Ozan, kam, baksı, şaman" ismiyle anılan şairler, bu edebiyat geleneğinde "Aşık" adını almışlardır.
Bu edebiyat geleneği, tam anlamıyla 16.yüzyılda biçimlenmeye başlamıştır.
Aşıkların yetişmesi tam olarak usta-çırak ilişkisi şeklinde olmuştur.
Aşıklar şiirlerini "Cönk" adını verdikleri defterlerde toplamışlardır.
Aşık tarzı halk şiirlerinden içten ve samimi bir anlatım vardır. Şiirlerin dili sadedir.
Hecenin 8'li ve 11'li kalıpları aşık tarzı halk şiirinde kullanılmıştır.
Nazım birimi dörtlüktür.
Aşıklar son dörtlükte kendi mahlaslarına yer vermiştir.
Bu geleneğin şairleri şunlardır: Kayıkçı Kul Mustafa, Aşık Ömer, Kuloğlu, Ruhsati, Seyrani, Bayburtlu Zihni, Dertli, Aşık Veysel, Ercişli Emrah, Gevheri.

"Dini-Tasavvufi Halk Edebiyatı" dini yönü ağır basan ve genellikle de tasavvufi düşünce sahibi şairlerin oluşturduğu bir gelenek olarak bilinmektedir. Türklerin İslamiyet'i kabul etmesinden sonra 12.yüzyılda Ahmet Yesevi ile beraber Türkistan'da "Dini-Tasavvufi Halk Edebiyatı"nın başladığı kabul edilmektedir. Anadolu'da bu geleneğin yaygınlaşmasında Yunus Emre, Hacı Bektaş Veli gibi isimler önemli katkılar sağlamıştır.

Bu edebiyat çerçevesinde verilen eserlerde dini ve tasavvufi konular işlenmiştir.
Bu şiir geleneğinde öncelikli olan konu dini düşüncenin, tasavvufun yayılması olduğundan sanat ikinci plandadır.
Halka hitap ettiğinden dili son derece sadedir.
Şiirler belirli bir ezgiyle söylenmiştir.
Ağırlıklı olarak hece ölçüsü kullanılmıştır.
Şiirlerde ağırlıklı olarak işlenen aşk, ilahi aşktır.
Bu geleneğin şiir türleri ilahi; nefes, devriye, nutuk ve şathiyedir.

Anonim halk edebiyatı özellikleri ise şunlardır;

Kimin söylediği unutularak zamanla anonim hale dönüşmüş ürünlerdir.
Halk arasında yaşamına devam ettiğinden son derece sade ve anlaşılır bir dili vardır.
Ürünler yayıldığı bölgenin dil özelliklerini taşımaktadır.
Şiirlerde nazım birimi olarak dörtlükler tercih edilmiştir.
Şiirlerde hece ölçüsü kullanılmıştır.
Bu gelenekteki şiirler saz eşliğinde okunmuştur.