İstiklal Mahkemeleri Ne Zaman Kuruldu? İlk İstiklal Mahkemeleri’nin Kuruluş Tarihi ve Amacı Ne, Kaç Kez Kuruldu?

İstiklal Mahkemeleri ne zaman kuruldu ve İstiklal Mahkemeleri kaç yılında kuruldu, özellikle Mondros Mütarekesi sonrası süreçle ilgili bir konudur. Osmanlı Devleti'ni parçalamaya çalışan güçler bu kargaşadan yararlanarak çeşitli yerlerde isyanlar çıkarıyordu. Düzeni sağlamak için bir otorite gerekti. İstiklal Mahkemeleri kuruluş tarihi de bu döneme denk gelmektedir. İstiklal Mahkemelerinin kuruluş amacı nedir, bu noktada bize bilgi sağlarken İstiklal Mahkemeleri kaç kez kuruldu öğrenebiliriz.

İstiklal Mahkemeleri Ne Zaman Kuruldu

İstiklâl mahkemelerini ortaya çıkaran başlıca neden, Mondros Mütarekesi'nden (30 Ekim 1918) sonra ülkenin büyük otorite boşluğuna düşmesidir. Osmanlı Devleti'ni parçalamaya çalışan güçler bu kargaşadan yararlanarak çeşitli yerlerde isyanlar çıkarmaktaydı. Ayrıca yıllardır savaşmaktan bıkan bazı askerler de birliklerini terk ederek bu isyanlara katılmış ya da çeteler oluşturarak yağmacılık ve soygun faaliyetlerine girişiyorlardı. Bu nedenle ülke tam bir kaos ortamına sürüklenmişti. İstanbul'un resmen işgalinden sonra (16 Mart 1920), Ankara'da ülkenin kurtuluşu için Büyük Millet Meclisi hükümeti çalışmalara başlamıştı.

İlk olarak ülke içinde otoriteyi eline alarak güvenliği sağlamak için 29 Nisan 1920 tarihinde Hıyânet-i Vataniyye Kanunu'nu kabul etti. On dört maddeden oluşan bu kanun, Büyük Millet Meclisi'nin meşruiyetine karşı her türlü sözlü, yazılı olarak halkı isyana teşvik etmeyi vatana ihanet saymış, bu suçları işleyenlerin idamla cezalandırılmalarını öngörmüştü. Hıyânet-i Vataniyye Kanunu'nda beklenen sonuç alınamadı. Bu nedenle daha hızlı çalışan ve çabuk karar vererek pratik çözümler üretip hemen uygulayan mahkemelerin kurulmasına karar verildi. Sonucunda ve 11 Eylül 1920 Firârîler Hakkında Kanun kabul edildi. TBMM) kendi içinden seçtiği milletvekillerinden kurulu mahkemelere olağanüstü yetkiler vermesi sonucu 11 Eylül 1920'de kuruldu.

İstiklal Mahkemeleri Amacı Nedir?

İstiklal Mahkemelerinin kuruluş amacı pek çok neden içermektedir. Ülkenin içinde bulunduğu otorite boşluğuna son vermek ve suçluların cezalandırılması için kurulan bu mahkemeler halkın düzenini bozacak her türlü suça karşı önlem almıştır. Bu suçlar: savaş zamanında asker kaçakları, casus, bozguncu, düşmanla iş birliği yapan, vatan ihanet, Cumhuriyet'e karşı girişilen isyan, Cumhuriyet'in bölünmezliği, ülke ve ulusun bütünlüğüne karşı girişilen her çeşit engelleyici tepki, suikast, yayın yoluyla Türk Devrimi'ne karşı halkı tahrik, dini siyasete alet etmek vb. suçları kapsamaktadır. Bu suçların cezalandırılmasıyla kurulan İstiklal Mahkemeleri, amacını gerçekleştirdikten sonra kaldırılmıştır.

İstiklal Mahkemeleri Kaç Kez Kuruldu?

İstiklal mahkemeleri dönemin şartlarına göre çeşitli nedenlerden faklı zamanlarda kurulmuştur. Üç farklı dönemde, farklı suçlar için kurulmuş İstiklal Mahkemeleri kurulduğu bölgede düzen ve otoriteyi sağlamak için dönemin şartlarına göre kesin ve net çözümler üretmiştir. Dönemin şartlarına göre kurulan İstiklal Mahkemeleri:

Birinci dönem: 18 Eylül 1920 ile 17 Şubat 1921 tarihleri arasında görev yapan mahkemedir. Özellikleri bakamından bu dönemde kurulan İstiklal mahkemeleri asker kaçakları, casus, bozguncu, düşmanla iş birliği yapan, vatan ihanetine giren suçları kapsamaktadır.

İkinci dönem: 30 Temmuz 1921 tarihi ile 1923 Ekim ayı arasında çalışan İstiklal Mahkemeleri'dir. Özellikleri bakamından bu dönemde kurulan İstiklal mahkemeleri ise Cumhuriyet'e karşı girişilen isyan, Cumhuriyet'in bölünmezliği, ülke ve ulusun bütünlüğüne karşı girişilen her çeşit engelleyici tepki, suikast, yayın yoluyla Türk Devrimi'ne karşı halkı tahrik, dini siyasete alet etmek vb. suçları kapsamaktadır.

Cumhuriyet Dönemi'nde kurulan İstiklal Mahkemeleri: 1923 ile 1927 yılları asında çalışan, isyanlarda ve olağanüstü hallerde kurulmuştur. 6 Nisan 1925 tarihinde Diyarbakır'da Şeyh Sait İsyanı sonrasında Şark İstiklal Mahkemeleri kuruldu. Yine bu dönemde kurulan İstiklal Mahkemeleri de ikinci dönem İstiklal Mahkemeleri ile aynı amaçlarla kurulmuştur.