Otizm Çeşitleri ve Belirtileri - Kaç Çeşit Otizm Var, Farkları Neler?
Otizmin farklı görünümleri olup olmadığı, kaç çeşit otizm var, farkları neler sorularının sayesinde cevaplanabilir. Otizm yalnızca tek bir tanıya indirgenemeyecek kadar geniş ve kişiden kişiye değişen bir yapıya sahiptir. Bu farklılıklar hem belirtilerin şiddetinde hem de bireyin çevresiyle kurduğu ilişkilerde kendini gösterir. Dolayısıyla otizm çeşitleri ve belirtileri ile ilgili konuşurken sadece “var” ya da “yok” demek yeterli olmaz; ne şekilde ortaya çıktığına da dikkat etmek gerekir.
Yeni tanı almış bireylerde veya yakınlarında sıkça dile getirilen bir başka merak konusu da otizm çeşitleriyle belirtiler arasındaki ilişkilerdir. Kaç çeşit otizm var, farkları neler soruları otizmin aslında sabit değil, oldukça değişken bir spektrum olduğunu anlamak açısından önemlidir. Çünkü otizm tanısı almış iki kişi aynı başlık altında değerlendiriliyor olsa da yaşadıkları deneyimler birbirinden oldukça farklı olabilir. Otizm çeşitleri ve farklarını anlamak, doğru destek yaklaşımlarını seçmek için kritik bir adımdır.
Otizm Çeşitleri Nelerdir?
Otizm günümüzde genel olarak "Otizm Spektrum Bozukluğu" başlığı altında sınıflanır. Ancak geçmişte bu durum farklı alt gruplar halinde tanımlanıyordu. Hâlâ birçok kaynakta açıklayıcı olması açısından bu ayrımlar kullanılmaktadır. En bilinen otizm türleri şunlardır: klasik otizm (erken başlayan ve belirgin iletişim zorluklarıyla seyreden durumlar), Asperger sendromu (dil gelişimi korunmuş ama sosyal iletişimde zorlanmalar görülen tablo), atipik otizm (belirtilerin tam tanı ölçütlerini karşılamadığı daha hafif formlar), Rett sendromu (genetik ve çoğunlukla kız çocuklarında görülen gerileyici bir durum) ve çocukluk dezintegratif bozukluğu (erken gelişim sonrası yeti kaybının görüldüğü nadir bir durum).
Güncel tıbbi sistemlerde, yani DSM-5 sınıflamasında, bu ayrımlar yerine artık bireyin desteğe ne düzeyde ihtiyaç duyduğuna göre "düzey 1, düzey 2, düzey 3" gibi tanımlamalar kullanılıyor. Bu yaklaşım, tanıyı bireye daha esnek ve kişisel bir biçimde uyarlamayı hedefliyor.
Otizm Belirtileri Nelerdir?
Otizm belirtileri genel olarak iki ana gruba ayrılır: sosyal iletişimde zorlanmalar ve sınırlı/tekrarlayıcı davranışlar. Ancak bu belirtilerin her bireyde aynı şekilde görülmesi beklenmez. Bazı çocuklar hiç konuşmazken bazıları oldukça gelişmiş bir dil yapısıyla ama tek taraflı bir iletişimle dikkat çeker. Ortak özellikler arasında göz temasının azlığı, sosyal etkileşimde çekingenlik ya da ilgisizlik, belirli düzene bağlılık ve tekrarlayan hareketler yer alabilir. Ayrıca bazı bireylerde ses, ışık, dokunma gibi uyaranlara karşı aşırı hassasiyet ya da tam tersi duyarsızlık görülebilir.
Belirtiler genellikle 12–24 ay arasında fark edilir hale gelir. Ancak özellikle hafif düzeyde olan vakalarda tanı daha geç yaşlarda konabilir. Erken fark edilen belirtiler arasında isme tepki vermeme, taklit davranışlarının sınırlı olması ve yaşıtlarıyla oyun kuramama sayılabilir. Bu belirtilerin varlığı mutlaka bir gelişim uzmanı tarafından değerlendirilmelidir; çünkü erken müdahale, çocuğun ilerleyen dönemlerde daha bağımsız bir yaşam sürebilmesi için büyük fark yaratabilir.
