Potansiyometre nedir? Potansiyometre bağlantısı nasıl yapılır, çeşitleri nelerdir?

Potansiyometre, kendi üzerinde bir ayar düğmesi bulunan ve bu ayar düğmesinin döndürülmesi yoluyla direnç değeri değiştirilebilen bir direnç türüdür. Potansiyometre aslen dirençlerin bir türü olduğundan, temel görevi üzerinde kullanıldığı elektronik devrenin gerilim ve akım bakımından kontrolünü sağlamaktır. Dirençlerin diğer türlerinden farkı, direnç değeri bakımından ayarlanabilir bir özelliğe sahip olmasıdır. Bu yapısı sayesinde, çeşitli elektronik devreler üzerinde elektrik enerjisinin akımını ve gerilimini ayarlamak istenen durumlarda kullanılır. Potansiyometreler üzerinde üç adet ayağı bulunur. Üzerinde bulunan ayar düğmesi fiziksel müdahale ile hareket ettirilerek, ortada bulunan uç ile diğer iki uç arasındaki direnç değeri değiştirilebilir.

Potansiyometrenin iki dış ucu arasında yer alan rezistans, sabit değere sahip bir dirençtir. Bu direnç, potansiyometrenin en yüksek direncidir. Potansiyometrenin ayar düğmesi hareket ettirildiğinde dahi bu direncin değeri değişmez. Orta uç ile diğer iki uç arasında bulunan direnç değeri, ayar düğmesinin hareket ettirilmesi yoluyla, potansiyometrenin direnç değeri sıfır ohm ile bu sabit direncin sahip olduğu en yüksek direnç değeri arasında değişikliğe uğrar. Potansiyometrelerin imalatında grafit, dirençli tel, karbon ve plastik gibi malzemeler kullanılmaktadır.

POTANSİYOMETRE ÇEŞİTLERİ

Potansiyometrelerin kendi içinde farklı çeşitleri bulunur. Potansiyometrelerin yapısına göre temelde iki farklı çeşidi vardır:

1. Dönüşlü (logaritmik) potansiyometre: Dönüşlü potansiyometrelerin üzerinde bulunan ayar düğmesi döndürülmek suretiyle hareket ettirilir.
2. Çizgisel (lineer) potansiyometre: Bu türden potansiyometrelerde, kontrol düğmesi çizgisel bir yapıya sahiptir. Potansiyometre üzerinde bulunan ayar düğmesi çizgisel bir hat üzerinde kaydırma benzeri hareketle ayarlanabilmektedir.

Potansiyometreler, yapısının dışında ayrıca nasıl bir kullanım amacına hizmet edeceğine göre de farklı türlere ayrılır:

1. Anahtarlamalı türden potansiyometre: Direnç düzeyi belirli bir seviyeye geldiğinde kapalı konuma geçebilen potansiyometrelerdir. Tekrar direnç düzeyi belirli bir seviyeye getirildiğinde yeniden çalışmaya başlarlar. Bu nedenle, devre üzerinde bir tür anahtarlama görevi görür.
2. Stereo potansiyometre: Bu tür potansiyometreler, diğerlerinin aksine üç adet değil, altı adet ayağa sahip olurlar. Stereo potansiyometreler diğerlerine kıyasla daha hassas direnç ayarı yapmaya imkân verirler. Ses sistemlerinde kullanımı yaygın olan bir potansiyometre türüdür.
3. Trimmer potansiyometre: Diğer ismiyle trimpot olarak da anılan bu tür potansiyometreler, bir kez ayarlandıktan sonra bir daha ayar yapmaya ihtiyaç duymayan potansiyometre çeşididir.
4. Kızaklı potansiyometre: Direnç üzerinde çizgisel olarak kaydırılarak ayarlanan bu türden potansiyometreler, radyo devrelerinde çok sık kullanılmaktadır.
5. Vidalı potansiyometre: Bu türden potansiyometreler, sonsuz dönüşlü bir vida yardımıyla, ortaya çıkan direnci taramaya yarayan dirençlerdir. Hassas ayarlamaya imkân veren bir türdür.

POTANSİYOMETRE BAĞLANTISI NASIL YAPILIR?

Potansiyometrelerin bağlantısı iki farklı şekilde yapılabilir:

1. Potansiyometrenin ortada bulunan ayağı, kontrol edilmek istenen noktaya sabitlenir. Diğer iki ayağı ise iki farklı noktaya bağlanır. Bu şekilde bağlanan bir potansiyometre kullanılarak, yanlardaki iki farklı noktanın direnç düzeyi kontrol altına alınabilir.
2. Potansiyometrenin yanda bulunan ayaklarından biri ortada bulunan ayağı ile birleştirilerek sabitlenir. Bu bağlantı sayesinde, iki ayaklı ayarlama imkânı sağlayan bir direnç kullanımı sağlanır.

POTANSİYOMETRE NE İŞE YARAR?

Potansiyometreler, birçok farklı amaçla işlev görürler:

• Elektronik devreler üzerinde akımı ölçmek ve kontrol etmek amacıyla kullanılabilirler.
• Elektronik devrelerde bulunan elektrik enerjisinin voltaj değerlerinin kontrol altında tutulması amacıyla kullanılabilirler.
• Çeşitli amaçlarla, konum algılama sensörü olarak da potansiyometreler kullanılabilir.

Teknik olarak bu işlevlerle kullanılan potansiyometrelerin kullanım biçimlerinin günlük yaşamda pratik olarak tekabül ettiği alanlardan bazıları şunlardır:

• Elektrikle çalışan ocakların devrelerinde, elektrik enerjisinden elde edilen sıcaklığın düzeyini ayarlamak için kullanılır.
• Ses sistemlerinde ses düzeyinin kontrolünde kullanılır.
• Güç kaynakları üzerinde, akımın ve gerilimin ayarlanması amacıyla kullanılır.
• Sensör kullanan birçok farklı devrede, sensörlerin hassasiyet düzeyini ayarlamak için kullanılır.
• Lambaların parlaklığını ve ışık düzeyini ayarlamaya yarayan dimmer devrelerinde kullanılır.