Pragmatizm nedir, temsilcileri kimlerdir? Pragmatizm felsefe akımı özellikleri ve örnekleri
Felsefenin tarihi Antik Yunan’a dayanır ve “bilgi arayışı”, “hakikat arayışı” anlamlarına gelir. Kendimizi ve içinde yaşadığımız dünyayı anlama açısından felsefeye ihtiyaç duyarız. Bilgi, güzellik, varoluş, ahlak, mutluluk, haz gibi kavramlarla ilgilenen felsefenin zaman içerisinde filozofların ortaya koyduğu birçok akımı oluşmuştur. Bu akımlardan biri de pragmatizmdir. Pragmatizm nedir, pragmatizm akımının temsilcileri ve örnekleri...
Felsefe, insanın varoluşuyla ilgili tüm bilgilerin incelenmesi ve tüm boyutlarıyla derinlemesine düşünülmesi faaliyetidir. İnsanın dünyaya neden geldiği, dünyanım, insanın anlamının ve amacının ne olduğu gibi fikirlerin incelenmesini kapsar. Bu inceleme ve düşünceler bütünü çeşitli akımlar oluşmasına neden olmuştur. Günümüzde en çok ilgi çeken ve merak edilen felsefi akımlardan biri olan pragmatizmle ilgili bilgileri sizler için bu yazımızda inceledik. Pragmatizm nedir, temsilcileri kimlerdir, pragmatizm akımının temsilcileri ve örnekleri gibi bilgileri aşağıda bulabilirsiniz.
Pragmatizm nedir?
Kelime kökeni olarak "faydacılık" anlamına gelen pragmatizm; "yarar" demek olan "pragma" kelimesinden türetilmiştir. Bilginin ve eylemlerin fayda sağlaması esasına dayanan felsefi akıma verilen isimdir. Bu felsefi akıma göre eylem ve bilgilerin doğruluğu ahlaki ölçüte değil, sosyal hayatta fayda sağlayıp sağlamamasına göre belirlenir. Yani bir bilgi eğer sosyal hayata katkıda bulunacak şekilde yarar sağlıyorsa pragmatizm akımına göre kesinlikle doğrudur. Pragmatizm felsefe akımı özellikleri; Bilginin pratiğe hizmet ettiği ölçüde doğru kabul edilmesi, bilgilerin özünün kabulünde topluma ve bireye fayda sağlıyor olmasının amaçlanmasıdır. İlk olarak 18. Yüzyılda, İngiltere'de Jeremy Bentham tarafından dile getirilmiş bir akımdır. Fakat ana merkezine mutluluğu alması bakımından, kökleri Antik Yunan düşünürü Epikür'e kadar uzanmaktadır. Toplumun çıkarını amaçlayan bu felsefi akımda toplumsal mutluluk her şeyin üzerindedir. Bireyin değil toplumun mutluluğunu esas alır.
Pragmatizm felsefi akımına göre fikirlerin ve önermelerin doğruluğu sonuçlarında yatmaktadır. Yani işe yarar olan her şey doğrudur önermesini benimser. Temsilcileri tarafından insan davranışlarıyla doğrudan ilişkilendirilmiştir. Gerçeklik ve doğruluk davranışların sağladığı yarar ekseninde değerlendirilir. Bu felsefi akıma göre eğer bir davranış fayda sağlıyorsa gerçek olarak nitelendirilir. Bu fayda sağlayan davranışlar sonucunda toplumsal mutluluk elde edilmelidir.
Pragmatizm temsilcileri, bu terimi ilk kez yazılı olarak kullanan William James ve akımın kurucularından biri olan John Dewey olarak kabul edilir. Bu felsefeciler pragmatizm akımını geliştirmiş, akımla ilgili çeşitli düşünce sistemleri ortaya koymuşlardır. Eylemlerin yarar sağlaması görüşünü benimseyen bu filozoflar özellikle eğitim alanında da çeşitli çalışmalar ortaya koymuşlar ve eğitimin günlük yaşam pratiklerinin düzenlenmesi açısından oldukça önemli bir unsur olduğunu savunmuşlardır.
Pragmatizm ve Eğitim İlişkisi
Eğitim, öğrenilen bilgilerin günlük yaşama fayda sağlayacak biçimde adapte edilmesi sürecidir ve bu yönden pragmatizmle ilişkilendirilir. Pragmatizmin özünde de bilgilerin deneycilik metoduyla hayata entegre edilmesi vardır. Pragmatik eğitim metoduyla bireye problem çözme, sorunlarla baş etme yetkinlikleri kazandırılır. Pragmatist filozoflar eğitim alanında birçok çalışma yapmışlardır. Pragmatizmi savunan felsefecilere göre; çocuklara verilen eğitim onlara yetişkin olduklarında karşılaşacakları sorunları çözebilme yetisini kazandırmalıdır.
İdealizm ile Pragmatizm Arasındaki Fark
Felsefi akımlardan biri olan idealizm düşünceleri yani ideleri temel alır ve gerçeğin yalnızca düşünceler evreninde var olduğu görüşünü savunur. Gerçeğe deney yoluyla değil düşünce ve sezgi yoluyla da ulaşılabileceği fikrinden dolayı pragmatizm felsefi akımıyla ayrılır. Pragmatizm gerçeğe deneysel yöntemlerle erişilebileceğini ve bunun doğru olabilmesi için gerçek hayatta fayda sağlayabilmesi gerektiğini savunur.
Pragmatizmle İlgili Sözler
Pragmatizm akımının daha iyi anlaşılabilmesi için tarihteki pragmatist felsefecilerin sözleri de okunabilir. İşte o sözlerden bazıları:
- "Pragmatizmin doğruluğa ilişkin yegâne testi şudur: Doğru, bize en iyi şekilde yol gösteren, yaşamın her bir parçasına en iyi şekilde uygunluk gösteren ve hiçbir şeyi dışarıda tutmaksızın deneyimlerin gereklerinin bir aradalığını mümkün kılandır." (William James)
- "Eğitim, felsefi görüşlerin denendiği ve somutlaştırıldığı bir laboratuvardır." (John Dewey)
- "Ahlakın ve yasaların temeli, en çok sayıdaki insanın en büyük mutluluğudur." (Jeremy Bentham)
