Sürrealist ne demek? Sürrealizm akımı nedir?
Tarih boyunca sosyal yaşamda yaşanan olaylar, büyük değişiklikler, büyük keşifler ya da politik iklimin geçirdiği dönüşümler sosyal bilimler üzerinde de sanat tarihi üzerinde de büyük etkiler bırakmıştır. Felsefe, edebiyat ve sanat kolları her zaman birbirini etkilemiş ve beslemiştir. Sanat kollarının içinde tarihi çok eskilere dayanan resim de felsefenin ve edebiyatın beslendiği alanlardan sık sık beslenmiştir. Her dönem, dönemin politik ve sosyal koşullarına göre kendi sanat, felsefe ve edebiyat akımını oluşturmuştur üstelik bu savaş dönemlerinde dahi böyledir. 20. Yüzyılın son dönemlerinde ortaya çıkan Sürrealizm akımı da sanatın ve edebiyatın eş zamanlı olarak etkilendiği ve beslendiği sanat akımlarından biridir. Peki, Sürrealist ne demek? Sürrealist yaklaşım nedir?
Türkçeye "gerçeküstücülük" olarak çevrilen sürrealizm, sanat ve edebiyat tarihinde çok büyük etkiler bırakan başlıca sanat akımıdır. İki dünya savaşı arasında kendine yer bulan ve ortaya çıkan Sürrealizm akımı hem o dönemde çok fazla sanatçıyı etkilemiştir. Sürrealist yaklaşım ve sürrealist sanatçılar üzerine çalışmalar bugün hala büyük önem taşımaktadır.
SÜRREALİST NEDİR?
Dilimize Fransızcadan geçen sürrealist kelimesi "gerçeküstücü" anlamına gelir ve sürrealizmden etkilenen, sürrealizm etkisiyle üreten sanatçıları ve edebiyatçıları tanımlamak için kullanılır.
SÜRREALİST YAKLAŞIM NE DEMEK?
Avrupa'da dönemin orta sınıf kibrine bir eleştiri olarak karşı sanata sarılan Dadaizmin çökmesi üzerine dönemin öne çıkan şairlerinden André Breton tarafından 1924 yılında kaleme alınan "Manifeste du Surrealisme" yani Sürrealizm Manifestosu ile ortaya çıkan Sürrealizm'de bilinçaltı çok önemlidir.
Sürrealistlere toplumsal öğretiler, din, ahlak, kanunlar gibi baskıların oluşturduğu fikirler bilinçlatında toplanır ve gizlenir. Bilinçaltında oluşan ve yaşayan fikirlerin sanat yansıması üzerinde duran Sürrealistler ünlü Psikanalist Sigmung Freud'dan ve özellikle Freud'un rüya kuramından çok etkilenmişlerdir. Freud'un biliçaltında baskılanan düşüncelerin rüyalarda kendini açığa vurması tezine sarılan Sürrealistler eserlerinde bilinçaltında baskılanan düşünceleri gün yüzüne çıkarmaya çalışırlar.
SÜRREALİZM AKIMININ AMACI NEDİR?
Aklın, yasaların, ahlakın, dinin ve toplumsal öğretilerin sınırlarından kurtulmak, bilinçaltının geliştirdiği fikirleri sanata yansıtmak.
Sürrealist edebiyatta kapalı anlatım kapalı anlam öne çıkar. Sürrealist şiirleri herkes anlamak zorunda değildir. Daha doğrusu şiir, yazı ya da edebiyat genel olarak birileri anlasın diye yazılmak zorunda değildir. Sanatçı bilinçaltında yatan karanlık ve karmaşık düşünceleri aydınlatmak ve çözümlemek için yazar.
Sürrealist resimde hayal gücünün etkisi yüceltilir. Realizmdeki gibi resmin belli kalıpları yoktur. Sürrealist resimde saçma diye bir şey de yoktur. Ressamın hayal gücünde oluşan her şekil, ifade biçimi, düşünce resmin içinde kendine bir yer bulur. Resme bakınca ressamın ne demek istediğini, aklından ne geçirdiğini anlamaya çalışırsınız.
SÜRREALİST SANATÇILARIN ÖZELLİKLERİ
Sürrealist sanatçıların en belirgin özelliği deneysel olmalarıdır. Sürrealist sanatçılar kendilerini çözümlemek adına bilinçaltlarında yatan fikirlerini anlamak adına sanatı bir araç olarak görmüşlerdir. Sürrealist sanatçıların ortak amacı sanat üretimlerinde (resim şiir, düz yazı, tiyatro, sinema) bilincin etkisini ve gücünü azaltmak, hayal gücünün etkisini ortaya çıkarmaktır.
Gerçeküstücüler zaman zaman gerçekdışı olarak tanımlanırlar ancak bu tanım kesinlikle yanlıştır. Gerçeğin dışında bir öğretiyi savunmazlar aksine gerçeği kendi içlerinde taşıdığı anlamla ifade etmeye çalışırlar. Gerçeküstüler için akıl, mantık ve kurallar gerçeğin özünün ortaya çıkmasını engeller. Sanatçı din, ahlak, akıl, toplumsal öğretiler, herkes tarafından kabul görünen fikirlerle bilinçaltında baskıladığı düşünceleri açığa çıkaramadığı sürece gerçeğe ulaşamaz.
Sürrealizm akımı sanatçıları Andre Breton'un yanı sıra P. J. Jouve, Pierre Reverdy, Robert Desnos, Louis Aragon, Paul Eluard, Antonin Arnaud, Raymond Queneau, Philippe Soupault, Arthur Cravan, Rene Char, Federico Garcia Lorca, Salvador Dali, Rene Magritte olarak sıralanabilir.
SÜRREALİZM HANGİ AKIMIN DEVAMIDIR?
Sürrealizmin ortaya çıkmasında Dadaist sanatçıların üretimlerinin büyük etkisi olmuştur.