Topomoni Nedir, Neyi İnceler? Topomoni Biliminin Sağladığı Faydaları
Ülkemizde yeni yeni gelişmeye başlayan bir bilim dalı olan topomoni veya diğer adı ile toponimi, yer adları bilimidir. Topomoni bilimi tarih ve coğrafya başta olmak üzere birçok alana yardımcı bir bilim olarak karşımıza çıkmaktadır. Hakkında az bilgiye sahip olunan topomoni bilimi hakkında herkesin kafasında birçok soru vardır. Yazımızda başta topomoni nedir ve neyi inceler soruları olmak üzere, topomoni ile ilgili birçok hususta bilgi bulabilirsiniz.
Yer isimlerinin oluşturulması ve sınıflandırılması ile uğraşan topomoni bilimi, eski insanların düşünce şekli ile ilgili bizlere pek çok bilgi sunmaktadır. Bir yerin isminin kökenini bilmek, o yer hakkında insana oldukça fikir vermektedir. Bu açıdan topomoni bilimi çok önemlidir.
TOPOMONİ NEDİR?
Topomoni yahut diğer adı ile toponimi, yer isimlerinin adlandırılması ve onların kullanımlarının ve orijinlerinin araştırılıp, sınıflandırılmasını sağlayan, tarihe ve coğrafyaya yardımcı bilim dalına verilen isimdir. Topomoni kelimesinin kökeni Eski Yunancaya dayanmaktadır. Topomoni, Eski Yunancada yer anlamına gelen tópos ve isim anlamına gelen ónoma kelimelerinin bir araya gelmesi ile oluşmakta yer ismi anlamına gelmektedir. Türk Dil Kurumu ise bu kelimeyi yer adı bilimi olarak tanımlamıştır. Topomoni aslında her türlü ismin bilimi olan onomastik biliminin bir alt dalıdır. Bu açıdan etimoloji ile farklılaşmaktadır.
Topomoni ile uğraşan kişilere topomonist yahut toponimist denmektedir. Topomoni biliminin tarihi oldukça eski zamanlara ulaşmaktadır. Tahminlere göre ilk topomonistler destan yazarları ile şairlerden oluşmaktadır. Topomoni kelimesi ilk olarak 1876 yılında kullanılmıştır. Lakin ülkemizde topomoni üzerine yapılan çalışmalar oldukça yenidir, bu bilim ülkemizde halen gelişme aşamasındadır.
TOPOMONİ NEYİ İNCELER?
Topomoni biliminin konusu, coğrafi adlar yani yeni toponimlerdir. Topomoni bilimi, yerlere isim vererek, onların kullanım amaçlarını belirlemektedir. Bu açıdan da bir yerin kültürünü korumakla görevlidir. Topomoni bilimi, coğrafi bir veri tabanı oluşturarak, o yerle alakalı bilgileri bilimsel olarak yayımlamaktadır. Bu coğrafi veri tabanında fiziki haritalar önemli rol oynamaktadır.
TOPOMONİ BİLİMİNİN SAĞLADIĞI FAYDALAR
Topomoni biliminin sağladığı faydaların başında, hiç görülmeyen veya hakkında hiçbir bilgiye sahip olunmayan ortamları anlamlandırarak, onları görünür kılmak ve böylece de insanın doğayla anlaşmasını, bütünleşmesini sağlamak yer almaktadır. Topomoni; insanın yaşadığı ortam ile bir bütün olmasına yardımcı olmaktadır.
TOPOMONİK EFSANELER
Toponomik isimler sıradan kelimelerden ibaret değildir. Genel olarak hepsinde gizli bir anlam bulunmaktadır. Bu anlam çözüldüğünde ise o yerin tarihi, siyasi, dini ve hatta ekonomik birçok gerçekliği de ortaya çıkmaktadır. Bu açıdan topomonik efsaneler büyük önem taşımaktadır. Topomonik efsanelere örnek verilecek olursa Çanakkale'de yer alan Kaz Dağı, yani eski adı ile İda Dağı'nın ismi verilebilir. Topomonik efsaneye göre; İda Dağı ismini adını İdaios'tan almaktadır. Yunan mitolojisinde yer alan Homeros'a göre İda kelimesi "bin pınarlı, çok pınarlı, hayvanı ve bitkisi bol olan yer" demektir. İşte İda Dağı'nın topomonik dayanağı ve anlamı da bu tanımlamaya dayanmaktadır.
