Ünsüz yumuşaması nedir? Ünsüz yumuşaması ile ilgili örnek cümleler

Dil durağan değil değişken ve dinamik bir yapıya sahiptir, tarihi süreç içerisinde birçok kelime değişerek günümüzdeki halini almıştır. Kelimelerdeki sesler ve heceler düşebilir, değişebilir, türeyebilir, yer değiştirebilir veya da benzeşebilir. Dilde meydana gelen bu tür olayların geneline ses olayları denir. Ünsüz yumuşaması da Türkçede meydana en çok gelen ses olaylarından biridir.

Ünsüz Yumuşaması Nedir?

Ünsüz yumuşaması, bir sözcük sert ve süreksiz ünsüz harflerden (p, ç, t, k) biriyle bitiyorsa, sonuna ünlü harf ile başlayan bir ek aldığında o sözcüğün sonundaki sert ve süreksiz harfler bazı yumuşak ünsüzlere (b, c, d, g, ğ) dönüşmesine denir. "P" harfi "b" ye, "ç" harfi "c" ye, "t" harfi "d" ye, "k" harfi "g" ye ya da "ğ" ye dönüşür. Ünsüz yumuşaması sırasında bazı kelimelerin hem yazımı hem söylenişi değişirken bazılarının sadece söylenişi değişir, bununla ilgili örnekleri aşağıda detaylıca göreceğiz.

Ünsüz Yumuşaması Diğer Adı

Bu ses olayı sert ünsüz harfleri yumuşak ünsüz harflere dönüştürdüğü ve değiştirdiği için ünsüz değişmesi de denir. Ünsüz yumuşaması ve ünsüz değişmesi aynı ses olayının sadece iki farklı adlandırış biçimidir. Türkçe kaynaklarda bu konu anlatılırken başlık olarak ikisini de görmek mümkündür.

Sert Ünsüz Yumuşaması

Yukarıda ünsüz harfler sert ve yumuşak olarak ikiye ayrılır demiştik. Hem sert ünsüzler hem de yumuşak ünsüzler kendi içinde sürekli ve süreksiz olarak tekrar ikiye ayrılır. Her ünsüz harf yumuşamaya uğramaz sadece sert ve süreksiz ünsüz harfler yumuşamaya uğrar. Sürekli sert ünsüzler (f, h, s, ş) ya da yumuşak ünlülerin hiçbiri yumuşamaya uğrayamaz.

Ünsüz Yumuşaması Örnekleri

• Kap + ı → kabı
• Sarkaç + a → sarkaca
• Öğüt + ü →öğüdü
• Soğuk + u →soğuğu
• Çiçek + i →çiçeği
• Ağaç + a →ağaca
• Dolap+ a → dolaba
• Çekiç + e → çekice
• Kitap + a → kitaba
• Ekmek + e → ekmeğe

Her kuralda olduğu gibi ünsüz yumuşamasının da istisnaları vardır. Haydi şimdi bunlara biraz göz gezdirelim:

1. Bazı tek heceli sözcüklerde yumuşama olmayabilir:

• Alt-ı →altı
• Top-u →topu
• Kaç-ımız →kaçımız
• Sap- a →sapa

1. Bazı yabancı sözcüklerde yumuşama olmayabilir:

• Hukuk-a →hukuka
• Hayat-ı →hayatı
• Servet-i →serveti
• Memleket-e →memlekete

3. Bazı "-t" yapım eki almış sözcüklerde yumuşama olmaz

• Yazıt-ı →yazıtı
• Konut-u →konutu
• Sarkıt-ı →sarkıtı
• Taşıt-a →taşıta

4. "k"den önce "n" sesi geldiğinde yumuşama "g" sesiyle olur

• Denk-i →dengi
• Çelenk-e →çelenge
• Renk-i →rengi
• Ahenk-i →ahengi

5. Özel adların sonuna gelen "p, ç, t, k" söylenişte yumuşatılırken yazımında korunmaktadır.

Söylerken Yazarken

• Antep Antebe Antep'e
• Suruç Surucu Suruç'u
• Zeynep Zeynebi Zeynep'i

6. Sert ünsüzle biten bazı öz Türkçe kelimelerde de yumuşama görülmeyebilir:

• Bulut-u → bulutu (tüm şartları yerine getirmesine rağmen yumuşama yok)

Ünsüz Yumuşaması ile İlgili Cümleler

Ünsüz yumuşamasına dair örnekleri yukarıda sıraladık, şimdi de cümle içinde görüp pekiştirelim haydi:

• Merdivenlerden inerken başım döndü ve yuvarlanıp kaval kemiğimi kırdım. (Kemik-imi= kemiğimi)
• Kalabalığın içinden biri yürürken telefonunu düştü ancak gürültüden dolayı fark etmedi. (Kalabalık-ın= kalabalığın)
• Komşumuzun bebeğinin ağlamasından dolayı gece hiç rahat uyuyamadım. (Bebek-inin= bebeğinin)
• Sebebi bilinmeyen bir nedenden dolayı öğretmen bir anda sınıfı ağlayarak terk etti. (Sebep-i=sebebi)
• Babamla yürürken yolun kenarında kanadı kırık bir kuş bulduk ve hemen veterinere götürmek için yola koyulduk. (Kanat-ı=kanadı)
• Gribe yakalandığım için doktorum grip ilacı verdi ve bu ilacı sabah akşam içmemi tembihledi. (İlaç-ı=ilacı, grip-e= gribe)
• Lokantada yemeğin tadını beğenmediği için başka bir yere gitmek istedi. (tat-ını= tadını, yemek-in=yemeğin)
• Köpeğimi parkta kaybettiğimde çok üzülmüştüm neyse ki komşumuz yolda ona rastlamış ve bize getirdi az önce. (Köpek-imi= köpeğimi)

Sabah.com.tr Uygulamamızı İndirin

Uygulamalara Özel Ayrıcalıkları Keşfedin!