Veraset Sistemi Nedir? Osmanlı'da Veraset Anlayışı Uygulamaları, Amaçları, Sonuçları ve Yapılan Değişiklikler

Veraset sistemi, Osmanlı Devleti'nde tahta çıkacak kişiyi belirlemekte kullanılmaktadır. Bu sistem zaman içinde şekil değiştirmiştir. Veraset sistemi en kısa hali ile padişah öldükten sonra onun soyundan kimin başa geçeceğini belirleme yoludur. Peki veraset sistemi nedir, amacı ve sonuçları neler? İşte veraset sistemi ile ilgili tüm detaylar!

VERASET SİSTEMİ NEDİR?

Kısaca veraset sistemi tahtın kime geçeceğini belirleme yoludur. Türk İslam Devletleri'nde uygulanan veraset sistemi, devletin hükümdarı öldüğünde, onun yerine geçecek yeni hükümdarı belirlemekte kullanılan usuldür. Türk İslam Devletleri tarihi boyunca hükümdarın ilahi bir varlık olduğuna inanılmıştır. Devletin hükümdarı, Allah'ın seçtiği kişi olarak değerlendirilip, O'nun temsilcisi, O'nun yeryüzündeki sureti olarak değerlendirilmiştir. Devletin hükümdarının soyundan gelen kişilere de bu yetkinin geçeceğine inanılmıştır. Bu nedenle de hükümdar öldüğünde, onun soyundan gelen birinin başa geçmesi gerekmiştir. İşte devletin hükümdarı öldüğünde, onun alt soyundan gelen birinin tahta çıkmasını sağlayan sisteme de veraset sistemi denmektedir.

Veraset sistemi monarşinin en bilinen yönetim sistemidir. Bu sisteme göre tahta çıkacak kişinin, kendisinden önceki hükümdarın soyundan gelmesi gerekmektedir. Veraset sistemi, devleti yönetme yetkisini aynı hanedan içinde tutmakla birlikte, haneden içinde yaşanan kavga sayısını da bir hayli arttırmıştır. Zira kardeşler arasında tahta çıkma yarışının başlamasının sebebi veraset sistemidir. Osmanlı Devleti de veraset sistemini uygulayan bir devlet olarak tarihte boy göstermiştir.

VERASET SİSTEMİNİN AMACI

Veraset sisteminin amacı, ülke yönetimini bir hane içinde tutabilmektir. Veraset sisteminde hükümdarlık babadan oğula geçerek, devleti tek bir hanenin tekelinde tutmaktadır.

OSMANLI'DA VERASET SİSTEMİ NASIL UYGULANMIŞTIR?

Osmanlı Devleti de kuruluş anından beri veraset sistemini benimsemiştir. Veraset sistemi, Osman Bey zamanından beri Osmanlı Devleti'nde uygulanmaktadır. Lakin veraset sistemi Osmanlı tarihi boyunca değişikliklere uğramıştır. Bunun sebebi ise veraset sisteminde kutsal sayılan hükümdarın soyundan gelen herkesin de kutsal sayılmasıdır. Yani bir padişahın soyundan gelen çocukları, torunları, yeğenleri vb. tüm akrabalar, kutsaldır. Bu durumda birçok karışıklığa yol açmaktadır. Osmanlı Devleti de bu karışıklıkları çözmek için bazı yollara başvurmak zorunda kalmıştır. O halde soru şudur: Osmanlı'da veraset sistemi nasıl uygulanmıştır?

Veraset sisteminin temelinde ülkenin hanedan üyelerinin her birinin ortak malı olması yatmaktadır. Osman Bey döneminde, bu anlayış benimsenmiştir. Bu dönemde hanedandan olan herkesin tahta çıkma hakkı bulunmaktadır. Lakin bu durum taht kavgalarına ve veraset sisteminde düzensizliklere sebebiyet verdiği için, bu anlayış 1. Murad döneminde terk edilmiş ve veraset sisteminde birtakım değişikliklere gidilmiştir.

VERASET SİSTEMİNDE YAPILAN DEĞİŞİKLİKLER

Veraset sisteminin temelinde yatan ülkenin hanedanın ortak malı olması, Osmanlı Devleti'nde taht kavgaları başta olmak üzere birtakım karışıklıklara ve sorunlara sebebiyet vermiştir. Bu nedenle 1. Murad dönemi ile birlikte veraset sistemi anlayışına bazı değişikliler getirilmiştir. Zira veraset sisteminin orijinal hali ile uygulanması birçok Türk Devleti'nin yıkılma nedenidir. Osmanlı Devleti, bu duruma mahal vermemek adına erken dönemlerden itibaren tedbirler almıştır. Veraset sisteminde yapılan değişiklikler, ülkenin merkezi otoritesini sağlamlaştırmıştır.

Veraset sistemindeki ilk değişikliği 1. Murad yapmıştır. Bu değişikliğe göre ülke hanedanın ortak malı olmaktan çıkarılmış ve padişahı ile onun çocuklarının malı sayılmıştır. Böylece tahta çıkma hakkı yalnızca padişahın çocuklarının olmuştur. 1. Murad'ın getirdiği bu değişiklik ile taht kavgaları azalmış, lakin sona ermemiştir. Zira hala padişah öldüğünde tahta kimin geçeceği net olarak belli değildir. Bu nedenle veraset sisteminde tekrar değişikliğe gidilmiştir.

Fatih Sultan Mehmet tahta geçtiğinde veraset sisteminde ikinci değişikliği yapmıştır. Aslında bu bir değişiklik değil, veraset sistemine yapılan bir genişletme konumundadır. Bu değişiklik ile padişah olan kardeşin diğer kardeşlerini öldürülmesine izin verilmiştir. Yani kardeş katli kanunlaştırılmıştır. Fatih Sultan Mehmet bunu şöyle izah etmiştir; devletin bekası ve nizam-ı alem için kardeş katli vaciptir. Böylece Osmanlı Devleti'nde kardeş katli dönemi başlamıştır. Fatih'in bu uygulaması veraset sistemini düzenli hale getirmediği gibi, tahta çıkma kavgaları da artmış ve vahşileşmiştir.

Veraset sisteminde yapılan değişikliklerden bir diğeri ise 1. Ahmet tarafından yapılmıştır. Bu değişiklik ile eski uygulamanın yerini ekber ve erşat usulü almıştır. Buna göre; devletin başına gelecek ve padişah olacak kişi hanedanın en büyük ve aklı başında üyesidir. Bu uygulamanın ortaya çıkmasının nedeni kardeş katilini önlemektir. Lakin bu uygulamanın ise Osmanlı Devleti'ne hatırı sayılır oranda olumsuz etkisi olmuştur. Zira bu uygulama ile birlikte şehzadelerin sancağa çıkması yasaklanmış ve kafes usulü benimsenmiştir. Bu da deneyimsiz şehzadelerin tahta çıkmasına neden olmuştur.

VERASET SİSTEMİNİN SONUÇLARI

Veraset sistemi Osmanlı tarihi boyunca türlü değişikliklere uğramıştır. Bu değişikliklerin yapılmasının temel sebebi veraset sisteminin olumsuz sonuçlarını ortadan kaldırmaktır. Bu amaçla çeşitli padişahlar birtakım değişiklikler yapsa da, bu olumsuz sonuçlar tam anlamı ile ortadan kaldırılamamıştır. Veraset sisteminin sonuçlarının başında merkezi otoriteyi güçlendirmesi gelmektedir. Zira veraset sistemi sayesinde yönetim hep bir ailenin tekelinde olacaktır. Bu da merkeziyetçiliği güçlendirecektir. Veraset sistemi sonuçlarından bir diğer ise ne yazık ki haneden içi kavgaların ve karışıklıkların çıkmasıdır. 1. Ahmet, ekber ve erşat sistemini getirene kadar Osmanlı Devleti'nde hanedan içi tahta çıkma kavgaları ve aile üyelerinin birbirlerini öldürmeleri sık yaşanan durumlar olmuşlardır.

Sabah.com.tr Uygulamamızı İndirin

Uygulamalara Özel Ayrıcalıkları Keşfedin!