Başkan Erdoğan’ın uyarılarına küresel sistem şimdi uyanıyor! Uluslararası hukuksuzluk Davos’a damga vurdu

İsviçre'nin Davos kasabasında düzenlenen Dünya Ekonomik Forumu, bu yıl da küresel sistemin derinleşen krizlerinin tartışıldığı; ancak çözümlerin çoğu zaman salonlarda kaldığı bir zirveye sahne oldu. Perde arkasında sert pazarlıkların yürütüldüğü bir tablo ortaya çıktı.Bu yıl Davos'ta en çok konuşulan isimlerden biri Trump oldu. Trump'ın mevcut küresel düzene yönelik sert eleştirileri, serbest piyasa dogmalarını ve çok taraflı diplomasi anlayışını hedef alan çıkışları, Davos'un alışılmış dilini bir kez daha zorladı. Ancak Davos'un 'rahatsız edici gerçeklerle yüzleşme' iddiası yeniden gündeme geldi. 2009 yılında, o dönem Türkiye Cumhuriyeti Başbakanı Erdoğan, Gazze saldırılarının hemen ardından Davos'taki panelde İsrail Başbakanı Shimon Peres ve panel moderatörünün tutumuna sert tepki göstermişti. Dünya kamuoyunda yankı uyandıran 'One Minute' çıkışı, Davos'un temsil ettiği küresel elit düzenine yöneltilmiş açık bir itiraz olarak kayda geçmişti. Geçen 17 yıla rağmen, Davos'un temel çelişkileri değişmedi. Bu yıl Trump'ın sert mesajları, 2009'daki Erdoğan çıkışını hatırlatan bir yankı yarattı. Farklı siyasi çizgilerden gelseler de iki liderin Davos sahnesinde yarattığı etki ortak bir soruya işaret ediyor: Küresel düzen gerçekten değişiyor mu, yoksa Davos sadece değişiyormuş gibi mi yapıyor? İşte bu soru, Davos 2026 Zirvesi'ni yalnızca bir ekonomi toplantısı olmaktan çıkarıp, küresel sistemin meşruiyet krizinin yeniden tartışıldığı bir dönüm noktasına dönüştürdü. Davos'ta bu yıl dikkat çeken bir diğer kırılma noktası ise, Birleşmiş Milletler sisteminin hukuki meşruiyetine yönelik eleştirilerin artık yalnızca 'küresel güney'den değil, Batılı liderlerden de açıkça dile getirilmesi oldu. Bu tablo, yıllardır Recep Tayyip Erdoğan'ın ısrarla vurguladığı 'Dünya 5'ten büyüktür' tezinin, uluslararası hukuk zemininde yeniden tartışılmaya başlandığını gösteriyor. Erdoğan'ın özellikle BM Güvenlik Konseyi'nin (UN Security Council / Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyi) veto yapısı üzerinden dile getirdiği eleştiri nettir: Beş daimî üyenin (ABD, Rusya, Çin, İngiltere, Fransa) veto yetkisi, uluslararası hukukun evrensellik ilkesini fiilen askıya alan bir mekanizma üretmektedir. Bu yapı, hukuki olmaktan çok güç dengelerine dayalı siyasi bir sistem yaratmaktadır. GEÇ KALINMIŞ BİR FARKINDALIK 2009'da Erdoğan'ın 'One Minute' çıkışı, Davos'ta bir ahlaki itiraz olarak kayda geçmişti .2026'da ise Davos, aynı itirazın hukuki ve kurumsal boyutunu tartışmak zorunda kaılyor. Ancak aradaki fark şu: O gün bu sözler 'duygusal' bulunmuştu. Bugün ise sistem krizi olarak adlandırılıyor. Bu nedenle Davos'un bu yılki en çarpıcı gerçeği şu oldu: Başkan Erdoğan'ın yıllar önce dile getirdiği uyarılara, küresel sistem ancak şimdi uyanıyor. KANADA BAŞBAKANI'NIN ÇIKIŞI! BATI'DAN GELEN NADİR İTİRAF Bu yıl Davos'ta yapılan açıklamalar arasında, Kanada Başbakanı Mark Carney'nin sözleri özel bir yer tuttu. Carney'nin, BM sisteminin günümüz krizlerine cevap üretmekte yetersiz kaldığını ve mevcut yapının uluslararası hukuk açısından ciddi bir temsil ve adalet sorunu doğurduğunu kabul eden açıklamaları, Davos kulislerinde 'sessiz bir kırılma' olarak değerlendirildi. Bu çıkış, hukuki açıdan kritik bir noktaya işaret ediyor: BM Şartı'na göre Güvenlik Konseyi'nin temel görevi uluslararası barış ve güvenliği korumak. Ancak veto mekanizması nedeniyle Konsey; Gazze, Ukrayna, Suriye ve Yemen gibi dosyalarda karar alamayan, hatta çoğu zaman hukuki sorumluluktan kaçan bir yapıya dönüşmüş durumda. Mark Carney'nin açıklamaları, Batı dünyasının ilk kez bu tıkanıklığı yalnızca 'siyasi zorluk' değil, hukuki bir sistem krizi olarak tanımlamaya başladığını gösteriyor. ERDOĞAN DAVET EDİLDİ! TÜRKİYE'Yİ HAKAN FİDAN TEMSİL ETTİ Trump, Başkan Recep Tayyip Erdoğan'ı 'Barış Kurulu'na bizzat davet etti; davetin kabul edilmesi üzerine Türkiye'yi Dışişleri Bakanı Hakan Fidan temsil etti. Beyaz Saray Fidan'ın 'Gazze Yürütme Kurulu/Executive Board' benzeri bir formatta, bazı uluslararası isimlerle birlikte yer alacağınıda duyurdu. Haberde adı geçen isimler arasında ABD Dışişleri Bakanı Marco Rubio (Marco Rubio), Başkanlık Özel Temsilcisi Steve Witkoff (Steve Witkoff), eski Birleşik Krallık Başbakanı Tony Blair ve Jared Kushner ve bazı isimler bulunuyor. KÜRESEL EKONOMİ BÜYÜME VAR, PAYLAŞIM YOK Zirvede ekonomi başlığı altında en fazla tartışılan konu, büyümenin neden toplumsal refaha yansımadığı oldu. Bu çerçevede, 13.5 Trilyon dolarlık Varlık Fonuna sahip BlackRock CEO'su Larry Fink'in yaptığı çıkış, Davos'un ruh halini özetleyen açıklamalardan biri olarak değerlendirildi. Fink'in 'sistem 30 yıldır halka yeterince bir şey vermedi' tespiti, yalnızca bir itiraf değil; Davos elitlerinin kendi meşruiyet krizini de kabulü olarak yorumlandı. Yapay zekânın beyaz yakalı istihdamı tehdit etmesi, sosyal huzursuzluk riskini zirvenin merkezine taşıdı. OKLAR DAVOS'A YÖNELDİ! KRİZ YÖNETEN DEĞİL KRİZ ÜRETEN BİR YAPI Davos'ta Ukrayna ve Orta Doğu başlıkları, resmi oturumların ötesinde kapalı toplantılarda ele alındı. ABD merkezli analizlerde, küresel sistemin artık 'kriz yöneten' değil, 'kriz üreten' bir yapıya dönüştüğü vurgusu öne çıktı. Trump faktörü bu noktada yeniden devreye giriyor. ABD medyasında yapılan yorumlara göre, Trump'ın yaklaşımı: HUKUKİ DEĞERLENDİRME! SİSTEM VAR, ADALET YOK Uluslararası hukuk açısından bakıldığında sorun açık: BM Güvenlik Konseyi'nin mevcut yapısı meşru ama adil değil. Yani kurallara göre kurulmuş, ancak sonuçları itibarıyla eşitlik ilkesini ihlal eden bir sistem söz konusu. Erdoğan'ın yıllardır dile getirdiği itiraz da tam olarak bu noktaya dayanıyor. 'Dünya 5'ten büyüktür' söylemi, bir siyasi sloganın ötesinde, uluslararası hukukun yeniden inşasına dair normatif bir çağrı niteliği taşıyor. Davos 2026'da Mark Carney gibi bir Batılı liderin benzer bir noktaya temas etmesi, bu çağrının artık marjinal değil, merkeze yaklaşan bir tartışma haline geldiğini gösteriyor. DAVOS'UN AÇIK GERÇEĞİ GÜÇ DEĞİL, KONTROL KAYBI Bu yılki zirvenin belki de en net çıktısı, Davos'un artık küresel gündemi belirleyen değil, gündemin gerisinden gelen bir platforma dönüşme riskiyle karşı karşıya olduğu oldu. Trump'ın yükselttiği siyasi dalga, Davos'un temsil ettiği küresel elit düzeni doğrudan sorguluyor. ABD ana akım basınında sıkça dile getirilen şu tespit, zirvenin ruh halini özetliyor:'Davos, Trump sonrası dünyayı değil; Trump'ın geri döndüğü bir dünyayı anlamaya çalışıyor.'