Bu açıdan değerlendirildiğinde, İsrail'le ilişkilerimizi belirleyen temel parametreler arasında, bu ülkenin Filistinli kardeşlerimize karşı tutumu da yer almaktadır. Türkiye'nin, bölgemizde en büyük adaletsizliğin yaşandığı, uluslararası hukukun her gün ayaklar altına alındığı Filistin'deki duruma sessiz kalması söz konusu olamaz. İsrail'in, Türkiye ve bölgedeki tüm ülkelerle sürdürülebilir ilişkiler tesis edebilmesi için, Filistin halkının haklarını gasp etmeye son vermesi ve iki devletli çözüm hedefine zarar veren politikalarından vazgeçmesi gereklidir. Bu sadece ülkemizin değil, tüm uluslararası toplumun beklentisidir. İsrail'in bu yönde atacağı olumlu adımlara aynı şekilde mukabele etmeye hazırız.
Suudi Arabistan'la diyalog kanallarımızı her daim açık tutmaya çalışıyoruz. Ancak kendi topraklarında işlenen bir cinayetin tüm yönleriyle aydınlatılması ve adaletin tecellisi için çaba sarfetmek, bir hukuk devleti olarak Türkiye'nin sorumluluğu. Gazeteci Cemal Kaşıkçı'nın İstanbul'daki Suudi Başkonsolosluğu'nda katledilmesi hadisesini bu anlayışla ele aldık.
Keza ülkemizin Mısır devletiyle ve köklü tarihi bağlarımız bulunan Mısır halkıyla bir meselesi yoktur. Siyasi ilişkilerdeki sorunlardan iki ülke halkları arasındaki ilişkilerin olumsuz etkilenmemesi için özellikle çaba göstermekteyiz. Bu ülkelerden, diğer ülkelerle ilişkilerini sadece dar ikili menfaatler üzerinden değil, bölgesel barış, güvenlik ve istikrarı da gözetecek şekilde belirlemelerini bekliyoruz.
AB, TÜRKİYE İLE ORTAK ÇIKARLARI ÖNEMSEMELİ
Yine bu bağlamda Türkiye'nin Avrupa ile ilişkilerinde de kendisine güçlü ortaklar araması gerektiğini savunanlar var. Avrupa'da bazı ülkelerin diğerlerine göre Türkiye ile işbirliğine daha yakın olduğu görülüyor. Bu fırsatları yeterince değerlendirebiliyor muyuz?
Bir süredir AB üyesi ülkeler arasında Türkiye-AB ilişkilerine ve ülkemizin bölgesinde oynamakta olduğu role yönelik görüş ayrılıkları yaşandığını görüyoruz. Bu görüş ayrılıkları, son dönemde Doğu Akdeniz konusunda, gerek ulusal hak ve çıkarlarımızı gerek KKTC'nin hak ve çıkarlarını korumak yönündeki kararlı politikalarımız özelinde daha da belirginlik kazandı.

Esasen biz bugüne kadar, AB üyesi ülkelerin Türkiye'yle ikili sorunlarını AB'ye ithal etme politikalarının, sadece Türkiye-AB ilişkileri bakımından değil, AB'nin ortak geniş coğrafyamızdaki çıkarları bakımından da yarar getirmeyeceğini hep vurguladık. Bu gerçeğin farkında bulunan AB üyesi ülkeler ve siyasi liderler var. Bunlar, gerginliğin azaltılmasının ve sorunların diyalogla çözülmeye çalışılmasının her iki tarafın çıkarına olacağına inanıyor, Birlik içerisinde de yapıcı rol oynamaya çalışıyorlar. Ancak, karar almak için gereken oydaşma mekanizması ve Birlik dayanışması pek çok konuda karşımıza çıkarılıyor.
Diğer taraftan, AB üyesi ülkelerle ikili ilişkilerimizin, Türkiye-AB ilişkilerinin yerini alması beklenmemeli. İkili ilişkiler AB ile ilişkilerimizden bağımsız olarak kendi dinamiği içinde ilerliyor. Biz maruz kaldığımız tüm olumsuzluklara rağmen, 1999'dan bu yana adaylık süreciyle bağlı bulunduğumuz AB ile ilişkilerimizi, tam üyelik perspektifiyle geliştirmeye yönelik irademizi koruyoruz. İlişkilerimizi, üyelik perspektifimiz korunarak, önkoşulsuz, somut ve olumlu bir gündem temelinde geliştirmeyi istiyoruz.
Türkiye'nin pek çok Avrupa ülkesi ile köklü dostluk ve güçlü işbirliği ilişkileri var. Almanya ve Vişegrad Dörtlüsüyle (Çekya, Macaristan, Polonya ve Slovakya) yakın ilişkilerimiz bu bağlamda güncel örnekler arasında. Bazı konularda görüşlerimiz birebir örtüşmese de yakın temaslara ve bölgesel konulardaki iş birliğine önem atfediyoruz. Örneğin Almanya'nın geçmişte istediği zaman, AB içerisindeki etkinliğini Türkiye-AB ilişkilerini geliştirmek yönünde kullandığında olumlu, somut sonuçlar elde edilebildiğini gördük.
Başta İtalya, İspanya, Portekiz ve Malta olmak üzere, Akdenizlilik kimliğini paylaştığımız, ortak çıkarlarımızın ve tarihi bağlarımızın bulunduğu, NATO'da müttefikimiz olan Güney-Güneybatı Avrupa ülkeleriyle de etkin ve giderek güçlenen bir işbirliğimiz bulunuyor. Keza, Balkanlar'daki AB ülkeleri Bulgaristan, Romanya, Hırvatistan, Slovenya ve yine Baltık ülkeleriyle stratejik ilişkilerimiz mevcut. Bu ülkeler, Türkiye'yle diyaloğun Akdeniz'in ve Avrupa'nın istikrarı için arz ettiği önemin farkında ve bilhassa AB içerisinde ülkemiz aleyhine kararlar almaya çalışan ülkeleri dengeleyici bir rol oynuyorlar. Keza, bölgesel ve uluslararası platformlardaki mevcut iş birliğimizi de artırarak sürdürmeyi arzu ediyoruz.
Avrupa ülkeleriyle ilişkilerimizin her alanda daha da ilerletilmesi için ortak çabaya ihtiyaç olduğunu, muhataplarımızın Avrupa'nın bir parçası olan ülkemize yönelik stratejik bir tavır sergilemesi gerektiğini, çeşitli alanlardaki ortak işbirliği mekanizmalarının canlandırılması beklentimizi her vesileyle vurguluyoruz. Tabiatıyla bunun için ilişkilerin ve diyaloğun eşit ve adil temelde yürütülmesi; muhataplarımızın da, seçici bir yaklaşım yerine ortak çıkarları değerlendirmeye istekli olmaları gerekiyor.

KIBRIS TÜRKÜ ADA'NIN ORTAK SAHİBİDİR
KKTC'de seçimler yapıldı. Kazanan isim Türkiye'nin desteklediği Ersin Tatar oldu. Bundan sonra Türkiye - KKTC ilişkileri ve bunun Avrupa'ya yansıması nasıl olur?
KKTC Cumhurbaşkanlığı seçimleri, Kıbrıs Türk halkının demokratik olgunluğunu yansıtan biçimde gerçekleştirildi. Kıbrıs Türk halkı kendi kaderinin hakimi olduğunu bir defa daha ortaya koydu. Bu vesileyle Sayın Ersin Tatar'ı bir kez daha tebrik ediyor, yeni görevinde başarılar diliyorum.
Türkiye–KKTC arasındaki ilişkiler çok özeldir. Seçimlerden bağımsız olarak Türkiye her daim haklı mücadelesinde Kıbrıs Türk halkının yanında yer almıştır. Bundan sonra da KKTC'nin güvenliği, kalkınması ve refahı için gereken desteği sağlayacaktır.
Sayın Tatar'la Başbakanlığı döneminde uyumlu bir çalışma içerisinde olduk. Bu uyumumuzu, Cumhurbaşkanlığı döneminde de dayanışma ve işbirliği içerisinde sürdüreceğimize inanıyoruz. Ada'nın ortak sahibi Kıbrıs Türkü'nün egemen eşitliğinin sağlanması, Doğu Akdeniz'deki meşru hak ve çıkarlarının korunması başta olmak üzere birlikte çalışmaya devam edeceğiz.
Yunanistan ve Fransa dışında ABD'nin de Kıbrıs Rum Kesimi'ne artan bir desteği görünüyor. Hem bunu hem de bu bağlamda Doğu Akdeniz'deki gidişatı nasıl yorumluyorsunuz?
Bazı müttefiklerimizin son dönemde GKRY ile özellikle savunma alanında işbirliklerini güçlendirdiğini görüyoruz. Bir yanda Kıbrıs'ta kapsamlı çözüm için çağrıda bulunurken, diğer yandan Ada'da iki taraf arasındaki dengeyi göz ardı etmek büyük bir çelişkidir.
Rum Yönetimi'ni bu tür adımlarla şımartmak ne Kıbrıs meselesinin çözümüne katkı sağlar ne de Doğu Akdeniz'de barış ve istikrarın tesis edilmesine hizmet eder. Bu adımlar ancak uzlaşmaz tutumuyla çözümün önündeki engel olan Rum tarafını daha da cesaretlendirir, bizim kararlılığımızı ise daha da artırır.
KARAR ABD HALKININ
ABD seçimleri 3 Kasım'da yapılacak. Ne öngörüyorsunuz, özellikle Türk-Amerikan ilişkileri bakımından kimin kazanması daha pozitif bir tablo oluşturur?
ABD'de seçim sonuçları hakkında tahminde bulunmak hep güç olmuştur. Zira neticeyi ulusal düzeydeki oy oranından ziyade, eyaletlerdeki sonuçlar belirliyor. Nitekim bir önceki seçimde de, ulusal düzeyde en fazla oy alan değil, kritik eyaletlerde yarışı önde bitiren aday Başkan olmuştur.
Kaldı ki bu defaki seçimler, koronavirüs salgını, bunun ekonomi üzerindeki etkisi ve ırkçılıkla ilgili tartışmaların etkisiyle, ABD toplumunun belki de en fazla bölünmüş olduğu bir ortamda gerçekleşecek. Bu itibarla seçim sonuçlarına dair, şimdiden bir öngörüde bulunmak çok gerçekçi değil. Bizim bu konuda şu veya bu yönde bir tercih veya beklenti dile getirmemiz de söz konusu olamaz. Bu karar sadece ABD halkına aittir ve herkesin buna saygı göstermesi gerekir. Bir başka deyişle, ABD halkı kimi seçerse seçsin Türkiye olarak biz, ABD yönetimiyle yakın işbirliği içinde çalışmaya devam etmeye hazırız.
Öte yandan, Başkan adaylarından Biden başta olmak üzere, bazı ABD'li siyasetçilerin seçim kampanyası sırasında ülkemizi iç siyasi tartışmalara alet etme çabalarına şiddetle karşı çıkmaya devam edeceğimizi vurgulamak isterim.
Ülkemiz geçmişte hem Cumhuriyetçi, hem de Demokrat yönetimlerle müttefiklik ruhuyla uyumlu bir şekilde yakından çalışmıştır. Bu itibarla, bugün de ABD'yle köklü ilişkilerimizin, ABD Başkanı'nın siyasi kimliğinden bağımsız olarak gelişmeye devam edeceğine inanıyoruz. Mevcut bölgesel ve küresel konjonktür, ikili ilişkilerimizi daha da önemli kılmıştır. Önceliğimiz, sorunlarımızı çözüme kavuşturmak ve mevcut fırsatlardan azami derecede faydalanmak olacak.
ZAMAN BİZİ HAKLI ÇIKARIYOR
İsveç Dışişleri Bakanı'na diplomatik bir dille Türkiye'nin duruşunu hatırlattınız kamuoyunun önünde. Farklı siyasilere de benzerlerini söylemiştiniz daha önce… Sizce anlıyorlar mı Türkiye'yi, yoksa nasıl bir motivasyonları var benzeri aktörlerin?
Türk diplomasisi gücünü tarihinden ve geleneklerinden alan haklı bir şöhrete sahip. Asırlara dayanan itibarımızın ve güvenirliğimizin en önemli sermayesi de dürüstlüğümüz ve gerçekçiliğimiz. Muhataplarımıza kapalı kapılar arkasında ne söylüyorsak, kameralar önünde de aynısını söylemekten çekinmiyoruz.
Kimi zaman muhataplarımız, duymak istemediklerini söylediğimizde şaşırabilir veya garipseyebilir. Yanlış ve haksız ifadeler karşısında tepkimizi ortaya koymak ve bunların düzeltilmesini istemek en tabii hakkımız. Kaldı ki 83 milyon vatandaşımız adına düşüncelerimizi ve doğru bildiğimizi açıkça söylemekle mükellefiz. Tarihin doğru tarafında olmaya, haklının ve mazlumun yanında durmaya gayret gösteriyoruz. Açıkçası zaman çoğu kez bizi haklı çıkarıyor. Bunu sadece biz değil, araştırmacılar, tarihçiler ve artık siyaset sahnesinden çekilmiş olan önemli yabancı politikacılar dile getiriyorlar.
Örneğin, gizliliği kaldırılmış yabancı arşivler üzerinde çalışanlar Türkiye'nin diplomatik görüşmelerde doğru bildiğini tüm taraflarla aynı gerçekçilikle paylaştığını teslim ediyorlar. Mesela, Kıbrıs'ta kalıcı bir çözüm olmadan GKRY'ye adanın tamamını temsil edermişçesine üyelik kapısını aralamanın ileride AB'nin başına bela olacağı uyarısında bulunmuştuk. Şimdi eski İngiliz ve Alman Dışişleri Bakanları ne kadar haklı olduğumuzu konuşmalarında ve kitaplarında dile getiriyor ve haklılığımızı teslim ediyorlar. O zamanlar Yunanistan'ın şantajına boyun eğenler, bugün Belarus bağlamında GKRY'nin şantajıyla karşı karşıya kaldı.
Aynı şekilde, terörün her türlüsüyle aynı kararlılıkla mücadele etme çağrımıza kulak kabartmayanlar, daha sonra kendileri terörün yıkıcı yüzüyle karşı karşıya geldiler. Biz her zaman her yerde doğruları söylemeye ve haklının yanında durmaya devam edeceğiz.
ABD, GÜVENİLİRLİĞİNİ SORGULATIYOR
ABD'nin yaptırımları ve özellikle de doların rezerv para olmasını bir silah olarak kullanmasına karşı dünyada ciddi bir tepki oluşmaya başladı. Türkiye de bu yaptırım politikasından doğrudan ya da dolaylı olarak zarar gören ülkeler arasında yer alıyor. Buna karşı ne yapılabilir? "Dünya beşten büyüktür" diyen Türkiye, bir başka adaletsizlik örneği olan bu yaptırım politikalarının silah olarak kullanılmasına karşı neler yapabilir?
Sizin de ifade ettiğiniz gibi, yaptırımların dış politikadaki kullanımı ve etkinliği üzerinde son dönemde ciddi tartışmalar yapılıyor. Türkiye olarak dar siyasi hesaplar doğrultusunda hayata geçirilen tek taraflı yaptırımlara karşı çıktık. Neticede, dikkatlice düşünülmeden ve hesapsızca uygulanan yaptırımlar sadece hedef ülkeyi olumsuz etkilemiyor. Başta komşular ve bölge ülkeleri olmak üzere, diğerlerine de zarar veriyor. Uluslararası toplumun inandırıcılığına ve caydırıcılığına da sekte vuruyor. Keza, Türkiye, geçmişte Irak'a ve İran'a uygulanan yaptırımlardan en fazla zarar gören ülkeler arasında yer aldı.
ABD'nin son dönemde küresel ekonomideki başat konumundan da istifadeyle yaptırımları dış politikada bir araç olarak kullanmaya başladığını görüyoruz. Zaman zaman yaptırımlara tehditkâr bir dil de eşlik ediyor ki, bunun hiçbir şekilde kabul edilmesi mümkün değil. Uluslararası yaptırımlar Birleşmiş Milletler çerçevesinde ele alınmalı. Tek meşru yöntem bu.
ABD, şimdi de Rusya bağlamında tek taraflı yaptırım kararları alıyor ve bütün dünyanın bu kararlara boyun eğmesini bekliyor. Örneğin, Rusya'dan S-400 sistemleri aldığımız için Kongre'deki bazı çevreler bizi yaptırıma tabi tutmakla tehdit ediyor. Biz bu sistemleri ABD dâhil en yakın müttefiklerimizden tedarik edemediğimiz için Rusya'dan aldık. Bu konudaki haklılığımızı Başkan Trump da teslim etti.
Konu ne olursa olsun ABD'nin özellikle müttefiklerine karşı yaptırım ve tehdit lisanı ile hareket etmesi yanlış. Bu her şeyden önce ABD'nin güvenilirliğinin sorgulanmasına yol açıyor. Bu çerçevede, gerek ABD Kongresi'nden gerek yönetimden, S-400 alımını gerekçe gösterip, Türkiye'ye karşı yaptırım gündemini ilerletmeye çalışmak yerine, yapıcı ve sorumlu bir tutum izlemelerini bekliyoruz. Diplomasi ve diyalog kanallarının her zaman açık tutulmasından ve etkin bir şekilde işletilmesinden yanayız.
Diğer taraftan, Sayın Cumhurbaşkanımızın "Dünya Beşten Büyüktür" şiarında ifade bulan anlayışımız, küresel yönetişim mekanizmalarındaki derin ve artık kemikleşmiş adaletsizlikler karşısında giderek artan reform ve yenilenme ihtiyacına dikkat çekiyor. Küresel ekonomiden siyasete kadar farklı alanlarda İkinci Dünya Savaşı sonrasının malum dengelerini yansıtan yönetişim mekanizmaları, günümüzün çok boyutlu sınamalarına, yeni tehditlere ve evrilen risklere yanıt verebilecek durumda değil.
FRANSA ÇOK TEHLİKELİ BİR YOLDA
Macron'un açıklamaları ile başlayan süreci ve Fransa'da yükselen İslam karşıtlığına AB'nin sessiz kalmasını nasıl değerlendiriyorsunuz? Türkiye, Avrupa'da neden hedefte?
Sayın Cumhurbaşkanımız ve onun şahsında Türkiye, esasen uzun zamandır Avrupa'nın, bilhassa Fransa'nın hedefinde yer alıyor. Fransız mevkidaşım Le Drian, geçtiğimiz gün Fransız Büyükelçinin istişareler için çağrılmasına yönelik açıklamasında "Birkaç gündür Türkiye'de Fransa'ya karşı yürütülen nefret dolu ve karalayıcı bir propagandadan" bahsetmişti. Bizim böyle bir kampanyamız olmaz. Ancak, Fransa bu kampanyayı Türkiye'ye karşı yıllardır yürütüyor.
