Avrupa’nın göbeğindeki utanç: Srebrenitsa
Avrupa’da İkinci Dünya Savaşı’ndan sonra en büyük insanlık trajedisi Bosna’da yaşandı. Sırplar, genç, yaşlı, kadın ve çocuk demeden 8 bin 372 Müslüman Boşnak’ı katletti. 31 yıl geçmesine rağmen Srebrenitsa Soykırımı’nın yarası kapanmadı
Muhammed UZUN
Avrupa'da İkinci Dünya Savaşı'nın ardından yaşanmış en büyük insanlık trajedisi. Bosna Hersek'in doğusundaki Srebrenitsa'da 1995'te Sırp birliklerince yapılan soykırımın 31. yılı. İnsanlık trajedisi olarak bilinen soykırımın 31'inci yılında, kimlik tespiti yapılan ve ailesinin onay verdiği 10 soykırım kurbanı daha düzenlenen cenaze namazı ve anma programı sonrası Potoçari Anıt Mezarlığı'na defnedildi. Toprağa verilen kurbanlardan en genci öldürüldüğünde 20 yaşında olan Senad Jusic, en yaşlı kurban ise katledildiğinde 56 yaşında olan Ramo Dautovic. Anma törenine başta Türkiye olmak üzere birçok ülkeden üst düzey devlet yetkilileri, büyükelçiler, davetliler ve soykırım kurbanlarının yakınları katıldı.
Yugoslavya, 1986-1992 yılları arasında yaşanan iç savaşlar sonrası parçalandı. Ardından 1992'de Aliya İzzetbegoviç önderliğinde yapılan referandumla Bosna- Hersek bağımsızlığını ilan etti. Bağımsızlık kararı ABD, Batılı ülkeler ve BM tarafından kabul edildi. Ancak bu soykırımı engellemedi. 1995 Temmuz'unda Sırp güçleri, Srebrenitsa'daki Hollandalı Birleşmiş Milletler güçleriyle anlaşarak şehri hedef aldı. Srebrenitsa'nın 11 Temmuz 1995'te Ratko Mladic komutasındaki Sırp birliklerince işgal edilmesinin ardından Birleşmiş Milletler (BM) bünyesindeki Hollandalı askerlere sığınan sivil Boşnaklar, daha sonra Sırplara teslim edildi.
BM'NİN GÖZÜ ÖNÜNDE
Sırpların, Srebrenitsa'ya girmesiyle insanlık tarihinin gördüğü en acı olaylardan biri yaşandı. Şehirde askerlik çağındaki tüm erkekler, bir otobüse bindirilerek kurşuna dizilmeye götürüldü. Sırplar, en az 8 bin 372 Boşnak erkeği ormanlık alanlar, fabrikalar ve depolarda sistematik bir şekilde katletti. Ardından genç, yaşlı, kadın, erkek demeden önlerine gelen herkesi öldürmeye başladılar. Katledilen Boşnaklar toplu mezarlara gömüldü. BM'nin "güvenli bölge" ilan ettiği yerde bulunan barış gücü askerleri, etraflarındaki şiddet devam ederken hiçbir şey yapmadı. Bosna'daki savaş bu olaydan sonra dünya kamuoyundaki baskıların artmasına neden oldu ve aynı yıl ateşkes ilan edildi.
YÜZLERCE KİŞİ KAYIP
Savaşın ardından kayıpları bulmak için başlatılan çalışmalarda, toplu mezarlarda cesetlerine ulaşılan kurbanlar, kimlik tespitinin ardından her yıl 11 Temmuz'da Potoçari Anıt Mezarlığı'nda düzenlenen törenle toprağa veriliyor. Potoçari Anıt Mezarlığı'nda şimdiye kadar 6 bin 772 kurban toprağa verilirken, 250 kurban ailelerin isteğiyle yerel mezarlıklara defnedildi. Dün düzenlenen törenin ardından anıt mezarlıkta toprağa verilen kurbanların sayısı 6 bin 782'ye yükseldi. Srebrenitsa Soykırımı'nda hayatını kaybeden ve cenazesine ulaşılamayan 1000'den fazla kişi bulunuyor.
ERDOĞAN: ASLA UNUTMAYACAĞIZ
Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanı Mahinur Özdemir Göktaş ve çok sayıda siyasi, soykırımın 31'inci yılı vesilesiyle düzenlenen anma programına katıldı. Srebrenitsa'da Birleşmiş Milletler askerlerinin üs olarak kullandığı eski akümülatör fabrikasında düzenlenen programda Göktaş, Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan'ın mesajını okudu. Erdoğan'ın mesajında şu ifadeler yer aldı: Merhum Cumhurbaşkanı Aliya İzetbegoviç'in, 'Ne yaparsanız yapın, ama soykırımı unutmayın, çünkü unutulan soykırım tekrarlanır' ikazının gereği olarak Srebrenitsa Soykırımı'na dair farkındalığın artırılması için her zeminde gayret gösteriyoruz. Bununla birlikte, Gazze'de çoğu çocuk ve kadın 73 bin masumun hayatına mal olan vahşet, uluslararası toplumun Srebrenitsa'dan gerekli dersleri ne yazık ki halen çıkarmadığını gösteriyor. Hiçbir caninin sivilleri hedef almaya cüret edemeyeceği daha adil bir dünya ve daha sorumlu bir uluslararası toplum için, 'Dünya 5'ten büyüktür' şiarıyla yürüttüğümüz ısrarlı çalışmalara devam edeceğiz.
'AMAÇ VİCDANLARI AYAKTA TUTMAK'
Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan ve eşi Emine Erdoğan, Srebrenitsa Soykırımı'nda hayatını kaybedenleri andı. Cumhurbaşkanı Erdoğan, sosyal medya hesabından yaptığı paylaşımda, "Tarihin gördüğü en vahşi soykırımlardan biri olan Srebrenitsa'nın 31'inci yılında, katledilen tüm Boşnak kardeşlerimizi rahmetle ve hüzünle yâd ediyorum. Şehitlerimizin aziz hatıralarını saygıyla anıyor, ailelerine ve yakınlarına sabır niyaz ediyorum. Srebrenitsa'yı asla unutmayacağız" dedi. Emine Erdoğan ise "Srebrenitsa'yı anmak, sadece yas tutmak değil, insanlığın bir daha aynı karanlığa sürüklenmemesi için vicdanı ayakta tutmaktır" ifadelerine yer verdi.
SOYKIRIMIN HAFIZASI BU MÜZEDE YAŞIYOR
Türkiye'nin desteğiyle müzeye dönüştürülen Srebrenitsa Soykırımı'nın sembol mekanı eski fabrikada kurbanların eşyaları, hikayeleri ve hatıraları yaşatılıyor. Türk İşbirliği ve Koordinasyon Ajansı (TİKA) Başkanlığı ve Srebrenitsa Anıt Merkezinin ortaklaşa yürüttüğü proje kapsamında hayata geçirilen müzede, soykırım kurbanlarının eşyaları yer alıyor. Kurbanlara ait kişisel eşyalar, tanıklıklar ve görsel materyaller ziyaretçilere soykırımın yaşandığı günleri anlatıyor.
'İNSANLIK ONURUNUN ORTAK ACISI'
Cumhurbaşkanı Yardımcısı Cevdet Yılmaz, TBMM Başkanı Numan Kurtulmuş ve AK Parti Sözcüsü Ömer Çelik gibi çok sayıda isim sosyal medyadan Srebrenitsa Soykırımı'nın 31. yılı için anma mesajı yayınladı. Yılmaz, "Srebrenitsa'da yaşanan ve insanlık tarihine kara bir leke olarak geçen soykırımın yıldönümünde, katledilen Boşnak kardeşlerimizi rahmetle anıyor, dost ve kardeş Bosna Hersek halkının acısını yürekten paylaşıyorum. Ruhları şad, mekanları cennet olsun" ifadelerini kullandı.
Kurtulmuş "Srebrenitsa, yalnızca Bosna Hersek'in değil, adalet, merhamet ve insanlık onurunu savunan herkesin ortak acısıdır" ifadelerini paylaşırken Çelik, "Bu soykırımı asla unutturmayacağız" dedi. Milli Savunma Bakanlığı'ndan (MSB) yapılan paylaşımda ise "İnsanlık tarihine kara bir leke olarak kazınan, Avrupa'nın orta yerinde caniler tarafından katledilerek soykırıma uğrayan Srebrenitsa şehitlerimizi rahmetle anıyor, Boşnak kardeşlerimizin acılarını yürekten paylaşıyoruz" denildi.
CEZALAR ACILARI DİNDİRMEDİ
Lahey'deki Uluslararası Adalet Divanı, 2007 yılındaki kararında, Eski Yugoslavya Uluslararası Ceza Mahkemesi'nden (ICTY) gelen kanıtlar doğrultusunda, Srebrenitsa ve civarında yaşananları "soykırım" olarak nitelendirdi. Sırp komutan Ratko Mladic, ICTY'de görülen davada, aralarında Srebrenitsa soykırımının da bulunduğu birçok suçtan müebbet hapse mahkûm edildi. Aynı mahkeme, 2016'daki kararında ise Bosnalı Sırpların savaş dönemindeki eski lideri Radovan Karadzic'e Srebrenitsa soykırımı dahil 10 ayrı suçtan 40 yıl hapis cezası verdi. Farklı mahkemelerde görülen "Srebrenitsa" davalarında bugüne kadar 45 Sırp, toplam 699 yıl hapis cezası aldı. Öte yandan, eski Sırbistan Cumhurbaşkanı Slobodan Milosevic de Srebrenitsa'daki soykırımla suçlanmış ancak yargılanması devam ederken tutuklu bulunduğu cezaevinde yaşamını yitirmişti. Ancak, binlerce Boşnak sivilin ölümünden sorumlu tutulan Sırp yetkililere verilen cezalar geçen 31 yıla rağmen yakınlarını kaybeden ailelerin acısını dindirmedi.
