NEBİ MİŞ

ABD Başkanı Trump ve Cumhuriyetçiler ağır bir seçim yenilgisi aldı. Başkan Yardımcısı JD Vance, seçim yenilgisinin nedenini İran savaşı olarak açıkladı. Başkan Trump'ın da bu değerlendirmeye katıldığını söyledi.
Savaşın ortaya çıkardığı hayat pahalılığı ve enflasyon karşısında Cumhuriyetçi seçmenin bir bölümünün de Demokratlara yöneldiği anlaşıldı.
Başkan Trump, 2024 seçim kampanyasında, enflasyonu sonlandırıp fiyatları düşüreceği sözünü vermişti. Enerji maliyetlerini azaltarak üretimi artıracak ve ekonomiyi şahlandıracaktı. Savaşları bitirecek, dış politikaya verilen ağırlığı sonlandırıp içeriye odaklanacaktı.
Bunların hiçbirini yapamadı. Mevcut savaşları bitirmek bir yana yenilerini başlattı. Başlattıklarını da bitiremedi. Böyle olunca en iddialı olduğu yerden kaybetti.
Trump'ın ara seçimlerini kaybetmesi farklı açılardan tartışılıyor. Özellikle dış politikada bir değişikliğe gidip gitmeyeceği en çok merak edilen konu. Yani "Dünya için ne değişecek?" sorusuna herkes farklı bir zaviyeden cevap arıyor. Kongre'de çoğunluğu kaybetmesi, hareket alanını daraltsa da Trump'ın dış politikada önemli yetkileri var. Kongre, bütçe kısıtlamaları ve soruşturmalar üzerinden başkanı sınırlamaya çalışacaktır. İçeride sıkışan Trump, geride bırakacağı siyasi mirası, dış politika üzerinden şekillendirmeye öncelik verebilir.
En fazla merak edilen konu, Trump'ın İran savaşını devam ettirip ettirilmeyeceği. Meseleye "Seçmen savaşı cezalandırdı, dolayısıyla savaş bitecek" gibi düz bir mantıkla bakılamaz. Çünkü Trump'ın kararlarının bu şekilde oluşmadığı biliniyor. Başarısızlığının tescil edileceğine inanırsa, askeri başarı arayışına yeniden yönlenebilir. Hatta seçimi kaybetmesinin faturasını İran'a keserek bu ülkeyi özellikle cezalandırmak isteyebilir.
Bu sonuçların ortaya çıkmasın en önemli nedenlerden biri, seçmenin İsrail'e verilen koşulsuz desteğe tepkisiydi. Bu tepkinin sadece Demokratlardan gelmediği kesinleşti. Hem Cumhuriyetçi tabanda hem de Demokratlar arasında İsrail'e verilen destek artık tepki topluyor. İsrail politikasının yalnızca stratejik ortaklık ve bölgesel güvenlik başlıklarıyla tartışılmaması ve Amerikalı seçmenin ödediği ekonomik bedelle birlikte değerlendirilmesi, İsrail'in küresel siyasetteki izolasyonunun devamı açısından önemli bir gösterge. Bu konuda kapsamlı bir politika değişikliğinden söz etmek için henüz erken olsa da sorgulamanın başlaması bir kırılmayı beraberinde getirebilir.
Trump'ın kaybetmesi transatlantik ilişkilerde eskiye dönüşü mümkün kılmasa da Avrupalı müttefikler, sorunları göz hizasında tartışabilecekleri ve Kongre ile daha fazla temas kurabilecekleri için bu sonuçları olumlu yorumlayacaktır. Özellikle Ukrayna-Rusya savaşının seyrini etkileyebilecek yeni destek paketleri gelebilir. Ancak Avrupa, Trump'ın, Biden'a kaybettiği seçimin ardından yaşadığı heyecanı yeniden yaşama konusunda daha temkinli olacaktır.
Çin ile büyük güç rekabeti konusunda fazla bir değişiklik beklememek gerekir. Güvenlik alanında baskı artarken, ticarette rekabet daha da derinleşecektir.
Türkiye, Trump ile yakaladığı pozitif ivmeyi devam ettirecektir. Ancak aynı zamanda ilişkilerde Kongre ile diyalog boyutu da daha fazla önem kazanacaktır. Cumhurbaşkanı Tayyip Erdoğan'ın Güney Kore dönüşünde seçim sonuçlarıyla ilgili gazetecilere yaptığı ilk değerlendirmede yer alan "Hem Amerikan yönetimiyle hem de Temsilciler Meclisi ve Senato'yla yakın diyalog hâlinde olmaya devam edeceğiz" açıklaması buna işaret ediyor.
2020 seçimlerinde Trump'ın kaybı ve Biden'ın zaferi, Amerikan demokrasisinin ve Batı ittifakının restorasyonu olarak okunmuştu. Ancak Biden döneminde Trumpizm ve MAGA hareketi daha da güçlendi. İktidarlara tepkiyi toplamakla kalıcı yönetim desteği oluşturmak ayrı bir beceri gerektiriyor. Bu çıkarımı, dünyanın birçok yerindeki farklı seçim sonuçlarına bakarak yapabiliriz.
Dünyada MAGA hareketi gibi yükselen yeni tip ideolojiler var. Bu ideolojiler bir seçim kaybetmekle bitmiyor. Yeni tip ideolojilerin sönümlenmesi tek bir seçim sonucuyla gerçekleşmeyebilir. ABD seçim sonuçlarından ve seçim sürecindeki tartışmalardan bugün için çıkarılacak önemli bulgulardan biri şudur: Amerikan siyasetinde ve toplumunda sert kutuplaşmalar artarak devam edecektir.