PROF. DR. OSMAN MÜFTÜOĞLU

Kalp ve damar sağlığını değerlendirirken yıllardır ilk baktığımız değerlerden biri LDL kolesterol. Ancak bugün biliyoruz ki tek bir laboratuvar sonucu, kişinin bütün riskini anlatmaya yetmiyor. LDL normal görünürken de damar hastalığı gelişebiliyor. Bu noktada ApoB ve hsCRP, değerlendirmeye farklı bilgiler katabiliyor. Peki önceliğimiz hangisi olmalı? Yanıt, bu testlerin neyi ölçtüğünü ve hangi soruya cevap verdiğini anlamaktan geçiyor.

LDL NEYİ GÖSTERİR?
LDL kolesterol, LDL parçacıklarının içinde taşınan kolesterol miktarını gösterir. Damar sertliği gelişimindeki rolü güçlü bilimsel kanıtlarla ortaya konmuştur. LDL'nin düşürülmesi, uygun hastalarda kalp krizi ve inme riskini azaltır. Bu nedenle LDL, korunma ve tedavi planlarının temel göstergelerinden biri olmaya devam eder.
Ancak laboratuvar raporunda "normal" aralıkta bulunması, herkes için güvenli olduğu anlamına gelmez. Daha önce kalp krizi geçirmiş bir kişiyle başka risk faktörü bulunmayan bir kişinin hedefi aynı değildir. Sonuç, kişinin toplam riskiyle birlikte yorumlanmalıdır.

APOB NEDEN ÖNEMLİ?
ApoB, damar duvarında birikime katkıda bulunabilen lipoprotein parçacıklarının sayısını yansıtır. LDL kolesterol taşınan yükü gösterirken, ApoB bu yükü taşıyan parçacıkların sayısı hakkında bilgi verir.
Bu ayrım önemlidir: Aynı LDL değerine sahip iki kişinin parçacık sayısı farklı olabilir. Daha fazla sayıda, daha az kolesterol taşıyan parçacığı bulunan kişide LDL sonucu riski olduğundan düşük gösterebilir. ApoB, özellikle trigliseridi yüksek, diyabeti, obezitesi veya metabolik bozuklukları bulunan kişilerde değerlendirmeyi tamamlayabilir.
LDL ile ApoB arasında uyumsuzluk varsa, ApoB riskin daha doğru anlaşılmasına yardımcı olabilir. Ancak bu, LDL'nin gereksiz olduğu veya tamamen terk edilmesi gerektiği anlamına gelmez.
HSCRP HANGİ BİLGİYİ EKLER?
Yüksek duyarlılıklı CRP, yani hsCRP, vücuttaki inflamasyon hakkında bilgi veren bir belirteçtir. Kolesterol miktarını veya damar içindeki parçacık sayısını ölçmez. Kalp ve damar riski değerlendirilirken inflamasyonla ilişkili ek bir işaret sağlayabilir.
Bununla birlikte hsCRP, yalnızca damar hastalıklarında yükselmez. Enfeksiyonlar ve başka iltihabi durumlar da sonucu etkileyebilir. Bu nedenle tek bir yüksek ölçüm, "damarlarımda plak var" şeklinde yorumlanmamalıdır. Gerektiğinde ölçüm, geçici nedenler ortadan kalktıktan sonra tekrarlanmalıdır.
Kalıcı yüksekliğin anlamı; kişinin yaşı, tansiyonu, sigara kullanımı, diyabet durumu ve diğer bulgularıyla birlikte değerlendirilir. hsCRP, LDL veya ApoB'nin yerine geçen bir test değildir.

SOSYAL MEDYADAKİ İDDİALARA DİKKAT
"LDL riski ancak onlarca yıl sonra yakalar" ifadesi doğru bir genelleme değildir. LDL, damar plağı oluşmadan önce de yüksek olabilir ve erken dönemde önemli bilgi sağlar. Damar hastalığı ise yalnızca bugünkü ölçüme değil, yıllar boyunca biriken maruziyete bağlıdır.
Benzer şekilde, "plağı kolesterol değil, yalnızca parçacık sayısı oluşturur" demek de eksiktir. Kolesterol taşıyan parçacıkların damar duvarında tutulması ve gelişen inflamasyon birlikte önem taşır. "Her dört yetişkinden biri" gibi oranlar da araştırılan topluma ve kullanılan eşiklere göre değişir; herkese uygulanamaz.
ÖNCELİĞİ NASIL BELİRLEYELİM?
Başlangıç noktası, standart lipid profili ve kişinin toplam kalp damar riskidir. LDL temel tedavi hedeflerinden biridir. ApoB, özellikle riskin LDL ile tam açıklanamadığı durumlarda ek değer taşır. hsCRP ise seçilmiş kişilerde inflamasyonla ilişkili riski değerlendirmeye yardımcı olur.
Sonuçları değerlendirirken ailede erken yaşta kalp hastalığı, böbrek hastalığı ve kullanılan ilaçlar da dikkate alınmalıdır. Hangi testin isteneceği ve hangi hedefin benimseneceği, bu bütünün içinde belirlenir. Herkese aynı test paketini uygulamak yerine, sonucu kararları değiştirecek ölçümlere öncelik vermek daha anlamlıdır.
Asıl amaç bir testi diğerine üstün ilan etmek değil, riski doğru tanıyıp zamanında azaltmaktır.